บทความพิเศษ | พิธา ลิ้มเจริญรัตน์
เวลาผ่านไปไวเหมือนโกหก เพียงหกเดือนแรกของปี 2569 โลกก็เปลี่ยนไปมากกว่าที่หลายคนคาดคิด
การประชุมสุดยอดนาโตเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาไม่ได้เป็นเพียงเวทีหารือเรื่องงบประมาณกลาโหม หากสะท้อนว่ายุโรปกำลังเตรียมพร้อมสำหรับการแข่งขันระยะยาวกับรัสเซีย และโลกที่ความมั่นคงกลับมาเป็นวาระหลักอีกครั้ง
ขณะเดียวกัน สหรัฐอเมริกากำลังพยายามสร้างแนวร่วมเพื่อรับมือกับความไม่แน่นอนที่เกิดขึ้นพร้อมกันทั้งในยุโรป ตะวันออกกลาง และอินโด-แปซิฟิก
แต่แทบจะในเวลาเดียวกัน ความหวังว่าความตึงเครียดระหว่างสหรัฐกับอิหร่านจะคลี่คลายกลับถูกตั้งคำถามอีกครั้ง
แม้โอมานยังคงทำหน้าที่เป็นคนกลางในการสื่อสารระหว่างทั้งสองฝ่าย แต่การโจมตีทางทหาร การโจมตีเรือพาณิชย์บริเวณช่องแคบฮอร์มุซ และการประกาศของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ว่า “การหยุดยิงสิ้นสุดลงแล้ว”
สะท้อนว่าเส้นทางสู่การเจรจายังคงเปราะบางอย่างยิ่ง
การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจยังดำเนินต่อไป สงครามยังไม่สิ้นสุด ห่วงโซ่อุปทานยังเปราะบาง และพลังงานยังถูกใช้เป็นเครื่องมือทางภูมิรัฐศาสตร์
ครึ่งปีหลังของปีนี้จึงไม่น่าจะเป็นช่วงเวลาของ “การกลับสู่ภาวะปกติ”
หากจะเป็นช่วงเวลาที่โลกตัดสินว่า ความขัดแย้งเหล่านี้จะถูกบริหารจัดการได้ หรือจะลุกลามจนกลายเป็นระเบียบโลกแบบใหม่ที่มีการแข่งขันเข้มข้นกว่าเดิม
และต่อไปนี้คือ 5 เหตุการณ์สำคัญที่ผู้นำโลก รัฐบาล และภาคธุรกิจควรจับตาในช่วงครึ่งหลังของปี 2569 เพื่อทำความเข้าใจว่าโลกกำลังเดินไปในทิศทางใด ได้แก่
1) การหารือของผู้นำจีนที่เป่ยไต้เหอ
2) สัปดาห์การประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ
3) ฤดูกาลเลือกตั้งของบราซิลและอิสราเอล
4) การเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐอเมริกา
และ 5) การประชุมสุดยอด G 20 ที่นครไมอามี
1.ปลายเดือนสิงหาคม : เป่ยไต้เหอ และสัญญาณจากผู้นำจีน
ทุกปีในช่วงฤดูร้อน ผู้นำระดับสูงและอดีตผู้นำของจีนจะพบปะกันอย่างไม่เป็นทางการที่เมืองเป่ยไต้เหอ
แม้จะไม่มีวาระ ไม่มีแถลงการณ์ และไม่มีวันประชุมที่ประกาศต่อสาธารณะ แต่เป็นที่ทราบกันดีว่าเวทีแห่งนี้มักเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างฉันทมติภายใน ก่อนที่ทิศทางนโยบายจะค่อยๆ ปรากฏผ่านมาตรการของรัฐบาลในช่วงปลายปี
ปีนี้ คำถามสำคัญคือ จีนจะกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านการบริโภคภาคครัวเรือน หรือยังคงทุ่มทรัพยากรไปสู่อุตสาหกรรมยุทธศาสตร์อย่าง AI เซมิคอนดักเตอร์ และรถยนต์ไฟฟ้า
จะจัดการปัญหาภาคอสังหาริมทรัพย์และหนี้รัฐบาลท้องถิ่นอย่างไร
และจะรับมือการแข่งขันระยะยาวกับสหรัฐผ่านการเปิดกว้างมากขึ้น หรือเร่งสร้างความพึ่งพาตนเองด้านเทคโนโลยี
คำตอบของคำถามเหล่านี้จะกำหนดทิศทางเศรษฐกิจจีนในปี 2570 และส่งผลต่อทั้งการค้า การลงทุน การท่องเที่ยว และห่วงโซ่อุปทานของไทยและอาเซียน
2.วันที่ 22-28 กันยายน : สัปดาห์การทูตของโลกที่นครนิวยอร์ก
การอภิปรายทั่วไประดับสูงของสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติครั้งที่ 81 เปรียบเสมือน “การประชุมผู้ถือหุ้นประจำปีของโลก” เพราะผู้นำและรัฐมนตรีต่างประเทศจากเกือบทุกประเทศจะมารวมตัวกันในนครนิวยอร์ก
ความสำคัญไม่ได้อยู่ที่สุนทรพจน์บนเวที แต่อยู่ที่การเจรจาหลังฉาก การพบปะทวิภาคี และการตัดสินใจที่อาจกำหนดทิศทางของโลกในปี 2570 ทั้งเรื่องสงครามยูเครน วิกฤตอิหร่าน และการแข่งขันระหว่างสหรัฐกับจีน
การประชุมครั้งนี้ยังเป็นบททดสอบขององค์การสหประชาชาติเอง ขณะเดียวกัน แม้กระบวนการคัดเลือกเลขาธิการสหประชาชาติคนใหม่จะเกิดขึ้นอย่างเป็นทางการในปี 2570 แต่ปีนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างแนวร่วมและการหยั่งท่าทีของมหาอำนาจต่อผู้สมัครต่างๆ หากมหาอำนาจยังสามารถหาฉันทมติร่วมกันได้ ก็สะท้อนว่าระบบพหุภาคียังพอทำงานต่อไปได้ แต่หากความแตกแยกลุกลามไปถึงการคัดเลือกผู้นำองค์กรระหว่างประเทศ ก็จะเป็นอีกสัญญาณหนึ่งของระเบียบโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง
หลายฝ่ายยังจับตาว่า สัปดาห์นี้อาจเปิดทางไปสู่การพบปะระดับสูงระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง หรืออย่างน้อยอาจเป็นเวทีเตรียมการสำหรับการประชุมสุดยอดในช่วงปลายปี แม้ยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการจากทั้งสองรัฐบาล
3.เดือนตุลาคม : ฤดูกาลเลือกตั้งของบราซิลและอิสราเอล
เดือนตุลาคมจะเป็นอีกหนึ่งเดือนสำคัญของภูมิรัฐศาสตร์โลก เมื่อบราซิลจัดการเลือกตั้งประธานาธิบดี ขณะที่อิสราเอลมีกำหนดจัดการเลือกตั้งทั่วไปภายในปลายเดือนเดียวกัน
ในบราซิล การแข่งขันมีแนวโน้มเป็นศึกระหว่างฝ่ายของประธานาธิบดีลูอิซ อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา กับกลุ่มการเมืองของอดีตประธานาธิบดีฌาอีร์ โบลโซนาโร ผลการเลือกตั้งจะสะท้อนว่าบราซิลจะยังผลักดันบทบาทของ BRICS และ Global South ต่อไป หรือจะขยับเข้าใกล้สหรัฐอเมริกามากขึ้น
ส่วนในอิสราเอล พรรคฝ่ายค้านซึ่งมีกาดี ไอเซนคอต เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญ พยายามท้าทายรัฐบาลของนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ผลการเลือกตั้งจะส่งผลต่อแนวทางการบริหารสงครามในกาซา ความสัมพันธ์กับอิหร่าน และการทูตในตะวันออกกลาง แม้หลักการด้านความมั่นคงของอิสราเอลต่ออิหร่านมีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงไม่มากนัก
เมื่อมองร่วมกัน การเลือกตั้งทั้งสองประเทศจึงเป็นบททดสอบทั้งอนาคตของ Global South และทิศทางของตะวันออกกลางในปี 2570
4.วันที่ 3 พฤศจิกายน : การเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐอเมริกา
วันที่ 3 พฤศจิกายน ชาวอเมริกันจะเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทั้ง 435 ที่นั่ง สมาชิกวุฒิสภาประมาณหนึ่งในสาม และผู้ว่าการรัฐหลายแห่ง ผลการเลือกตั้งจะกำหนดพื้นที่ทางการเมืองของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ในช่วงสองปีที่เหลือของวาระ
หากพรรครีพับลิกันรักษาเสียงข้างมากไว้ได้ ทำเนียบขาวจะมีพื้นที่มากขึ้นในการผลักดันนโยบายภาษี งบประมาณกลาโหม และอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์
แต่หากพรรคเดโมแครตสามารถควบคุมสภาใดสภาหนึ่งได้ การตรวจสอบฝ่ายบริหารจะเข้มข้นขึ้น แม้ประธานาธิบดียังคงมีอำนาจอย่างมากในด้านภาษีศุลกากร การควบคุมการส่งออก และนโยบายต่างประเทศ
อีกประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือ ก่อนการเลือกตั้ง รัฐบาลสหรัฐมักให้ความสำคัญกับการแสดงความแข็งแกร่งด้านความมั่นคงและการแข่งขันกับจีนมากขึ้น จึงอาจเห็นมาตรการด้านการค้า เทคโนโลยี หรือการต่างประเทศที่เข้มข้นกว่าปกติ
5.วันที่ 14-15 ธันวาคม : การประชุมสุดยอด G 20 ที่ไมอามี
การประชุมสุดยอด G 20 จะปิดฉากปีแห่งความปั่นป่วนของการเมืองโลก หลังการเลือกตั้งสำคัญหลายประเทศและการเผชิญหน้าระหว่างมหาอำนาจตลอดทั้งปี
ในโลกที่ความร่วมมือกำลังลดลง G 20 กลายเป็นหนึ่งในไม่กี่เวทีที่ผู้นำของมหาอำนาจยังนั่งโต๊ะเดียวกันได้ คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าพวกเขาจะเห็นพ้องกันทุกเรื่องหรือไม่ แต่คือยังสามารถเห็นพ้องกันได้ในเรื่องใดบ้าง หากแม้แต่ G 20 ยังไม่สามารถสร้างฉันทมติขั้นต่ำได้ โลกอาจกำลังเข้าสู่ยุคของการแบ่งขั้วที่ลึกกว่าเดิม
อีกเหตุผลที่ทั่วโลกจับตาการประชุมครั้งนี้ คือมีความเป็นไปได้สูงที่จะเป็นเวทีพบกันอีกครั้งระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง หากเกิดขึ้นจริง การหารือนอกรอบอาจได้รับความสนใจไม่แพ้การประชุม G 20 เอง เพราะอาจกำหนดทิศทางความสัมพันธ์ระหว่างสองมหาอำนาจในด้านการค้า เทคโนโลยี และความมั่นคงตลอดปี 2570
ทั้งห้าเหตุการณ์นี้สะท้อนครึ่งปีหลังที่เปราะบางอย่างยิ่ง
เดือนสิงหาคมจะบอกว่าจีนกำลังคิดอะไร
เดือนกันยายนจะบอกว่าระบบพหุภาคียังทำงานได้เพียงใด
เดือนตุลาคมจะสะท้อนทิศทางของ Global South และตะวันออกกลาง
เดือนพฤศจิกายนจะกำหนดข้อจำกัดทางการเมืองของสหรัฐ
และเดือนธันวาคมจะเป็นบททดสอบว่ามหาอำนาจยังสามารถบริหารการแข่งขันของตนเองได้หรือไม่
ปฏิทินบอกเราได้ว่าผู้นำโลกจะพบกันเมื่อไร แต่ไม่อาจบอกได้ว่าวิกฤตครั้งต่อไปจะเริ่มต้นเมื่อใด
นั่นคือธรรมชาติของโลกในครึ่งหลังของปี 2569 โลกที่ความเสี่ยงไม่ได้อยู่เฉพาะในเหตุการณ์ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า แต่อยู่ในเหตุการณ์ที่ไม่มีใครคาดคิด
