รบส่งท้ายปีเก่า ! | สุรชาติ บำรุงสุข

การรบที่เกิดขึ้นล่าสุดที่เริ่มต้นในวันที่ 7 ธันวาคม และดำเนินสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบันนั้น มีข้อน่าสังเกตที่น่าสนใจอย่างน้อยใน 6 ประเด็นหลัก ดังนี้

– แนวโน้ม

1) หากย้อนกลับไปพิจารณาสถานการณ์ก่อนการสู้รบจะเกิดขึ้นนั้น แม้จะมีปัญหาเรื่องเส้นเขตแดนค้างคา แต่ก็ต้องถือว่า มีแนวโน้มที่ดี และมีความคาดหวังว่า สถานการณ์จะมีทิศทางไปในทางบวก และหวังว่า หลังปีใหม่ JBC น่าจะเริ่มทำการสำรวจใหม่เพื่อกำหนดทิศทางในการแก้ปัญหาบ้านหนองจาน บ้านหนองหญ้าแก้ว แต่แล้ว ความหวังนี้คงต้องยุติลงด้วยสถานการณ์การรบที่เกิดขึ้น

2) การรบล่าสุด ทำให้ปัญหา 5 เรื่องมีอาการค้างคา และยังไม่มีแนวโน้มที่จะแก้ไขได้ คือ (1) ปัญหาเปิดด่าน (2) ปัญหาการค้าชายแดน (3) ปัญหาสินค้าผ่านแดน (4) ปัญหาตลาดสินค้าไทยในกัมพูชา (5) ปัญหาการกลับคืนของแรงงานกัมพูชา และไม่มีแนวโน้มว่า ปัญหาทั้ง 5 ประการนี้จะคลี่คลายไปอย่างไรในอนาคต

3) ถ้าแนวโน้มการสู้รบไทย-กัมพูชายังเป็นเช่นนี้ จะมีคน 2 คนที่เสียชีวิตแน่นอน คือ “Mr. MoU 2543” และ “Mr. MoU 2544” และไม่ต้องทำประชามติ เพื่อออกใบมรณบัตรแต่อย่างใด

– แนวทาง

4) แนวทางการแก้ปัญหาตามความคิดดั้งเดิมของไทย คือ แก้ปัญหาผ่านกลไกทวิภาคี ซึ่งไม่เป็นจริงแต่อย่างใด เพราะสถานการณ์มีความเกี่ยวพันกับรัฐภายนอก และปัญหามีความเป็นพหุภาคีมากขึ้นเรื่อยๆ และปัจจัยระหว่างประเทศในบริบททางภูมิรัฐศาสตร์ อาจเข้ามาเกี่ยวข้องมากขึ้นด้วย

5) แนวความคิดอีกชุดที่เราเชื่ออย่างมากคือ การใช้พลังอำนาจทางทหารของไทย จะเป็นมาตรการในการเอาชนะกัมพูชาได้ทั้งหมดนั้น เนื่องจากกัมพูชาไม่มีอำนาจกำลังรบมากนัก แต่การจะทำลายกองทัพกัมพูชาให้ได้ทั้งหมดนั้น ไม่น่าจะเป็นจริงได้ในปัจจุบัน เพราะกัมพูชาเองก็มีพัฒนาการทางทหารในระดับหนึ่ง ไม่ใช่กัมพูชาในอดีตของยุคสงครามในปี 2554

6) ต้องทำความเข้าใจว่า ต่อให้กัมพูชารบแพ้ ก็อาจไม่มีนัยว่า กัมพูชาต้องยอมแพ้ไทย และผู้นำทั้งทหารและพลเรือนไทยอาจต้องตระหนักว่า ไทยไม่ได้มีสถานะแบบรัสเซีย หรือแบบอิสราเอล ที่จะใช้กำลังได้ตามใจชอบ จนสามารถทำให้กองทัพกัมพูชา “สิ้นสภาพ” ไปตามที่นายกฯ และผู้นำทหารไทยประกาศ ความคาดหวังเช่นนี้ อาจจะไม่เป็นจริง แม้จะช่วยปลุก “กระแสชาตินิยม” ในบ้าน

– อำนาจบังคับ

7) ถ้าเราไม่สามารถบังคับกัมพูชาให้ยอมแพ้เราหมด เราจะต้องตอบให้ได้ว่า อะไรคือวัตถุประสงค์ของการใช้กำลัง หรืออะไรคือ ผลตอบแทนทางด้านนโยบายของการใช้กำลัง รัฐบาลจะต้องเป็นผู้กำหนดยุทธศาสตร์ในการใช้กำลัง โดยเฉพาะการกำหนดวัตถุประสงค์ทางการเมืองของสงครามในครั้งนี้

8) การจะเอาชนะกัมพูชาให้ได้ อาจต้องตอบให้ได้ว่า อะไรคือ “อำนาจบังคับ” ที่ไทยมี เพื่อใช้กดดันกัมพูชาให้ยอมเราได้อย่างแท้จริง แต่ปัญหาคือ แล้วเรามีอำนาจบังคับนี้จริงหรือไม่ ถ้าเราตอบข้อนี้ไม่ได้ การจะเอาชนะกัมพูชาให้ได้ทั้งหมด อาจจะไม่สามารถบรรลุผลที่เป็นจริง (ปัญหาข้อนี้ ทำให้ต้องคิดในข้อ 5 และ 6 ในประเด็นของการใช้กำลังทหาร)

9) หากสำรวจ 4 เครื่องมือหลัก คือ การเมือง/การทูต เศรษฐกิจ การทหาร ข่าวสาร เราจะพบว่า เรามีอำนาจที่จะใช้กดดันกัมพูชาคือ อำนาจทางทหาร แต่อำนาจส่วนอื่น กัมพูชาสามารถใช้ตอบโต้กับเราได้ทั้งในเวทีทางการทูตและเวทีข่าวสารโลก ส่วนอำนาจทางเศรษฐกิจของไทย ก็ไม่สามารถใช้ได้จริงในกรณีนี้ (ปัญหานี้ทำให้เราต้องกลับไปตอบปัญหาข้อ 8 ให้ได้)

– เวทีโลก

10) เราคาดหวังว่า โลกจะเห็นไปในทางเดียวกับเรา แต่จากการพาดหัวข่าวของสื่อใหญ่ในเวทีโลก อาจจะต้องยอมรับว่า ภาพที่ออกมาในเวทีสากลคือ ภาพของการใช้กำลังทางอากาศของไทยในการโจมตีกัมพูชา และภาพข่าวสงครามที่ออกในเวทีโลกนั้น เวทีสากลอาจจะไม่ได้ไปในทิศทางที่เป็นบวกกับไทย หรือกล่าวง่ายๆ ว่า เวทีโลกมีมุมมองที่แตกต่างจากความเชื่อและมุมของฝ่ายไทย

11) เราดูจะมั่นใจอย่างมากว่า กัมพูชากำลังเพลี่ยงพล้ำในเวทีการประชุมทความตกลงออตตาวา แม้เวทีเช่นนี้ อาจเปิดโอกาสให้ไทยได้สื่อสาร แต่อาจไม่สามารถตัดสินได้จริง และอาจใช้เวลาในการพิสูจน์ข้อร้องเรียนของฝ่ายไทย เนื่องจากฝ่ายกัมพูชาเองได้โต้แย้งฝ่ายไทยด้วย หรือถ้าสามารถตัดสินได้จริง ก็อาจไม่มีผลบังคับในทางกฎหมาย ดังนั้น การต่อสู้ในเวทีการประชุมออตตาวา ไม่น่าจะมีน้ำหนักมากจนถือว่าเป็นความเพลี่ยงพล้ำที่สำคัญของฝ่ายกัมพูชา จนถึงขนาดผลักดันให้ผู้นำกัมพูชาต้องเปิดสงคราม

12) เวทีที่น่ากังวลสำหรับไทยคือ เวทีการประชุมสมัชชาความมั่นคงของสหประชาชาติ (UNSC) นั้น อาจกลายเป็นช่องทางให้กัมพูชาฟ้องเวทีโลก อันเป็นผลของการสู้รบและการใช้กำลังที่เกิดขึ้น แต่ก็ต้องดูในอนาคตว่า กัมพูชาจะเดินต่ออย่างไรในเวทีสากล หรือจะมุ่งไปศาลโลกทางเดียวอย่างที่หลายฝ่ายในไทยคาดคิด

– ท่าทีไทย

13) ผู้นำไทย ไม่ควรแสดงท่าทีในแบบตัดเยื่อใยกับทั้งสหรัฐและอาเซียน เพราะไทยไม่สามารถดำเนินนโยบายด้วยทิศทางในแบบปฎิเสธโลก และไม่ควรประกาศยุติการเจรจากับกัมพูชา เพราะจะทำให้ภาพทางการเมืองของไทย ไม่สะท้อนให้เห็นความต้องการในการแก้ปัญหา หรือกลายเป็นภาพที่เน้นถึงการใช้กำลัง ซึ่งไม่น่าเป็นผลบวกแก่ฝ่ายไทย

14) นายกฯ ไทยประกาศว่า รัฐบาลไทยไม่แคร์กับเรื่องภาษีของประธานาธิบดีทรัมป์ไม่ได้ เพราะตลาดสินค้าไทยในสหรัฐมีความสำคัญ ผู้นำไทยยังต้องมีความมุ่งมั่นที่จะแก้ปัญหานี้ การเสียตลาดอเมริกันจะเป็นวิกฤตเศรษฐกิจใหญ่ในตัวเอง และตลาดสินค้าไทยไม่ได้อยู่กับจีน อีกทั้ง จนปัจจุบันยังไม่มีท่าทีที่ไทยจะได้เปิดช่องทางพูดคุยกับคณะผู้แทนการค้าของสหรัฐ (USTR) รัฐบาลไทยยังติดกับดักปัญหากัมพูชาไม่จบ

15) ผู้นำไทยอาจต้องตระหนักว่า การเล่นกับ “กระแสชาตินิยม-กระแสเสนานิยม” มีความเสี่ยง เพราะเป็นผลประโยชน์แห่งชาติระยะสั้น กระแสเช่นนี้ไม่ตอบสนองต่อผลประโยชน์ที่แท้จริง แม้อาจช่วยแก้วิกฤติการเมืองเฉพาะหน้าของรัฐบาลได้บ้าง แต่อาจเป็นเพียงภาวะชั่วคราว เพราะสุดท้ายแล้ว ทั้ง 2 ประเทศต้องอยู่ด้วยกันบนที่ตั้งทางภูมิรัฐศาสตร์แห่งนี้ และไม่มีใครหนีจากใครได้ในทางภูมิศาสตร์

– อนาคต

16) สถานการณ์ชายแดนที่กำลังตึงเครียดมากขึ้นเช่นนี้ มีคำถามอย่างมากในการเมืองไทยว่า แล้วการสู้รบดังกล่าวกระทบต่อการยุบสภาและการเลือกตั้งหรือไม่ การเลือกตั้งจะเกิดขึ้นเร็วอย่างที่เราคาดการณ์กันหรือไม่

17) แต่ถ้าประกาศยุบสภาในสถานการณ์สงครามแล้ว “กระแสชาตินิยม+กระแสเสนานิยม” น่าจะเป็นประเด็นสำคัญในการหาเสียง และทุกพรรคและทุกสีจะชูเรื่องนี้เพื่อหาคะแนนไม่แตกต่างกัน ซึ่งแน่นอนว่า Mr. MoU ทั้ง 2 คนตายแบบไม่มีโอกาสได้โต้แย้งเลย

18) ถ้าการเลือกตั้งมาในภาวะความขัดแย้งที่ยังรุนแรง นักการเมืองทั้งหลายจะกลายเป็น “นักชาตินิยม” และพวกเขาหลายคนจะเปลี่ยนเป็น “ชาวเกาะ (กระแส)” กันไปหมด !