bg-single

เครือข่ายค้าปลีกญี่ปุ่น

21.11.2026

วิรัตน์ แสงทองคำ | www.viratts.com

เครือข่ายธุรกิจค้าปลีกระดับโลกที่มีความสัมพันธ์กับสังคมไทยอย่างแนบแน่นมากว่าครึ่งศตวรรษ เป็นปรากฏการณ์อันซับซ้อน ทั้งการเข้ามาและล่าถอย

กรณีล่าสุดเพิ่งผ่านไปไม่นาน MaxValu กิจการซูเปอร์มาร์เก็ตแห่งญี่ปุ่น 30 สาขาในไทย ตัดสินใจขายกิจการให้แก่กลุ่มเซ็นทรัล และเปลี่ยนเป็น Tops เป็นที่เรียบร้อยแล้ว

ในช่วงกว่า 2 ทศวรรษที่ผ่านมา เครือข่ายค้าปลีกชื่อดังแห่งญี่ปุ่นส่วนใหญ่ในรูปแบบห้างสรรพสินค้า (Department Store) ได้ถอนตัวออกจากไทยมาเป็นระลอก

ขณะที่อีกด้านหนึ่ง เครือข่ายค้าปลีกหลากรูปแบบรายใหม่ๆ จากญี่ปุ่นยังคงเข้ามาลงทุนในไทยอย่างไม่ขาดสาย

เป็นเรื่องราวความสัมพันธ์ที่เริ่มต้นอย่างจริงจังเมื่อราว 6 ทศวรรษที่แล้ว

ในปี 2507 Daimaru แห่งญี่ปุ่น เป็นกระแสคลื่นลูกแรกที่อยู่ใน “หัวขบวน” บุกเบิกสร้างต้นแบบหนึ่งในธุรกิจค้าปลีกไทย โดยนำโมเดลห้างสรรพสินค้าจากญี่ปุ่นเข้ามานับเป็นรายแรก

ท่ามกลางกระบวนการธุรกิจญี่ปุ่นที่เข้ามาเมืองไทยครั้งใหญ่เป็นครั้งแรกๆ ซึ่งสัมพันธ์กับกระแสการลงทุนจากโลกตะวันตกในยุคสงครามเวียดนาม ตั้งแต่เครือข่ายบริษัทใหญ่ที่เรียกว่า Trading Company หรือ Sogoshosha สู่กิจการอุตสาหกรรมพื้นฐาน เช่น สิ่งทอ น้ำตาล และเคมีภัณฑ์ ตลอดจนผู้ผลิตสินค้าที่เชื่อมโยงกับไลฟ์สไตล์ ทั้งรถยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และสินค้าคอนซูเมอร์

เกี่ยวกับ Daimaru ซึ่งเป็นห้างเก่าแก่แห่งหนึ่งของญี่ปุ่น ก่อตั้งขึ้นที่เมืองนาโกยา (Nagoya) มานานกว่า 3 ศตวรรษ ในช่วงเวลาหนึ่งก่อนขยายสาขามายังเมืองไทย Daimaru ถือเป็นเครือข่ายห้างสรรพสินค้าที่ใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่น

มิใช่เรื่องง่ายเลยสำหรับ Daimaru ในไทย เพราะต้องเผชิญปัญหาทั้งกระแสต่อต้านสินค้าญี่ปุ่นจากนักศึกษาปัญญาชนในช่วงปี 2515-2516 ต่อเนื่องด้วยวิกฤตการณ์น้ำมันที่เริ่มต้นในปี 2517

และที่สำคัญคือ การแข่งขันกับธุรกิจห้างสรรพสินค้าท้องถิ่นอย่างเซ็นทรัล

ทว่า Daimaru ก็มีความพยายามพอสมควรด้วยการเปิดสาขา 2 ที่พระโขนง (ในปี 2523)

ในที่สุด Daimaru ก็ได้ยกธงขาวไปในช่วงวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจของไทย ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับภาพใหญ่ที่ Daimaru ตัดสินใจถอนตัวออกจากอีกหลายประเทศในภูมิภาคใกล้เคียง ทั้งฮ่องกง (ปิดตัวในปี 2541) ออสเตรเลีย (2545) และสิงคโปร์ (2546)

อันที่จริงกระแสจากญี่ปุ่นอีกระลอกหนึ่งได้มาถึงในช่วงก่อนหน้านั้น ในภาวะที่เศรษฐกิจไทยกำลังเฟื่องฟู อิทธิพลญี่ปุ่นมีมากขึ้นผ่าน Japan Connection ผู้กำกับนโยบายเศรษฐกิจไทย

เครือข่ายห้างญี่ปุ่นทั้ง Tokyu, Sogo และ Jusco ต่างมาเปิดธุรกิจในไทยพร้อมๆ กันในปี 2528 และในอีก 5 ปีต่อมา Yaohan ก็ตามมาอีกราย

เฉพาะ Tokyu ต้องรอนานอยู่บ้าง ด้วยเผชิญปัญหาอันเนื่องมาจากที่ตั้ง ณ ศูนย์การค้ามาบุญครองเซ็นเตอร์ ที่ประสบปัญหามากมายกว่าจะก่อสร้างแล้วเสร็จ

ทั้ง Tokyu และ Sogo มีลักษณะเหมือนกัน คือเป็น Department Store ที่เข้ามาเปิดพื้นที่ในศูนย์การค้า (Shopping Mall) ซึ่งเป็นโมเดลค้าปลีกใหม่ที่กำลังเปิดตัวกันอย่างคึกคักในย่านใจกลางกรุงเทพฯ เวลานั้น

ส่วน Yaohan เปิดตัว (ปี 2534) ในศูนย์การค้าพื้นที่รอบนอกกรุงเทพฯ ที่ฟอร์จูนทาวน์ โครงการศูนย์ขนาดใหญ่ริมถนนรัชดาภิเษกของเครือซีพี ซึ่งอาจเรียกในปัจจุบันว่า Mixed-Use Complex ตามโมเดลเซ็นทรัลลาดพร้าวและมาบุญครองที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นไม่นาน

ด้าน Jusco เองก็เปิดตัวในพื้นที่รอบนอกกรุงเทพฯ เช่นกัน ในจังหวะที่ผู้นำธุรกิจค้าปลีกไทยอย่างเซ็นทรัลและเดอะมอลล์กำลังเบนเข็มยึดพื้นที่ชานเมือง

ในบางช่วงหลังจากนั้น ได้เปิดโอกาสให้กับธุรกิจญี่ปุ่นในไทยเพิ่มขึ้น เมื่อระบบเศรษฐกิจไทยมีแรงกระเพื่อม โดยเฉพาะรถยนต์และเครื่องใช้ไฟฟ้าแบรนด์ญี่ปุ่นที่ก้าวขึ้นเป็นผู้นำตลาดในไทยอย่างเบ็ดเสร็จ ทว่า ในความเป็นไปของธุรกิจค้าปลีกญี่ปุ่นกลับต้องเผชิญแรงเสียดทานมากกว่าที่คิด

Tokyu พยายามพยุงตัวเอาชีวิตรอดอย่างเงียบๆ ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงอย่างมากมาย ทั้งธุรกิจค้าปลีกไทยและตัวศูนย์การค้ามาบุญครองเองที่ขยับมาอยู่ภายใต้การบริหารโดยกลุ่มธนชาต อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไปอีก 3 ทศวรรษ Tokyu ก็ได้เปิดสาขาแห่งที่ 2 ที่พาราไดซ์ พาร์ค (ปี 2558) ส่วน Jusco และ Yaohan ก็เผชิญการเปลี่ยนแปลงอย่างสับสนพอสมควรเช่นกัน

Jusco แห่งญี่ปุ่นเดิมเป็นโมเดล Hypermarket ในช่วงเวลาเดียวกับที่เข้ามาเมืองไทย ก็ได้เปิดเครือข่ายในมาเลเซียและฮ่องกงด้วย ขณะที่ Yaohan ในจังหวะเดียวกันนั้นได้ขยายเครือข่ายอย่างครึกโครมมายังฮ่องกง จีนแผ่นดินใหญ่ มาเก๊า มาเลเซีย และสิงคโปร์ ถือว่า Yaohan เป็นธุรกิจค้าปลีกญี่ปุ่นที่มีแผนการเชิงรุกเป็นพิเศษ

ทว่า เมื่อเผชิญวิกฤตการณ์ “ต้มยำกุ้ง” ซึ่งส่งผลสะเทือนไปทั่วทั้งเอเชียด้วยปัญหาทางการเงิน ในที่สุด Yaohan ก็ต้องขายกิจการให้กับ AEON Group และในเวลาใกล้เคียงกัน Jusco ก็ได้เปลี่ยนไปอยู่ในเครือข่ายของ AEON ด้วย

AEON Group ยักษ์ใหญ่ด้านค้าปลีกแห่งญี่ปุ่น มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 2 ศตวรรษ จากร้านขายกิโมโนเล็กๆ ในยุคเอโดะ พัฒนาสู่การเป็นหนึ่งในกลุ่มทุนค้าปลีกที่ใหญ่ที่สุดในเอเชีย

ขณะที่ Sogo นอกจากได้รับผลกระทบจากภาวะวิกฤตเศรษฐกิจในไทยแล้ว บริษัทแม่ก็มีปัญหาด้วย กิจการในไทยที่มีมานานถึง 19 ปีจึงปิดฉากไปในที่สุด (ปี 2546)

ในจังหวะต่อเนื่องกันนั้น Isetan ก็ปิดตำนาน 28 ปี (ปี 2563) ที่ CentralWorld เมื่อหมดสัญญาเช่าพื้นที่ ขณะที่ยุทธศาสตร์บริษัทแม่เปลี่ยนไปเน้นตลาดอื่น

ตามมาด้วย Tokyu ที่ได้ปิดสาขา MBK Center (ชื่อเดิม-ศูนย์การค้ามาบุญครอง) ที่อยู่มานานถึง 36 ปี (ปี 2564) ท่ามกลางภาวะการเผชิญปัญหาทั้งการแข่งขันและนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ลดลงอย่างหนักในช่วง COVID-19

ทว่า ในช่วงเวลาคาบเกี่ยวกันนั้น ก็มีกระแสสวนทางสู่ประเทศไทย ด้วยคลื่นธุรกิจญี่ปุ่นลูกใหม่ที่กำลังถาโถมเข้าสู่วิถีชีวิตของปัจเจกบุคคลในเมืองหลวงและหัวเมืองอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน

โดยเฉพาะการมาถึงของโมเดลค้าปลีกที่แตกต่างจากเดิมอย่าง Uniqlo แบรนด์เสื้อผ้าแฟชั่นสำหรับลูกค้าฐานกว้างที่เข้ามาเมืองไทย (ปี 2554) พร้อมกับเครือข่ายร้านอาหารต้นตำรับจากญี่ปุ่นที่พาเหรดกันมาเมืองไทยเป็นระลอก

โดยเฉพาะการนำเข้ามาโดยกลุ่มเซ็นทรัล ซึ่งเป็นกระแสที่มีพลังต่อเนื่อง เชื่อว่ามาจากแรงกระตุ้นด้วยมาตรการยกเว้นวีซ่าเข้าประเทศญี่ปุ่นให้คนไทยสามารถพำนักได้ 15 วัน (ตั้งแต่ปี 2556) จากนั้น โซเชียลมีเดียก็เต็มไปด้วยเรื่องราวและภาพถ่ายไลฟ์สไตล์แบบญี่ปุ่น

ส่วนโมเดลห้างสรรพสินค้ายังคงพยายามต่อไป โดยในปี 2561 Siam Takashimaya ห้างยักษ์ใหญ่แบรนด์พรีเมียมแห่งญี่ปุ่น ได้เข้ามาปักหมุดเปิดสาขาแรกในไทยในฐานะผู้เช่าหลัก (Anchor Tenant) ของโครงการ ICONSIAM

ตามมาอย่างน่าตื่นเต้นในปี 2562 ด้วย DON DON DONKI ร้านค้าปลีกและซูเปอร์มาร์เก็ตชื่อดังที่ประเดิมเปิดตัวสาขาแรก (เปิดบริการ 24 ชั่วโมง) พร้อมแผนการเชิงรุกเปิดสาขาอย่างต่อเนื่อง จนดูเป็นห้างญี่ปุ่นที่ขยายตัวเร็วที่สุดในไทยในเวลานี้

สําหรับ Jusco กับตำนานในไทยกว่า 4 ทศวรรษ จากบริษัท สยามจัสโก้ จำกัด (ก่อตั้งในปี 2527) ได้เปลี่ยนชื่อเป็น บริษัท อิออน (ไทยแลนด์) จำกัด ในปี 2550 และได้เปิดตัว MaxValu Supermarket ในปีเดียวกันนั้น จากจุดตั้งต้นในทำเลเดิมของ Jusco ก่อนจะถอนตัวไป MaxValu ถือเป็นเครือข่ายค้าปลีกของญี่ปุ่นที่มีสาขาอยู่จำนวนไม่น้อย

นับเป็นกรณีการปรับตัวที่น่าสนใจ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับการมาถึงอย่างครึกโครมของโมเดล Hypermarket จากยุโรป ซึ่งถือเป็นคู่แข่งโดยตรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงหลังวิกฤตการณ์ปี 2540 เมื่อมีทั้ง Tesco แห่งอังกฤษ และ Casino (Big C) แห่งฝรั่งเศสเข้ามาเป็น “ผู้เล่น” สำคัญที่มีเครือข่ายสาขามากกว่าอย่างเทียบไม่ได้ และมีความสัมพันธ์กับเครือข่ายธุรกิจใหญ่ของไทยด้วย

แผนการ Rebrand สู่ MaxValu (เริ่มปี 2550) ในที่สุดก็มาถึงจุดปรับตัวและตัดสินใจถอยการลงทุนออกจากไทย ด้วยปัจจัยอันซับซ้อน ทั้งที่มาจากความเป็นไปในสังคมไทยเอง และยุทธศาสตร์ซึ่งปรับเปลี่ยนส่งตรงมาจากบริษัทแม่ในญี่ปุ่น

ในภาพรวมแล้ว ความสัมพันธ์ทางธุรกิจไทย-ญี่ปุ่นในทศวรรษที่ผ่านมา ถือเป็นช่วงเวลาแห่งการขยับปรับตัวค่อนข้างรวดเร็ว…



เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต

ชาวไร่คนสุดท้ายของโลก (2)
การ์ตูน สะดุดยิ้ม by พล
เครือข่ายค้าปลีกญี่ปุ่น
ไม่เมาไม่เลิกรา (1)
หลายองค์กรระดับโลกยกเลิก ‘ท่านั่งยองๆ เท้าชิด มือปิดหู’ ในการรับมือฟ้าผ่า
นั่งรถเข็น…ไปญี่ปุ่น (4) ทานซูชิที่ญี่ปุ่น
ทาวน์เฮาส์ ทางเลือกใหม่
การ์ตูน อรุณ วัชระสวัสดิ์
นางสีดา กับพระราม สัญลักษณ์แห่งการช่วงชิงความอุดมสมบูรณ์ ในมหากาพย์รามายณะ
การ์ตูน san_d1196
วิกฤต ‘บูลลี่ออนไลน์’ โจทย์ใหญ่-สกัดภัยไซเบอร์
กอดหน่อย อ่อยแล้วนะ : ภารกิจสร้างหุ่นยนต์เบย์แม็กซ์