เปลี่ยนผ่าน | ทีมข่าวการเมือง มติชนทีวี
ชีวิตปัจจุบันของ ‘สมยศ พฤกษาเกษมสุข’
‘ผิดหวัง’ แต่ยัง ‘สู้ต่อ’
หมายเหตุ เนื้อหาส่วนหนึ่งจากบทสัมภาษณ์ “สมยศ พฤกษาเกษมสุข” นักเคลื่อนไหวทางการเมืองและนักกิจกรรมแรงงาน ที่เคยมีบทบาทอย่างสูงช่วงทศวรรษ 2550 ในรายการ “เอ็กซ์-อ๊อก talk ทุกเรื่อง” ทางช่องยูทูบ “มติชนทีวี”
: ช่วงเวลาที่ต้องไปใช้ชีวิตข้างในเรือนจำ มีแวบหนึ่งในความคิดบ้างไหมที่ตั้งคำถามว่า สิ่งที่เราทำมามันถูกทางหรือเปล่า?
คดีผมเขาเรียก “นักโทษการเมือง” หรือเป็น “นักโทษทางความคิด” คือคนที่มีความคิดแตกต่างแล้วก็โดนดำเนินคดี ในฐานะที่คุณคิดเห็นไม่เหมือนเขา ก็อาจจะเรียกว่าเป็น “คนนอกคอก” ก็ได้
เพราะฉะนั้น พอเราโดน “คดีทางการเมือง” แบบนี้ แล้วต้องไปถูกจองจำสูญเสียอิสรภาพ เราไม่ได้อยู่เพื่อรอวันออกจากคุก โดยปกติ คนเป็นนักโทษถูกจองจำต้องเขียนบนฝาผนังว่ากี่วันแล้ว เมื่อไหร่จะออก หรือหาทางที่จะออกให้ได้ ถ้าออกไม่ได้ ฆ่าตัวตายก็มีเยอะ อันนี้คือชีวิตของพวกที่ถูกจองจำ
แต่ของเราคิดว่า ถ้าสูญเสียอิสรภาพครั้งนี้ ก็เพื่อจะต่อสู้เรียกร้องในเรื่องเสรีภาพ เพราะเรามาจากปัญหาของการถูกจำกัดเสรีภาพความคิดเห็น เรามาจากการถูกจำกัดมิให้พูดถึงปัญหาทางการเมืองของบางสถาบันหรือองค์กร คือเราไม่ได้มีส่วนร่วมทางการเมือง เพราะฉะนั้น การถูกคดีเช่นนี้ เราก็ถือเป็น “การต่อสู้” ชนิดหนึ่ง
เหมือน “อานนท์ นำภา” เขาต้องยืนหยัดต่อสู้เพื่อจะบอกว่า เห็นไหม เขาต้องพูดความจริง เพื่อให้สังคมรับรู้ปัญหาที่คนไม่กล้าพูดถึง แล้วเขาพูดออกมา เมื่อถูกจองจำเขาก็ยืนหยัดที่จะต่อสู้ แม้ว่าจะถูกตัดสินจำคุกถึง 30 ปีในตอนนี้
เพราะฉะนั้น การที่เราต้องได้รับความทุกข์ทรมาน มันก็เป็นความทุกข์ทรมานที่เราได้มั่นใจแล้วว่าสิ่งที่เราทำถูกต้อง และเป็นความปรารถนาดีต่อสังคมต่อบ้านเมือง ทำให้เรายอมทนทุกข์ทรมานที่จะใช้ชีวิตสูญเสียอิสรภาพในเรือนจำ
: คิดว่าสิ่งที่เราทำมันเป็นการเสียสละไหม?
ไม่เชิง มันไม่ใช่การเสียสละอะไร เรายืนหยัดใน “ความเป็นพลเมือง” และการทำหน้าที่ “พลเมืองที่ดี” ในสังคมไทย แล้วก็ทำประโยชน์ให้ได้มากที่สุดเท่าที่เรามีโอกาส
อย่างเช่นถ้าสมมุติไปอยู่ในเรือนจำ เราก็เรียกร้องให้ปรับปรุงสภาพความเป็นอยู่ให้ดีขึ้นหลายเรื่อง เช่น ให้มีหนังสือพิมพ์อ่าน ตอนนั้นก็สำเร็จ ใช้เวลาเรียกร้องจนได้ (อ่านหนังสือพิมพ์)
แต่ว่าเรือนจำเอาหนังสือพิมพ์อื่นมาให้ เราบอกจะเอา “มติชน” กลับไปเอาหนังสือพิมพ์ที่มีข่าวอาชญากรรมมาให้อ่าน เราก็เจ็บใจอยู่ แต่ว่าก็ดี อย่างน้อยเป็นช่องทางให้ได้รับรู้ข่าวสารข้างนอก แต่ปัจจุบันไม่มี (หนังสือพิมพ์ให้ผู้ต้องขังอ่าน) แล้วนะ ตอนผมติดคุกก็เรียกร้องสิ่งเหล่านี้
แม้กระทั่งเรียกร้องให้ “ปลดโซ่ตรวนนักโทษ” รุ่นผมนี่ยังถูกล่ามโซ่อยู่ในคุก ปัจจุบันนี้ไม่มีแล้ว แต่ถูกใส่กุญแจข้อเท้าแบบ “อานนท์ นำภา” เวลามาปรากฏตัวที่ศาล ซึ่งตอนนี้ “มูลนิธิผสานวัฒนธรรม” และ “อาจารย์ธงชัย วินิจจะกูล” เขาก็เรียกร้องให้ปลดโซ่ตรวน
ช่วงชีวิตที่เราอยู่ตรงนั้นก็พยายามที่จะปกป้องสิทธิผู้ต้องขัง เพราะฉะนั้น ช่วงเวลาของเราก็พยายามทำให้ดีที่สุด แม้ว่าจะต้องทุกข์ทรมานแค่ไหน
: สิ่งที่คุณสมยศสนใจจะเรียกร้องในตอนนี้คืออะไร?
อย่างแรก ผมต้องการให้มีการ “นิรโทษกรรมนักโทษการเมือง” ทั้งหมด พูดง่ายๆ คือเราไม่ควรมี “นักโทษการเมือง” เพราะนั่นหมายความว่าประเทศเรายังไม่ยอมรับเสรีภาพการแสดงความคิดเห็น ไม่ยอมรับความแตกต่างทางความคิดเห็น
สอง ผมอยากเห็น “ความเป็นธรรมในเรื่องของการจ้างงาน” ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการจ้างงานภาครัฐ หรือการจ้างงานทั่วไป ซึ่งปัจจุบันนี้ คนทำงานเรามีชีวิตความเป็นอยู่ที่แย่ลง เมื่อก่อนเราอาจจะมี (การต่อสู้เรื่อง) กฎหมายแรงงาน มีการตั้งสหภาพแรงงานต่อรอง แต่เดี๋ยวนี้หายไปแล้ว
รุ่นผมต่อสู้เรียกร้องกันมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง “ประกันสังคม” “ความปลอดภัยในการทำงาน” “ค่าจ้างขั้นต่ำ” ซึ่งตอนนี้ไม่มี (การต่อสู้แบบนี้) อีกแล้ว เราก็อยากจะเห็นสิ่งเหล่านี้กลับคืนมา
: ทุกวันนี้ได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนความคิดกับเพื่อนๆ นักกิจกรรมทางการเมืองรุ่นเดียวกันคนอื่นๆ หรือคนที่เคยอยู่ในเรือนจำด้วยกันมาบ้างไหม? เขาเป็นอย่างไรกันบ้างเวลามาเจอกัน?
คนที่ต่อสู้รุ่นนี้กระจัดกระจาย เจอกันยากมาก แทบจะไม่ได้เจอกันเลย
ส่วนหนึ่งเป็น “ผู้ลี้ภัยการเมือง” เราก็ไม่มีโอกาสเจอกัน อาจจะติดต่อโทรศัพท์คุยกันบ้าง ส่วนนี้ก็หายไป คนร่วมสมัยที่เคียงบ่าเคียงไหล่ต่อสู้กันมา ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน เช่น “อาจารย์จรัล ดิษฐาอภิชัย” ก็ไปอยู่ฝรั่งเศส จำนวนมากก็สิ้นชีวิตตามอายุขัย รวมไปถึงพวกที่ตรอมใจจากความผิดหวังทางการเมือง หรือความผิดหวังในอุดมคติ อันนี้ก็เกิดขึ้นจำนวนมาก
ทุกวันนี้ก็พูดคุยอยู่กับนักกิจกรรมนักเคลื่อนไหวอยู่บ้าง เช่น กลุ่มสหภาพแรงงาน หรือนักกิจกรรมทางด้านการเมืองที่ต่อสู้เรียกร้องเรื่อง “นิรโทษกรรม”
จำนวนหนึ่งก็มีความห่างเหินหรือแตกต่างทางอุดมการณ์ไป ส่วนหนึ่งก็ไปเป็นนักการเมือง ก็ไม่ค่อยได้คุยกัน เพราะว่าคิดกันคนละแบบ แล้วก็ (ตอนนี้) มันเป็นสังคมที่แบ่งขั้วชัดเจน มันเลยทำให้ “มิติแห่งความเป็นเพื่อน” หรือ “ความสัมพันธ์แบบเดิม” มันพังไปด้วย
เช่น “คนเสื้อแดง” ก็แตกเป็นเสี่ยงๆ “พี่ตู่” (จตุพร พรหมพันธุ์) บ้าง เป็น “พี่เต้น” (ณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ) บ้าง เป็น “คุณก่อแก้ว (พิกุลทอง)” บ้าง ก็ห่างกันโดยสภาพการณ์ทางการเมืองในปัจจุบัน
: คุณสมยศมีอารมณ์ผิดหวังทางการเมืองบ้างไหม?
ผิดหวังก็มี ในหลายเรื่องที่ไม่ประสบความสำเร็จในการต่อสู้ แต่นี่คือ “กฎเกณฑ์ทางสังคม” เราไม่ได้เป็นผู้กำหนด มันมีปัจจัยหลายๆ อย่างเข้ามาเกี่ยวข้อง แต่มันก็ดีกว่าไม่ต่อสู้หรือไม่ทำอะไรเลย ดังนั้น มันก็เป็นอีกจังหวะหนึ่งของชีวิต หรือ “ขั้นตอนหนึ่งทางประวัติศาสตร์กาลเวลา” ที่เกิดขึ้น
เราถือว่าเราทำดีที่สุดแล้วในยุคนี้ ถือว่าได้รักษาอุดมคติหรือความเชื่อของเรา และพยายามต่อสู้ให้ได้ในสิ่งที่เราเชื่อ ซึ่งก็ได้แต่หวังว่ามันไม่จบที่รุ่นเรา ก็ไปจบที่รุ่นหน้า แต่สังคมมันไปแน่นอน
เหมือน 2475 เหมือนจะชนะ เสร็จแล้วก็โดนทำลาย แล้วอยู่ดีๆ ก็โผล่มา 2563 คนก็ต้องหันมาสนใจ “ประวัติศาสตร์ 2475” พูดถึง “บทเรียนประสบการณ์การต่อสู้ 2475” ใครจะไปรู้ว่า 40 ปีถัดมา (หลังจาก 2475) คือ “14 ตุลาคม 2516” ก็เปิดศักราชใหม่ของประชาธิปไตยและเสรีภาพ ลองบวกอีกสัก 50 ปี มันก็มาแถวปีนี้ (2568) นี่แหละ
: 14 พฤษภาคม 2566 ตอนนั้นพรรคก้าวไกลชนะการเลือกตั้ง เพื่อไทยก็ได้เสียงมาไม่น้อย นั่นน่าจะเป็นวันที่หลายคนดีใจว่าการเมืองไทยกำลังขยับไปอีกเฟสหนึ่ง แต่สุดท้ายมันก็ไม่ได้เป็นแบบนั้น อันนี้ถือเป็นหนึ่งในความผิดหวังของคุณสมยศไหม?
อันนั้นก็เป็นหนึ่งในความผิดหวัง ที่เราจะต้องมาต่อสู้กัน ตอนนั้นก็ยังเชื่อลึกๆ ว่าพรรคเพื่อไทยนี่น่าจะเป็นประชาธิปไตย และหนักแน่นหรือยืนหยัดใน “ความเป็นพรรคการเมืองประชาธิปไตยของประชาชน” แต่เมื่อไม่เป็นไปในทิศทางนั้นก็คือความผิดหวังที่เกิดขึ้น
แต่ก็เห็นว่ายังมีพรรคประชาชน พรรคก้าวไกล เกิดขึ้น เป็น “เส้นทางประวัติศาสตร์” ที่น่าสนใจ ก็เลยทำให้ผิดหวังอย่างหนึ่ง มีความหวังอีกอย่างหนึ่ง
แต่ก็ไม่รู้ว่าจะต้องผิดหวังอีกไหม
