หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
ตลอดช่วงเวลาที่ผมมีโอกาสได้ติดตามไปกับทีมศึกษาวิจัยเสือโคร่ง ได้พบเจอบางวิถีของเสือ ได้รับบทเรียนที่เสือโคร่งสอน
หากจะนับว่าเสือโคร่งคือนักล่าหมายเลขหนึ่ง ในขณะเดียวกัน ผมก็ได้พบกับ นักล่าผู้อยู่ในลำดับที่สอง ซึ่งดูเหมือนว่าผมจะพบกับพวกมันมากกว่านักล่าหมายเลขหนึ่งเสียอีก
นั่นคือเสือดาว
และที่ซึ่งเราพบกันบ่อยที่สุดคือ บนเส้นทางที่เราใช้สัญจร
เราต่างเดินอยู่บนหนทางเดียวกัน
ผมไม่แน่ใจนักว่า เสือดาวมีนิสัยอย่างไร แม้ระหว่างเสือดาวกับผมจะพบกันบ่อย แต่การพบกันแต่ละครั้ง บรรยากาศแตกต่าง
หากจะพูดให้เข้าใจง่ายๆ คือคาดเดาอารมณ์ไม่ถูก บางครั้งก็ดูจะวางใจให้ความสนิทสนม บางครั้งก็แยกเขี้ยวขู่ ไม่ยอมให้เข้าใกล้ในระยะที่เคยเข้าไปได้
เช้าบางวัน ใกล้ครัวเล็กๆ ของบ้านพักในหน่วยพิทักษ์ป่า แสงแดดอ่อนละมุนสาดส่อง มักมีเสือดาวตัวหนึ่งมานอนผึ่งแดดบนสะพานเล็กๆ ที่เราทำไว้ข้ามลำห้วยแคบๆ
บางคืน ผมเดินกลับบ้านพัก มันนั่งอย่างสบายอารมณ์ตรงบันได เช้าวันหนึ่งผมต้องปีนออกทางหน้าต่าง เพราะไม่อยากรบกวนเสือดาวที่ดูเหมือนจะอยู่ในอารมณ์พักผ่อนตรงเฉลียงบ้านพัก
ในขณะบางครั้ง เราพบกันบนด่าน มันแยกเขี้ยวขู่ ดวงตาแข็งกร้าว ร่างกายอยู่ในสภาพพร้อมเข้าโจมตี
ผมไม่แน่ใจนักหรอกว่า มันมีนิสัยอย่างไร แต่ก็เข้าใจและยอมรับว่า ความไม่แน่นอนนี่แหละ คือนิสัยของมัน
“ทํางานกับเสือดาว ง่ายกว่าเสือโคร่งครับ” นักวิจัยเคยบอกผม ความหมายคือ เสือดาว “รู้ทัน” เรา น้อยกว่าเสือโคร่ง
พื้นที่ของเสือดาวนั้น ทับซ้อน อยู่กับพื้นที่ของเสือโคร่ง นี่ไม่ใช่ปัญหา พวกมันอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ เพราะถูกออกแบบมาให้รับผิดชอบเหยื่อต่างขนาดกัน
ขณะเหยื่อที่เสือโคร่งต้องดูแล เป็น กระทิง วัวแดง กวางตัวผู้โตเต็มวัย รวมทั้งลูกช้าง นอกจากช่วงที่เริ่มแสวงหาอาณาเขต และช่วงที่ถูกเสือที่แกร่งกว่า เบียดออกจากพื้นที่ ต้องไปอยู่ในที่กันดาร รวมทั้งช่วงที่เสือโคร่งมีลูกเล็ก ที่ต้องฝึกสอนให้รู้จักการล่า เหยื่ออาจเป็นพวกหมูป่า
ส่วนเสือดาวดูแลเหยื่อที่มีขนาดย่อมลงมา อย่างกวางตัวเมีย รวมทั้งตัวที่ยังโตไม่เต็มวัย เก้ง หมูป่า ลิง
ครั้งหนึ่ง ผมพบกับซากเสือดาว นอนตายข้างๆ ซากกวางตัวผู้โตเต็มวัย บาดแผลที่ทำให้มันสิ้นใจเป็นรอยเขี้ยวเสือโคร่ง บริเวณหัว
ซากเสือดาวสอนผมว่า การอยู่ร่วมกันอย่างสันตินั้น มีขอบเขตของระยะของการให้เกียรติกันอยู่
เสือดาวตัวนั้นเข้ามายุ่งกับเหยื่อของเสือโคร่ง มันจ่ายค่าบทเรียนในราคาแพง
พูดถึงเรื่องการปรับตัว เสือดาวทำได้ดีกว่าเสือโคร่ง
นอกจากลายบนตัวที่กลมกลืนเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดีกว่าเสือโคร่งแล้ว
ดูเหมือนว่าพวกมันรับมือกับความเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่าด้วย
เมื่อความเปลี่ยนแปลงมาเยือน ชีวิตนักล่า อย่างเสือ ทั้งเสือโคร่ง และเสือดาว ในวิถีเดิมๆ ไม่ใช่เรื่องง่าย
พื้นที่อาศัยของสัตว์กินพืชถูกคุกคาม ประชากรเหยื่อลดลง และในบางพื้นที่ พวกมันก็หายไปแล้ว ทิ้งให้ประชากรเหยื่อเพิ่มปริมาณขึ้นอย่างไร้สมดุล
ผมพบเจอเสือดาวบนเส้นทางบ่อยๆ เส้นทางที่ได้รับการปรับปรุงหลังพายุฝนผ่านไป ดูราบเรียบ เส้นทางเรียบๆ แต่ใช่ว่าจะเป็นหนทางที่สะดวกสบาย
ได้สบสายตา ผมรู้ว่า เราต่างพบกับวันพรุ่งนี้อันไม่ค่อยสดใสนักหรอก
เสือโคร่งมีทักษะการล่าค่อนข้างหลากหลาย มันไม่ได้ใช้วิธีวิ่งไล่ เพราะเหยื่อไม่ได้อยู่ในที่โล่งๆ ส่วนใหญ่การล่าของมันได้มาจากการซุ่ม เฝ้ารออย่างอดทน
เสือโคร่งใช้เทคนิคที่มีรวมกับร่างกายซึ่งออกแบบมาอย่างเหมาะสมในการทำงาน
ส่วนเสือดาว ก็มี “ทริก” อันไม่ด้อยกว่า
บ่ายๆ วันหนึ่ง ผมทึ่งกับเสือโคร่งที่ทำเสียงเลียนแบบเสียงกวาง อีกครั้งหนึ่งมันทำเสียงประหลาดๆ ให้วัวแดงหยุดฟัง และไม่ระแวง
เรื่องทำเสียงแปลกๆ เพื่อหลอกเหยื่อนี้ เสือดาวก็ทำได้ ที่ได้ยินบ่อย คือเสียงคล้ายๆ หายใจดังๆ จากลำคอ หลังจากนั้นก็เป็นเสียงร้องอย่างตกใจของกวาง ไม่ต้องเห็นแต่ก็รู้ได้ว่าเหยื่อรู้ตัว
การล่าต้องเริ่มต้นใหม่
ถึงวันนี้ เสือ ดูจะไม่ใช่ชีวิตอันลึกลับ หรือแปลกหน้าสำหรับคนนัก
คนพบเจอกับเสือได้บ่อยขึ้น ในอุทยานแห่งชาติ ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า โดยเฉพาะเสือดาว และเสือดำ ซึ่งเป็นชนิดเดียวกัน
และคนมักพบพวกมันบนเส้นทางที่คนใช้ อีกทั้งพวกมันมักไม่ค่อยตื่นหนี
บางครั้งล้มตัวลงนอนใกล้ๆ ด้วยท่าทีอันไม่ใส่ใจคนเลย
คงต้องยอมรับความจริงว่า โลกเปลี่ยนแปลงไปแล้วอย่างรวดเร็ว ทั้งคนและสัตว์ ในวิถีเดิมๆ พบกับความยากลำบาก
คนถูกแทนที่ด้วย AI ซึ่งทำหน้าที่ให้ทุกอย่าง ทั้งเป็นผู้ช่วย เป็นที่ปรึกษาทั้งเรื่องงานและเรื่องหัวใจ งานส่วนใหญ่ถูก AI ทำแทน การปรับตัวเป็นเรื่องสำคัญที่ต้องเรียนรู้
กับสัตว์ป่า พวกมันก็พบกับการถูกความเจริญของโลกเข้าแทรกแซงวิถีชีวิตเช่นกัน
ร่างกายอันได้รับการออกแบบมาให้เหมาะสมกับพื้นที่อาศัย และทักษะการปรับตัวไปตามความเปลี่ยนแปลง แบบเดิม ที่การเปลี่ยนแปลงในธรรมชาติเป็นไปอย่างช้าๆ ช่วยได้ไม่มาก อีกทั้งสัตว์หลายชนิดที่ปรับตัวได้ไม่มาก
ไม่ผิดนักหากจะพูดว่า วันพรุ่งนี้ของเรา ทั้งสัตว์และคน ไม่ง่าย
บทเรียนจาก “เสือสอน” ช่วยให้ผมเข้าใจในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลง
ในฐานะของนักล่า เสือดาวมีทักษะที่ไม่ยิ่งหย่อนกว่าเสือโคร่ง การปรับตัวได้ดี ทำให้ในบางกรณีพวกมันคล้ายจะเหนือกว่าเสือโคร่งด้วยซ้ำ
แต่ เสือดาว ยอมรับว่า มันมีสถานภาพเป็น หมายเลขสอง
การยอมรับ คือ การรู้จักตัวเอง รู้ว่าเราเป็นคือใคร เชี่ยวชาญอะไร
เสือดาวทำให้ผมดู มันยอมรับในความเป็น “หมายเลขสอง” นั่นคือสิ่งสำคัญต้องรู้จักตัวเอง
เมื่อรู้ว่าตัวเองเป็นเช่นใด ก็ดูเหมือนว่า “วิธี” การเดินไปบนหนทางใหม่อันเปลี่ยนแปลงไปจากเส้นทางเดิมๆ ก็ตามมา
