ศาสนาผีของอาเซียนดึกดำบรรพ์ ยกย่องสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ เช่น กบ, งู, หมา, ตะกวด
บรรพชนคนอาเซียนเมื่ออย่างน้อย 2,500 ปีมาแล้ว ยกย่องตะกวดเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ ปัจจุบันบางแห่งในไทยยังมีพิธีพลีเซ่นตะกวดช่วงสงกรานต์
เหี้ย เป็นคำดูถูกของศาสนาจากอินเดีย
เหี้ย เป็นคำไทยหลังสุดของคนลุ่มน้ำเจ้าพระยา ใช้เรียกสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำที่ลาวเรียก แลน และเขมรเรียก ตะกวด ล้วนเป็นสัตว์ตัวเดียวกัน แต่มักเข้าใจว่าต่างกัน
ยังไม่พบที่มาตรงๆ ของคำว่าเหี้ย แต่มีผู้รู้สามัญชนคนรุ่นใหม่เคยบอกว่าน่าจะเพี้ยนจากคำบาลีว่าหีน (อ่านว่า หี-นะ) หมายถึงเลวทรามต่ำช้า, สกปรกโสโครก, ฯลฯ เช่น หีนยาน, ทมิฬหีนชาติ, เป็นต้น
คำบาลี หีน กร่อนเหลือ หี เรียกอวัยวะเพศหญิง แผลงเป็น เหี้ย เรียกสัตว์เลื้อยคลานคล้ายตะกวดหรือแลน แล้วยังเป็นคำด่า เช่น ไอ้เหี้ย, อีเหี้ย
เป็นคำดูถูกความเชื่อพื้นเมืองของพวกรับความเชื่อใหม่จากอินเดีย ราวหลัง พ.ศ.1000
ตะกวดในชาดกและพงศาวดารเขมร
ตะกวด เป็นคำเขมร (เขียน ตฺรกวต อ่านว่า ตฺรอกวต) ตรงกับ แลน, เหี้ย
เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ของคนดึกดำบรรพ์ยุคสุวรรณภูมิราว 2,500 ปีมาแล้วเป็นอย่างน้อย มีลายเส้นสลักอยู่บนกลองทอง (มโหระทึก) ร่วมกับลายเส้นรูปอื่นๆ อันเป็นสัญลักษณ์ของพิธีกรรมขอฝน เพื่อความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหารในยุคนั้น
พระพุทธเจ้าเมื่อเป็นพระโพธิสัตว์เคยเสวยพระชาติเป็นตะกวด เรียกโคธชาดก (เป็นอรรถกถาชาดกในสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย)
ราชพงศาวดารกัมพูชายกย่องตะกวดเป็นบรรพชน เพราะตะกวดฟังธรรมเทศนาจากพระโอษฐ์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ใต้ต้นหมัน (เขมรเรียกต้นทะโลกหรือทะลอก) จนบรรลุธรรม
[แต่พวกสร้าง “ประวัติศาสตร์บาดหมาง” โฆษณาบิดเบือนให้ร้ายว่าบรรพชนชาวกัมพูชาเป็นเหี้ย แล้วใช้งานด่าทอเพื่อนบ้านคราวเสียปราสาทพระวิหาร ยุค จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เมื่อ พ.ศ.2505]
ตะกวดในไทย
ในไทย ตะกวดสำริดพบบริเวณรอบๆ เมืองบน บ้านโคกไม้เดน ต.ท่าน้ำอ้อย อ.พยุหะคีรี จ.นครสวรรค์ เป็นโลหะหล่อรูปตะกวดอายุราว 2,500 ปีมาแล้ว
ผมเคยติดตามนักวิชาการทางมานุษยวิทยาไปงานพิธีพลีเซ่นตะกวดเมื่อ พ.ศ.2539 ที่บ้านตรึม ต.ตรึม อ.ศีขรภูมิ จ.สุรินทร์
คนหมู่บ้านนี้ยกย่องตะกวดเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ เพราะตะกวดถือศีลกินผัก ไม่กินเนื้อสัตว์ คนจึงไม่ทำร้าย ไม่กำจัด
บรรดาตะกวดคลานเพ่นพ่านในหมู่บ้านและในวัด พอถึงสงกรานต์ชาวบ้านมีพิธีพลีเซ่นตะกวด
ตะกวด (แลน, เหี้ย) เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ มีลายสลักอยู่เหนือหลังคาเรือนดึกดำบรรพ์สุวรรณภูมิ บนหน้ากลองทอง (มโหระทึก) ราว 2,500 ปีมาแล้ว พบที่เวียดนาม
ตะกวดตัวเป็นๆ จริงๆ ยังเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ของชุมชนบ้านตรึม ต.ตรึม อ.ศีขรภูมิ จ.สุรินทร์ [ภาพจากเรื่อง เซ่นตะกวด : พิธีกรรมของชาวกูยบ้านตรึม โดย ปรานี วงษ์เทศ ในศิลปวัฒนธรรม ปีที่ 17 ฉบับที่ 11 (กันยายน 2539), หน้า 84-91]
