ไทยแลนด์บริดจ์ จะเกิดตามสงครามพลังงาน

หลักศิลากลางน้ำเชี่ยว | มุกดา สุวรรณชาติ

ไทยและจีน
ต่างก็มีการขนส่งน้ำมันและก๊าซผ่านท่อ

ปัญหาสงครามพลังงานในตะวันออกกลางครั้งนี้ทำให้จีนต้องเพิ่มเส้นทางขนส่งพลังงานที่ปลอดภัยให้มากขึ้น ที่ผ่านมาจีนปรับวิธีขนส่งน้ำมันและก๊าซผ่านท่อมาทางบก โดยดูจากสภาพภูมิศาสตร์และทรัพยากร เช่น ในสาธารณรัฐเอเชียกลาง

คาซัคสถาน มีแหล่งน้ำมันบนบกและนอกชายฝั่ง (ทะเลแคสเปียน) ขนาดใหญ่ เช่น แหล่ง Kashagan เติร์กเมนิสถาน มีก๊าซธรรมชาติสำรองมากเป็นอันดับ 5 ของโลก อุซเบกิสถาน ก็มีปริมาณก๊าซธรรมชาติและน้ำมันสำรอง

ดังนั้น จีนจึงให้บริษัท PipeChina West Pipeline ทำโครงการท่อส่งก๊าซจีน-เอเชียกลางทอดยาวจากพรมแดนระหว่างเติร์กเมนิสถานกับอุซเบกิสถาน ตัดผ่านอุซเบกิสถานและคาซัคสถาน ก่อนจะเชื่อมกับท่อส่งก๊าซตะวันตก-ตะวันออกของจีนในเมืองฮั่วเอ่อร์กั่วซือของเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศ

โดยจัดเป็นท่อส่งก๊าซข้ามประเทศสายแรกของจีน มีความยาว 1,833 กิโลเมตร สามารถส่งก๊าซได้ปีละ 6 หมื่นล้านลูกบาศก์เมตร เปิดใช้งานตั้งแต่ปี 2009

ไทยก็มีท่อส่งก๊าซจากต่างประเทศ

โดยนำเข้าก๊าซธรรมชาติจากพม่าผ่านระบบท่อพม่าเป็นแหล่งนำเข้าก๊าซธรรมชาติส่งให้ไทยผ่านชายแดนที่บ้านอีต่อง อ.ทองผาภูมิ จ.กาญจนบุรี แหล่งการผลิตก๊าซมาจากทะเลของพม่า เช่น

แหล่งยานาดา ซึ่งเป็นแหล่งก๊าซขนาดใหญ่ที่ส่งก๊าซให้ไทยผ่าน ปตท. มาตั้งแต่ปี 2000

แหล่งเยตากุน ในอ่าวเมาะตะมะที่ส่งก๊าซธรรมชาติให้ไทย

โครงการซอติกานอกชายฝั่งที่ ปตท.สผ. มีสัดส่วนการลงทุนสูงถึง 80%

ท่าเรือที่กวาดาร์
ปากีสถานยังไม่สามารถ
ทำท่อส่งน้ำมันไปถึงจีนได้
ต้องผ่านพม่า

แม้จีนจะบุกเบิกสร้างความสัมพันธ์กับปากีสถานจนบริหารท่าเรือได้แต่ไม่สามารถสร้างท่อส่งน้ำมันทางบกต่อจนเข้าชายแดนจีนได้เนื่องจากมีปัญหา 2 ข้อ คือ

ปัญหาความมั่นคงในพื้นที่บาลูจิสถาน : เส้นทางท่อส่งน้ำมันจะต้องผ่านแคว้นบาลูจิสถาน (Balochistan) ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีเหตุการณ์ความไม่สงบ ทำให้การรักษาความปลอดภัยทำได้ยาก

สภาพภูมิประเทศยากลำบาก การวางท่อส่งน้ำมันและก๊าซจากท่าเรือกวาดาร์ ของปากีสถาน ต้องผ่านแนวเขาฮินดูกูชและเทือกเขาคาราโครัม สร้างยาก ต้นทุนสูง และมีความเสี่ยงสูงจากแผ่นดินไหวและดินถล่ม

ทำให้กวาดาร์เป็นคลังรวบรวมน้ำมันหรือจุดแวะพักเรือบรรทุกน้ำมันดิบของจีน ถ้าจะไปให้ถึงจีน

1. เรืออ้อมผ่านอินเดียไปขึ้นที่ท่าเรือน้ำลึก Kyaukphyu : ทางตอนเหนือของพม่าเพื่อส่งน้ำมันและก๊าซตามท่อผ่านเข้าจีนที่คุนหมิงเพื่อป้อนพลังงานให้เขตตะวันตกของจีน

ท่าเรือน้ำลึก Kyaukphyu และระเบียงเศรษฐกิจจีน-พม่า จีนทำนานแล้วเพื่อสร้างท่อส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติที่เชื่อมระหว่างท่าเรือนี้ในอ่าวเบงกอล ประเทศพม่า กับคุนหมิงในมณฑลยูนนาน ประเทศจีน

ก่อสร้างตั้งแต่ปี 2552 โดยมีจุดเริ่มต้นที่เมือง Kyaukphyu ในรัฐยะไข่ ผ่านเขตมาเกว เขตมัณฑะเลย์ และรัฐฉาน และเข้าสู่เขตเมืองหรุยลี่ ในมณฑลยูนนานของจีน ท่อก๊าซในเขตพม่าความยาว 793 กิโลเมตร

พอถึงปี 2556 จีนก็ส่งก๊าซได้ และปี 2557 ก็ส่งน้ำมันได้ น้ำมันดิบจากตะวันออกกลางและทวีปแอฟริกาไม่ต้องอ้อมผ่านช่องแคบมะละกา ที่อยู่ในอิทธิพลของอเมริกา

แต่เส้นทางที่ผ่านพม่านั้นก็ไม่ได้มีความมั่นคง 100% เพราะยังเป็นเขตการสู้รบ

2. จีนต้องการใช้พลังงานและต้องการส่งสินค้าจำนวนมาก

การขนส่งทางเรือยังเป็นความสำคัญอยู่โดยเฉพาะอุตสาหกรรมส่วนใหญ่อยู่ทางฝั่งตะวันออกของประเทศจีน แต่อยากใช้เส้นทางเดินเรือที่จะเข้าสู่มหาสมุทรอินเดียโดยไม่ผ่านช่องแคบมะละกา

โครงการ Land Bridge
จะเกิดตามกระแสสงครามพลังงาน

จะเห็นว่าในขณะที่จีนต้องทุ่มเงินหลายแสนล้านเพื่อจะหาทางออกมหาสมุทรอินเดีย

แต่ในสงครามพลังงานครั้งนี้พบว่าจุดอันตรายไม่ใช่การปิดอ่าวโอมานหรือช่องแคบฮอร์มุซเท่านั้น แต่ยังมีช่องแคบมะละกาซึ่งจุดที่แคบที่สุดใกล้ประเทศสิงคโปร์แคบเพียง 2.8 กิโลเมตร และยังอยู่ใต้อิทธิพลของอเมริกา

ดังนั้น เป้าหมายเดิมซึ่งพยายามจะชักชวนให้ไทยขุดคลองไทยเชื่อมมหาสมุทรอินเดียและอ่าวไทยแม้รู้ว่าไม่สำเร็จ แต่ถ้ามีโครงการ Land Bridge ก็ยังจะเป็นทางออกที่แก้ไขปัญหาได้มากระดับหนึ่ง โดยไม่ต้องขุดคลอง (จีนพยายามชักชวนให้ไทยขุดคลองนี้ผ่านมาเป็น 10-20 ปีก็ไม่สำเร็จ สุดท้ายก็มีคนเสนอโครงการ Land Bridge)

โครงการแลนด์บริดจ์ริเริ่มมาตั้งแต่สมัย พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นนายกรัฐมนตรี ในการศึกษาโครงการนี้ก็มีข้อถกเถียงกันว่าคุ้มค่าหรือไม่เพราะประเมินว่าต้องใช้เงินลงทุนถึง 1 ล้านล้าน

มีคนเสนอว่าจะให้ต่างชาติที่มีความจำเป็นต้องใช้หรือได้ผลประโยชน์จากโครงการนี้เป็นผู้ลงทุน

ขณะที่ศึกษากันอยู่รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ก็ยุบสภา หลังการเลือกตั้งปี 2566 รัฐบาลนายกฯ เศรษฐา ทวีสิน ก็หยิบโครงการนี้ขึ้นมาศึกษาอีกครั้งในปี 2567 แต่ไม่ทันทำอะไรก็ถูกปลดและเปลี่ยนรัฐบาล

ล่าสุด รัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล ก็ประกาศว่าจะผลักดันโครงการแลนด์บริดจ์ขึ้นมาใหม่ โดยเตรียมเสนอเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) ในช่วงเดือนมิถุนายน-กรกฎาคม 2569 นี้

ในสถานการณ์สงครามพลังงาน
มีความเป็นไปได้
ถ้าปรับโครงการ

โครงการ Land Bridge ซึ่งยังถกเถียงกันอยู่ว่าทำแล้วจะคุ้มหรือไม่

มีผู้เปรียบเทียบว่าเหมือนเรามีที่ดินที่เชื่อมระหว่างถนนพหลโยธินเส้นเดิมกับถนนวิภาวดี แม้ประตูเดิมเราอยู่ที่ถนนพหลโยธินแต่ถ้าเปิดอีกประตูที่ถนนวิภาวดีที่เป็นเส้นทางที่ใหญ่กว่าก็น่าจะได้ประโยชน์เพิ่มเติม

ถ้าสามารถลดขนาดโครงการลงมา เน้นทำท่าเรือที่รับน้ำมันและท่อส่งน้ำมันซึ่งจะกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่าการลงทุนก็น้อยกว่า

การสร้างท่าเรือน้ำลึกทั้งด้าน จ.ระนองและชุมพรเน้นการรองรับเรือบรรทุกน้ำมันและขนส่งผ่านท่อเพื่อเข้าสู่แผ่นดินของประเทศไทยเส้นทางหนึ่งจะทำท่อเข้าสู่ภาคกลางหรือเข้าสู่โรงกลั่นที่สร้างขึ้นบริเวณใกล้เคียงก็ได้

อีกเส้นทางหนึ่งก็คือทำท่อขนส่งน้ำมันและก๊าซข้ามไปสู่ท่าเรือ จ.ชุมพรและขนส่งลงเรือบรรทุกน้ำมันของประเทศต่างๆ ที่มารอรับ

ถ้ามองจากสถานการณ์ปัจจุบันจะพบว่าการเปิดเส้นทางไทยแลนด์บริดจ์ เพื่อใช้ในการขนส่งพลังงานจะเป็นการแก้ปัญหาเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศมหาอำนาจและผู้ที่ต้องการใช้น้ำมันรายใหญ่ๆ

ดังนั้น เรื่องการที่จะย่นระยะเวลา 2-3 วันในการเดินเรือไม่ใช่ข้อถกเถียงสำคัญ แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือเรื่องความปลอดภัยและความมั่นคงในการใช้เส้นทาง ทำอย่างไรผู้ลงทุนจึงจะมั่นใจว่าเส้นทางการขนส่งจะปลอดภัย เขาจะได้รับน้ำมันตามตารางที่กำหนดไว้

ส่วนถนนที่สร้างถนนไปกับท่อส่งน้ำมันก็จะเป็นผลพลอยได้และเป็นผลประโยชน์ในการพัฒนาในระยะยาว ส่วนท่าเรือทั้งสองฝั่งมหาสมุทร แม้ไม่มีขนาดใหญ่แต่ก็สามารถจัดการให้ใช้ประโยชน์ได้ตามความเหมาะสม ถ้าดีก็ขยาย

ปัญหาเรื่องการลงทุนก็ยกให้กับผู้ที่ต้องการสร้างและใช้เส้นทางนี้เป็นหลัก

ที่น่าจะเป็นไปได้คือ จะมีผู้สนใจร่วมลงทุนที่มาจากประเทศผู้ขายและผู้ซื้อน้ำมันและก๊าซ เช่น ซาอุดีอาระเบีย จีน ญี่ปุ่น เกาหลี