ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ศูนย์กฎหมายพลังงาน ELC ได้จัดงาน บรรยายสาธารณะ ในหัวข้อ ข้อเสนอทางกฎหมายและนโยบายเพื่อการเจรจาแก้ไข และยุติสัญญาซื้อขายไฟฟ้าก่อนหมดอายุสัญญา เพื่อการเปลี่ยนผ่านทางพลังงานอย่างเป็นธรรม จัดขึ้น ณ โรงแรมปทุมวัน ปริ๊นเซส กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 24 ก.ค. 69 ที่ผ่านมา นำเสนอ โดย รศ.ดร.ปิติ เอี่ยมจำรูญลาภ ผู้ก่อตั้ง ELC ศูนย์กฎหมายพลังงาน โดยมีการร่วมวิพากษ์และให้ความเห็นโดย คุณกรณ์ จาติกวณิช สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร , คุณสฤณี อาชวานันทกุล กรรมการบริหารเครือข่ายการเงินเพื่อรับมือกับภาวะโลกรวน (CFNT) และ คุณนภัส ณ ป้อมเพ็ชร์ ทนายความหุ้นส่วน Baker & McKenzie Ltd.
รศ.ดร.ปิติ ได้ เปิดร่างข้อเสนอกฎหมาย-นโยบาย เจรจาแก้ไขยุติสัญญาซื้อขายไฟฟ้า
ภายหลังที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) ครั้งที่ 2/2569 เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม 2569 มีมติเห็นชอบมาตรการปรับโครงสร้างค่าไฟฟ้า เพื่อลดค่าใช้จ่ายให้พี่น้องประชาชน พร้อมยกระดับระบบไฟฟ้าให้รองรับการลงทุน Data Center และเพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาสัญญาซื้อไฟฟ้าแพงจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนอีกด้วย โดยมีนายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน เสนอให้ 1. กำหนดวันสิ้นสุดสัญญากับ SPP/VSPP ประเภท Non-Firm ที่ต่ออายุอัตโนมัติให้ชัดเจน 2. ปรับอัตรารับซื้อไฟฟ้าให้สอดคล้องกับต้นทุนจริง และ 3.มอบหมายให้สามการไฟฟ้าเจรจาแก้ไขสัญญา
จากมติดังกล่าว ศูนย์กฎหมายพลังงาน ( ELC ) ได้ตั้งคำถามว่าการไฟฟ้าทั้งสามจะอาศัยสิทธิตามสัญญาหรืออำนาจตามกฎหมายใดในการเจรจาแก้ไขสัญญาซื้อขายไฟฟ้าที่ได้ลงนามและมีผลบังคับใช้อยู่แล้ว เพื่อนำไปสู่การลดอัตราราคารับซื้อไฟฟ้า หากในสัญญาไม่มีข้อที่รับรองสิทธิของการไฟฟ้าสำหรับ “เจรจาเพื่อแก้ไข” หรือ “เลิกสัญญา” จากนโยบายของรัฐบาล และหากการลดอัตรารับซื้อนั้นส่งผลกระทบต่อฐานะทางการเงินฝั่งผู้ผลิต เนื่องจากอัตราเดิมเคยถูกใช้ในการวางแผนทางการเงินและขอสินเชื่อจากธนาคารในรูปแบบ Project Finance อาจจะก่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ผลิตและผู้ถือหุ้นได้
นอกจากนี้ทางศูนย์กฎหมายพลังงาน ( ELC ) เห็นว่าสัญญาซื้อขายไฟฟ้าที่รัฐเป็นผู้รับซื้อจากเอกชน ทั้ง IPP, SPP, VSPP เป็นสัญญาทางปกครองที่เข้าองค์ประกอบครบทั้ง 4 ด้าน ได้แก่ 1.ด้านคู่สัญญา การไฟฟ้าเป็นหน่วยงานทางปกครองด้านวัตถุประสงค์ของสัญญา เพื่อจัดทำบริการสาธารณะด้านพลังงาน 2.ด้านลักษณะของสัญญา เป็นสัญญาจัดให้มีสิ่งสาธารณูปโภคและสัญญาให้จัดทำบริการสาธารณะ และ 3.ด้านสถานะของคู่สัญญา การไฟฟ้ามีอำนาจมหาชนเหนือกว่าคู่สัญญาฝ่ายเอกชน สถานะนี้ทำให้รัฐมีเอกสิทธิ์แก้ไขหรือยกเลิกสัญญาฝ่ายเดียวได้ตามหลักการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงได้ของบริการสาธารณะ ซึ่งสัญญาทางการปกครองดังกล่าวที่ผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนเหล่านี้ไม่อาจเปลี่ยนแปลงปรับปรุงการลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและต้นทุนที่พลังงานหมุนเวียนที่กำลังลดลงได้ ทาง ELC จึงตั้งคำถามถึงการลดต้นทุนจากการที่รัฐรับซื้อไฟฟ้าว่ารัฐสามารถเจรจาเพื่อแก้ไขสัญญา ลดอัตรารับซื้อ ลอระยะเวลา ยุติสัญญาก่อนกำหนดได้หรือไม่ หรือจะมีการจ่ายค่าเสียหาย ค่าชดเชยให้ผู้ผลิต
เงื่อนไขและหลักการชดเชยค่าเสียหาย
จากสัญญาทางปกครองดังกล่าว ศาลปกครองสูงสุดเคยวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาว่าคู่สัญญาฝ่ายปกครองมีเอกสิทธิ์เหนือคู่สัญญาฝ่ายเอกชน รวมถึงอำนาจในการแก้ไขข้อกำหนดของสัญญาได้ฝ่ายเดียว และอำนาจในการเลิกสัญญาฝ่ายเดียว เพื่อให้การบริการสาธารณะบรรลุผลตามหลักการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงได้ของบริการสาธารณะ หรือก็คือทำให้รัฐมีเอกสิทธิ์แก้ไขหรือเลิกสัญญาฝ่ายเดียวได้ตามหลักการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงของบริการสาธารณะ แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานความจำเป็นและความเป็นธรรม และต้องไม่ทำให้คู่สัญญาฝ่ายเอกชนเสียหายโดยไม่ได้รับการชดเชย
ถึงแม้รัฐบาลจะมีอำนาจแก้ไขสัญญาอยู่ฝ่ายเดียว แต่การใช้สิทธิต้องอยู่บนพื้นฐานหลักความจำเป็นและความเป็นธรรมต่อคู่สัญญา และแม้ว่าจะมีข้อสัญญาที่หากรัฐไม่อาจปฏิบัติตามสัญญาเนื่องจากเหตุสุดวิสัย ฝั่งผู้ผลิตเอกชนก็จะไม่สามารถเรียกค่าเสียงหายได้ อย่างไรก็ตามกรณีดังกล่าวควรถูกพิจารณาเป็นคนละกรณีกับการยกเลิกสัญญา
ซึ่งรัฐสามารถอาศัยหลักการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงของการบริการสาธารณะเพื่อขอเจรจาแก้ไขราคาที่ต้องจ่าย แก้ไขสิทธิและหน้าที่ของคู่สัญญาเพื่อประโยชน์ในการจัดหาสาธารณูปโภค แม้ไม่มีข้อสัญญากำหนดเอาไว้ การไฟฟ้ามีทางเลือกเช่นแก้สัญญาให้ผู้ผลิตเอกชนสามารถขายไฟฟ้าให้ผู้ใช้ไฟฟ้าอื่นได้ หรือเลิกสัญญาซื้อขายไฟฟ้าก่อนสิ้นอายุสัญญาได้ แต่การไฟฟ้าจะต้องชดเชยค่าเสียหายให้แก่ผู้ผลิตเอกชน โดย กพช. ควรใช้อำนาจในการกำหนดหลักเกณฑ์ในการจ่ายค่าชดเชยเพื่อให้การไฟฟ้าสามารถอ้างอิงในการปฏิบัติการ ซึ่งหลักเกณฑ์นี้ต้องสะท้อนเงินลงทุนและผลตอบแทนที่ขาดไปจากการแก้ไขหรือเลิกสัญญาตามความเป็นจริง เช่น จำนวนรวมของหนี้ค้างชำระ ณ วันที่มีการเลิกสัญญา จำนวนรวมของทุนเรือนหุ้นของบริษัทฯ ที่จดทะเบียน และที่ชำระแล้วกับเงินส่วนเกินมูลค่าของราคาหุ้น ที่บริษัทฯได้รับไว้แล้ว และรายได้ที่บริษัทฯ กันไว้ และเงินสำรองตามกฎหมาย
ข้อเสนอเชิงนโยบายต่อ กพช. และ ครม.
มีการกำหนดให้ กพช. เป็นผู้มีอำนาจกำหนดนบาย (Policy Making Power) เสนอนโยบายแผนการบริหารต่อ ครม. และมีอำนาจกำหนดหลักเกณฑ์เงื่อนไขในการกำหนดราคาพลังงานให้สอดคล้องกับนโยบายและแผนพัฒนาประเทศ
1. กำหนดวิธีการจ่ายค่าชดเชย โดยสัญญาประเภทโรงไฟฟ้าฟอสซิล กพช. สามารถสั่งการให้การไฟฟ้าเจรจา “ยกเลิก” ค่า AP ได้ แต่ต้อง “จ่ายค่าชดเชย” ตามเงินลงทุนที่แท้จริง ส่วนสัญญาประเภทพลังงานหมุนเวียน กพช. สามารถสั่งการให้เจรจา “ยกเลิก” ค่า Adder และค่า FiT ได้ แต่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามเงินลงทุนในการจัดหาที่ดินและเทคโนโลยีเช่นกัน
2. กำหนดกรอบการเจรจาเพื่อแก้ไขเนื้อหาสัญญาตามประเภทเชื้อเพลิง โดยแก้ไขสัญญาให้ผู้ผลิตเอกชนสามารถขายไฟฟ้าให้ผู้ซื้อไฟฟ้าที่ต้องการไฟฟ้าโดยตรงในรูปแบบสัญญาซื้อขายไฟฟ้าโดยตรง (Direct PPA) โดยรับรองสิทธิการเชื่อมต่อและใช้บริการระบบโครงข่ายไฟฟ้าของบุคคลที่สาม (Third Party Access: TPA) เช่น กลุ่มผู้ประกอบการ Data Center ที่ประสงค์จะประกอบกิจการสามารถขอรับใบอนุญาตประกอบกิจการผลิต จำหน่าย และระบบจำหน่ายไฟฟ้าจาก กกพ. ได้
