หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
ว่าตามจริง หากกระทิง หรือช้างสักตัวหนึ่งตายมันคงไม่ใช่โศกนาฏกรรม ถ้าการตายนั้นเกิดขึ้นตามวิถีอย่างที่ควรจะเป็น
ซากสัตว์ป่ากินพืช นอนขึ้นอืดส่งกลิ่นคลุ้งทั่วบริเวณไม่ใช่เรื่องแปลก โดยเฉพาะถ้าซากนั้นเกิดขึ้นเพราะฝีมือและคมเขี้ยวของสัตว์นักล่า มีชีวิตหนึ่งจบลง แต่ความตายของสัตว์กินพืช ไม่ว่าจะเป็น กวาง กระทิง วัวแดง ช้าง หรืออื่นๆ จะทำให้ชีวิตอีกมากมายได้อยู่รอดต่อไป
มีความจริงว่า สัตว์ป่าที่ถูกฆ่า และถูกกินโดยสัตว์นักล่า มีการกินต่อไปเป็นทอดๆ คือสภาวะสมดุลของระบบนิเวศที่มีการถ่ายทอดพลังงานเป็นขั้นๆ
สัตว์นักล่าควบคุมประชากรของเหยื่อหรือสัตว์กินพืชไม่ให้มีมากหรือเกินไป
วิธีการนี้จะทำให้สิ่งมีชีวิตในป่ามีโอกาสอยู่รอดมากขึ้น
นี่คือความจริงในทางวิชาการที่ปฏิเสธไม่ได้
ซากสัตว์ป่าตัวหนึ่งจะเป็นที่รวมของสัตว์ป่ามากมายผลัดกันเข้ามาใช้ประโยชน์ กัดกินทุกชิ้นส่วนจนกระทั่งซากย่อยสลายไปในที่สุด
เหล่านี้คือวิธีการอันแยบยล ที่ธรรมชาติออกแบบวิธีมาอย่างเหมาะสม ให้สิ่งมีชีวิตในป่าควบคุมกันเอง
สัตว์กินพืชต้องถูกล่า เพราะไม่เช่นนั้นสัตว์กินพืชคงขยายพันธุ์อย่างไร้ขอบเขต ปริมาณเพิ่มขึ้น เกิดการคละเคล้ากันเองระหว่างตัวที่อ่อนแอ กับตัวแข็งแรง แน่นอนว่าหากเป็นเช่นนี้สายพันธุ์ย่อมอ่อนแอลง
และหากสัตว์กินพืชมีมากขึ้น พืชที่เป็นอาหารจะถูกกินมากกระทั่งเกิดความขาดแคลน ในที่สุดก็จะเกิดสภาวะอดอยากล้มตาย
หน้าที่ของเหล่าสัตว์ผู้ล่าคือ ช่วยไม่ให้เกิดเหตุการณ์เช่นนี้
ในบรรดาสัตว์กีบ ซึ่งเป็นสัตว์กินพืชที่อยู่ในสถานภาพความเป็นเหยื่อมีจำนวนหลายชนิด ตั้งแต่ขนาดเล็กๆ อย่างกระจง ไปจนถึงใหญ่โตอย่างช้าง สัตว์พวกนี้ทำหน้าที่จัดการดูแล ควบคุม รวมทั้งในขณะเดียวกันก็ขยายพันธุ์พืช
และเมื่อมีสัตว์กินพืชหลากหลายขนาด ธรรมชาติก็ได้จัดสรรให้สัตว์ผู้ล่ามีหลายขนาดด้วย
แน่นอนว่า เสือโคร่งคือ นักล่าหมายเลขหนึ่ง สัตว์กินพืชตัวโตๆ วัวแดง กระทิง ช้างรุ่นๆ ต่างก็ตกเป็นเหยื่อเสือโคร่ง ผู้มีทักทักษะและพละกำลัง
เสือดาวมีขนาดย่อมกว่า ปราดเปรียว ขึ้นต้นไม้เก่ง ทำหน้าที่ควบคุมเหยื่อที่มีขนาดเล็กกว่า อย่างพวกเก้ง หมูป่า ลิง ค่าง
และมีนักล่าอีกชนิดหนึ่ง ที่ทำงานอย่างได้ผล อยู่ร่วมกันเป็นฝูง ร่วมมือกันล่า คือ หมาไน
พวกมันตัวไม่โต แต่เมื่อลงมือพร้อมๆ กัน จึงเปรียบเสมือนนักล่าขนาดใหญ่ อีกทั้งเมื่อลงมือ เหยื่อยากที่จะรอดพ้นไปได้ วิธีการล่าของหมาไนไม่มีเทคนิคยุ่งยากซับซ้อน พอได้กลิ่นเหยื่อก็จะจัดขบวนไล่ล่าเข้ารุมล้อมล่อหลอกเล่นงานเหยื่อทั้งด้านหน้าด้านหลัง ตัวหนึ่งกัดขา อีกตัวกัดสะโพก ชิ้นส่วนเหยื่อถูกกระชากออกมาตั้งแต่ยังไม่ล้ม
เหยื่อหมาไนจะเป็นซากอยู่ไม่นานก็หมด
ส่วนเสือ เมื่อล่าเหยื่อได้ มันจะลากเหยื่อไปจากจุดเกิดเหตุไปไว้ในที่คิดว่าปลอดภัยจากผู้รบกวน ก่อนลงมือกิน
คิวต่อไปที่จะเข้ามากินซาก คือพวกหมีควาย
กฎของป่ามีอยู่ว่า ผู้มาถึงก่อนย่อมได้กินก่อน ตัวมาทีหลังต้องอดทนรอ สัตว์ผู้ล่าทุกตัวจะหลีกเลี่ยงการต่อสู้ พวกมันจำเป็นต้องรักษาร่างกายให้ดี อาการบาดเจ็บนั่นจะเป็นอุปสรรคกับการล่า
ชีวิตสัตว์นักล่าจะดำเนินไปได้เพราะมีเหยื่อให้ล่า และข้อสำคัญการล่าต้องประสบผลสำเร็จ
หากเกิดบาดแผลแมลงวันมาวางไข่ มีหนอนเจาะไช แผลขยายกว้างอ่อนแอ ล่าไม่ได้นี่คือจุดจบ
ต่อจากหมี สัตว์กินเนื้อขนาดเล็กกว่าจะเข้ามา พวกหมาไนถ้าผ่านมาก็จะแวะ รวมทั้งหมาจิ้งจอก พวกเสือขนาดเล็ก อย่างเสือไฟ ชะมด อีเห็น
หมูป่า ถึงแม้ว่าจะกินพืชเป็นอาหารหลัก แต่ถ้าผ่านมาพบซากก็ไม่ละเว้น
เวลาผ่านไปซากเริ่มส่งกลิ่น เหี้ยก็จะมาถึง เหี้ยตัวโตๆ อาวุโสจะได้กินก่อน ตัวย่อมลงมาต้องรอ
ซากถูกรุมกินตลอด 24 ชั่วโมง จนกระทั่งเหลือแต่กระดูก ตอนนี้เป็นหน้าที่ของเม่นเข้ามาแทะจนซากสัตว์ป่าตัวหนึ่งไม่เหลือชิ้นส่วน
ในระหว่างที่สัตว์กินเนื้อแทะซาก แมลงวันก็เข้าตอมซาก วางไข่ พวกนกกินแมลงเข้ามาโฉบจับแมลง เหยี่ยวหาช่องทางจัดการกับนกเล็กๆ
อดีตที่ผ่านมาในป่า เมื่อสัตว์กินพืชตัวหนึ่งล้มตายเป็นซากเพราะฝีมือและคมเขี้ยวสัตว์นักล่า นั่นไม่ใช่โศกนาฏกรรม มันคือเวลาเริ่มต้นงานเลี้ยง
งานเลี้ยง อันเป็นการสร้างสมดุลให้อีกหลายชีวิตอยู่รอด
นับตั้งแต่ผมเริ่มต้นทำงาน จากวันที่สัตว์ป่าหลายชนิดเป็นสัตว์หายาก ความเปลี่ยนแปลงที่เห็น คงพูดได้ว่า การทำงานอย่างเอาจริงของคนทำงานในป่าเริ่มเห็นผล
สัตว์ป่าหลายชนิดเพิ่มจำนวน ไปพร้อมๆ กับ ความเจริญก้าวหน้าของโลก
ความต้องการพื้นที่ของคนเพิ่มขึ้น พื้นที่อันเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่าลดลง สวนทางกับจำนวนประชากรที่เพิ่ม
ในแหล่งอาศัยหลายแห่ง ประชากรสัตว์กินพืช อย่าง กระทิง และช้างเพิ่มขึ้นอย่างขาดความสมดุล ไม่มีผู้ล่าขนาดใหญ่อย่างเสือโคร่ง หลายชนิด ติดอยู่ในแหล่งอาศัยอันมีสภาพคล้ายเกาะ เส้นทางเดินเชื่อมป่า เพื่อเคลื่อนย้ายไปแหล่งอาหารตามฤดูกาลถูกตัดขาด การต้องผสมกันเองภายในกลุ่ม ซึ่งจะทำให้เกิดลักษณะด้อยลงเรื่อยๆ หลีกเลี่ยงไม่พ้น
ช้าง กระทิง ออกมานอกแหล่งอาศัย พืชผลคนเสียหาย
หลายแห่งอยู่ในสภาพอันไม่ต่างจากสงคราม ชีวิตสูญเสีย ทั้งชีวิตคน และสัตว์
ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นแล้ว ความเจริญก้าวหน้าของโลก ได้มอบปัญหาใหม่ให้ทั้งคนและสัตว์ต้องเผชิญ เป็นเรื่องปกติที่เมื่อพื้นที่ฝั่งหนึ่งขยายย่อมทำให้พื้นที่อีกฝั่งแคบลง
ยอมรับถึงปัญหาใหม่ ทำความเข้าใจกับต้นเหตุอันทำให้เกิดปัญหาแท้จริง และลงมือแก้ไข
ถึงเวลาที่ต้องเปลี่ยนมุมมองของคำว่า อนุรักษ์
มุ่งแก้ไขเพียง ปลายเหตุ
บางทีนี่อาจเรียกได้ว่า เป็น “จุดเริ่มต้น” ของสิ่งที่เรียกว่า โศกนาฏกรรมที่แท้จริง
