Multiverse | บัญชา ธนบุญสมบัติ
www.facebook.com/buncha2509
จับผิดภาพ ‘รุ้งเต็มวงปลอม’
มีภาพรุ้งภาพหนึ่งซึ่งแชร์กันกระหน่ำในโซเชียลมีเดีย เป็นภาพที่อ้างว่าเป็น ‘รุ้งเต็มวง’ ที่ถ่ายโดยนักบิน ทั้งนี้ ข้อความที่ติดมากับภาพระบุว่า
“A complete rainbow, photo taken at 30,000 feet altitude by pilot Lloyd J Ferraro. A full rainbow is actually a complete circle, but from the ground we see only part of it. From an airplane, and in the right conditions we can see this incredible display…”
ถอดความได้ว่า
“รุ้งกินน้ำเต็มวง ภาพถ่ายที่ความสูง 30,000 ฟุต โดยนักบินชื่อ Lloyd J Ferraro รุ้งกินน้ำเต็มวงจริงๆ แล้วเป็นวงกลมสมบูรณ์ แต่จากพื้นดินเราจะเห็นเพียงบางส่วนเท่านั้น จากบนเครื่องบินและในสภาพที่เหมาะสม เราสามารถเห็นภาพที่น่าทึ่งนี้…”
ในเว็บ https://hasanjasim.online/rainbow-at-30000-feet-pilots-photo-captures-rare-and-breathtaking-sight/ ยังมีข้อความอ้างด้วยว่านักบินกำลังบินอยู่เหนือมหาสมุทรแปซิฟิกตอนที่เห็นรุ้งนี้และตัดสินใจถ่ายภาพเอาไว้
ก่อนอื่น ผมขอสรุปสั้นๆ ก่อนว่า ภาพนี้ไม่ใช่ภาพรุ้งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ
พูดอีกอย่างก็คือ ภาพนี้เป็นภาพปลอมที่ถูกสร้างขึ้นมา แล้วเขียนข้อความที่ทำให้ดูเหมือนว่าเป็นภาพที่ถ่ายได้จริงในธรรมชาติ
อย่างไรก็ดี ถึงแม้ว่าจะเป็น ‘ภาพถ่ายปลอม’ แต่เรื่องนี้ก็ยังมีแง่มุมบวก กล่าวคือ เราสามารถเรียนรู้ได้หลายอย่าง โดยเฉพาะจุดจับผิดอย่างน้อย 3 จุด (ในข้อที่ 3, 4 และ 5) ดังนี้ครับ
ภาพรุ้งเต็มวงปลอม
ดัดแปลงจาก https://hasanjasim.online/rainbow-at-30000-feet-pilots-photo-captures-rare-and-breathtaking-sight/
ข้อที่ 1 : รุ้งปฐมภูมิ (primary rainbow) และรุ้งทุติยภูมิ (secondary rainbow) ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ จะอยู่ฝั่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (หรือแหล่งกำเนิดแสงอื่นๆ เช่น ดวงจันทร์) เสมอ
ทั้งนี้ ในข้อต่อๆ ไป ผมจะพูดถึงรุ้งปฐมภูมิอย่างเดียว และบางครั้งอาจเรียกสั้นๆ ว่า “รุ้ง” เนื่องจากภาพที่กล่าวอ้างมีวงเดียว
ข้อที่ 2 : รุ้งมีลักษณะเป็นวงกลม โดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่ตำแหน่งที่เรียกว่า จุดตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (antisolar point)
วิธีหาจุดนี้คือ ลากเส้นจากดวงอาทิตย์ ผ่าน ‘ผู้มอง’ (ดวงตาของคน หรือกล้องถ่ายภาพ-คลิป) ไปยังกลุ่มของหยดน้ำที่ล่องลอยอยู่ในอากาศ กลุ่มหยดน้ำนี้อาจเป็นละอองหยดน้ำฝน หรือเป็นละอองหยดน้ำที่คนเราทำขึ้นก็ได้ (ใครเคยรดน้ำต้นไม้ช่วงกลางวัน อาจจะเคยเห็นรุ้งในหยดน้ำมาแล้ว) ดู ‘แผนภาพแสดงเงื่อนไขการเห็นรุ้งเต็มวง’ ที่นำมาฝากครับ
ข้อที่ 3 : จากข้อ 2 จะพบว่าเราอาจเห็นรุ้งเป็นวงกลมได้ ถ้าอยู่ในที่สูง เช่น บนเครื่องบิน หรือบนภูเขาสูง โดยรุ้งจะปรากฏเป็นวงกลม ไม่บิดเบี้ยว
นี่คือ จุดจับผิดที่ 1 ที่บ่งชี้ว่าภาพที่อ้างว่าเป็นภาพถ่ายรุ้งเต็มวงนั้นไม่ใช่ภาพถ่ายจริง เนื่องจากภาพวงบิดเบี้ยว
ข้อที่ 4 : สีของรุ้งปฐมภูมิ อาจมีได้ 2 ลักษณะใหญ่ๆ แบ่งตามสีของแสงอาทิตย์ที่ตกกระทบกลุ่มของหยดน้ำ ดังนี้
กรณีแสงอาทิตย์สีขาว : รุ้งปฐมภูมิจะมีสีครบ คือ ม่วง-คราม-น้ำเงิน-เขียว-เหลือง-แสด-แดง
โดยมีสีแดงอยู่ขอบบนและสีม่วงอยู่ขอบล่าง
กรณีแสงอาทิตย์มีสีส้มหรือแดง (เช่น ช่วงเช้ามากๆ หรือช่วงเย็น) : รุ้งปฐมภูมิจะมีสีเดียวคือส้มหรือแดง ตามสีของแสงที่ตกกระทบหยดน้ำ (ดูคลิปที่ให้ไว้ในข้อ 7 จะเห็นอย่างชัดเจน)
นี่คือ จุดจับผิดที่ 2 ที่บ่งชี้ว่าภาพนี้ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง เนื่องจากสีของเมฆเป็นสีออกส้ม-แดง ซึ่งแสดงว่าแสงอาทิตย์ต้องเป็นสีส้ม-แดง ในช่วงเช้าหรือช่วงเย็น แต่สีบนรุ้งตรงขอบบนกลับมีสีอื่นปรากฏอยู่ด้วย เช่น สีฟ้า และสีเขียว
แผนภาพแสดงเงื่อนไขการเห็นรุ้งเต็มวง
ที่มา : หนังสือ Out of the Blue หน้า 99
ข้อที่ 5 : ข้อความที่ติดมากับภาพระบุว่านักบินถ่ายภาพนี้ที่ความสูง 30,000 ฟุต หรือราว 9.1 กิโลเมตร (น่ารู้ด้วยว่าความสูงประมาณนี้เป็นเพดานบินปกติของเครื่องบินโดยสารเชิงพาณิชย์)
ทว่า ที่ความสูงระดับนี้ อุณหภูมิของอากาศติดลบคือมีค่าราว -44.4 องศาเซลเซียส ดูเว็บอ้างอิงต่อไปนี้ครับ
https://meteorologytraining.tpub.com/14269/css/14269_75.htm
หมายความว่า การเกิดหยาดน้ำฟ้า (precipitation) ที่เป็นหยดน้ำ (ของเหลว) นั้นยากมาก แม้ว่าหยดน้ำเย็นยิ่งยวดจะเกิดได้ที่อุณหภูมิต่ำสุด -48.3 องศาเซลเซียส ก็ตาม แต่หยดน้ำเย็นยิ่งยวดที่อุณหภูมิ -44.4 องศาเซลเซียส (หากมี) จะกลายเป็นผลึกน้ำแข็งไปทั้งหมดหากได้รับความกระทบกระเทือน
นี่คือจุดจับผิดที่ 3 กล่าวคือ ที่ระดับสูงราว 30,000 ฟุต ไม่อาจมีหยดน้ำเกิดขึ้น จึงไม่อาจเกิดรุ้งในแบบที่ปรากฏในภาพที่กล่าวอ้างได้ แต่อาจเห็นรุ้งแบบอื่นได้ (ดูข้อ 6)
ข้อ 6 : ถ้าเราอยู่ที่สูงระดับ 30,000 ฟุต หรือราว 9 กิโลเมตร ก็อาจมีโอกาสเห็นรุ้งแบบพิเศษได้ถ้าหากเงื่อนไขต่อไปนี้ครบ กล่าวคือ หนึ่ง ดวงอาทิตย์อยู่สูง เช่น ราวๆ เที่ยงวัน และ สอง ใต้เครื่องบินลงไป มีหยดน้ำจำนวนมหาศาลล่องลอยอยู่ (เช่น เนื่องจากฝนเพิ่งตกใหม่ๆ) และไม่มีเมฆบดบัง
ในกรณีนี้ เราจะมีโอกาสเห็นรุ้งเป็นวงกลมขนานกับพื้น เรียกว่า รุ้งในแนวระดับ (horizontal rainbow) โดยในทางปฏิบัติอาจเห็นเต็มวง หรือเห็นเพียงแค่บางส่วน
ข้อ 7 : ผมเคยถ่ายคลิปรุ้งเต็มวงได้ โดยถ่ายเมื่อวันที่ 3 มิถุนายน ค.ศ.2014 (พ.ศ.2557) สนใจตามไปชมได้ที่
หรือค้นคำว่า ‘full-circle rainbow บัญชา’ ใน YouTube
รุ้งเต็มวงในคลิปนี้ยังเป็นรุ้งแดง (red rainbow) อีกด้วย เนื่องจากดวงอาทิตย์อยู่ใกล้ขอบฟ้า ทำให้แสงที่เข้าไปในหยดน้ำมีสีเหลือง-ส้ม-แดงเป็นหลัก ตามที่อธิบายไว้ในข้อ 4
โดยสรุป แม้ว่าภาพรุ้งนี้จะเป็นภาพปลอม แต่เราสามารถใช้เป็นจุดตั้งต้นในการเรียนรู้สิ่งที่ถูกต้องได้หลายแง่มุมครับ
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
