วิรัตน์ แสงทองคำ | www.viratts.com
หมายเหตุ
ซีรีส์หลายตอนจากนี้ เรื่องราวบทสรุปความเคลื่อนไหวสังคมธุรกิจไทยในช่วงปีที่กำลังจะผ่านพ้น ตั้งใจนำเสนอเป็นภาพทบทวนในช่วงต่อปลายปี (2568) กับต้นปี (2569)
ว่าด้วยความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา มองผ่านความเคลื่อนไหวธุรกิจใหญ่ไทย
เปิดฉากด้วยธนาคารแห่งหนึ่งซึ่งเข้าไปดำเนินกิจการในประเทศกัมพูชา เมื่อกว่า 3 ทศวรรษที่แล้ว ตั้งแต่ควันไฟสงครามยังไม่ทันจางเสียทีเดียว
นั่นคือ ธนาคารไทยพาณิชย์ หรือ SCB ธนาคารเก่าแก่ของไทย ในเวลานั้นสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ถือหุ้นใหญ่ ธนาคารที่มีความพยายาม มีบทบาทในภูมิภาคอินโดจีนเป็นพิเศษในเวลานั้น เป็นธนาคารไทยแห่งเดียวก็ว่าได้ เปิดเครือข่ายอย่างเอาการเอางาน ทั้งในประเทศลาว เวียดนาม และกัมพูชา
ธนาคารกัมพูชาพาณิชย์ มีสถานะเป็นธนาคารในเครือธนาคารไทยพาณิชย์ ก่อตั้งขึ้นในปี 2534 โดยสาขาพนมเปญถือเป็นสำนักงานใหญ่ และมีสาขาในเมืองสำคัญอีก 3 แห่ง ได้แก่ พระตะบอง เสียมราฐ และสีหนุวิลล์
SCB เป็นหัวขบวนการลงทุนจากไทย สู่ประเทศกัมพูชา ในระลอกแรก เมื่อสงครามอินโดจีนเพิ่งสิ้นสุดลง สอดคล้องแนวทางและนโยบายรัฐบาลไทยในเวลานั้น “แปรสนามรบเป็นสนามการค้า” สำหรับประเทศเพื่อนบ้านแล้ว กัมพูชาเป็นที่ที่ขบวนธุรกิจไทยเคลื่อนไหวอย่างคึกคักและต่อเนื่อง
อีกนานพอสมควร กว่าธนาคารไทยแห่งอื่นจะตามมา จากธนาคารกรุงไทย (สาขาพนมเปญ และเสียมราฐ) ในช่วงปี 2540 จนมาถึงอีกระลอกหนึ่ง คาบเกี่ยวแผนการหลอมรวมระบบเศรษฐกิจในอาเซียน ธนาคารกรุงเทพกับธนาคารกสิกรไทยมาเปิดสาขาในกรุงพนมเปญ
กับโครงการที่มีความสำคัญ เชื่อว่ามีความเกี่ยวเนื่องกับบทบาท SCB ด้วย นั่นคือโรงงานซีเมนต์แห่งแรกในกัมพูชา โดยเครือซิเมนต์ไทย หรือ SCG
Kampot Cement เป็นโครงการร่วมทุน ระหว่าง SCG กับธุรกิจท้องถิ่นกัมพูชา ตั้งโรงงานซีเมนต์ในกัมปอต เมืองเก่าไกลจากกรุงพนมเปญไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ราว 150 กิโลเมตร เป็นเมืองขนาดเล็กใกล้ทะเล ใกล้ทั้งชายแดนเวียดนามและอ่าวไทย ที่สำคัญเป็นเส้นทางเชื่อมไม่ไกลไปยังเมืองท่า-สีหนุวิลล์ เป็นที่ตั้งสาขาธนาคารของกัมพูชาพาณิชย์ด้วย
ในวันพิธีเริ่มต้นการก่อสร้างโรงงานปูนซีเมนต์แห่งนี้ (26 มกราคม 2549) ฮุน เซน นายกรัฐมนตรีกัมพูชา (ขณะนั้น) เป็นประธานในพิธี ตามแผนการผลิตซีเมนต์ได้ปีละ 9 แสนตัน มุ่งจำหน่ายในประเทศเป็นสำคัญ เพื่อลดการนำเข้าปูนซีเมนต์ ซึ่งถือเป็นแนวคิดคลาสสิคเช่นเดียวกัน กรณีการก่อสร้างโรงงานซีเมนต์แห่งแรกในสยามเมื่อศตวรรษที่แล้ว
อีก 2 ปีต่อมา ในพิธีเปิดเดินเครื่องอย่างเป็นทางการ นายกรัฐมนตรีฮุน เซน ได้เดินทางมาเป็นประธานอีกครั้ง โดยได้กล่าวว่า กัมพูชายังต้องนำเข้าปูนซีเมนต์เพิ่มถึง 2-5 ล้านตันต่อปี เพื่อตอบสนองความต้องการที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว Kampot Cement จึงมีแผนเพิ่มกำลังการผลิตเป็นเท่าตัวในปีถัดๆ ไป
SCG ธุรกิจศตวรรษของไทยมีรากฐานและรากเหง้าเช่นเดียวกับ SCB กรณี Kampot Cement สำหรับ SCG ถือเป็นจังหวะก้าวสำคัญ เป็นโครงการลงทุนผลิตซีเมนต์ในต่างประเทศครั้งแรก ในจังหวะแผนการลงทุนในภูมิภาคเริ่มต้นขึ้นอย่างจริงจัง หลังผ่านวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ
ที่ผ่านมาและเป็นไป ทั้ง SCB และ SCG ดำเนินธุรกิจในกัมพูชาอย่างระแวดระวัง
อีกกรณี เกี่ยวข้องเครือข่ายธุรกิจใหญ่ไทยรายสำคัญ – เครือเจริญโภคภัณฑ์ หรือซีพี ที่ผู้คนสนใจ คงเกี่ยวกับ 7-Eleven เครือข่ายร้านสะดวกซื้อ เพิ่งเข้าไปวางรากฐานธุรกิจ เปิดสาขาครั้งแรกที่ประเทศกัมพูชาราว 4 ปีมานี้เอง
อันที่จริง ความเคลื่อนไหวครั้งสำคัญครั้งหนึ่ง เกิดขึ้นมานานพอสมควร เผอิญอยู่ในช่วงปัญหาชายแดนปะทุขึ้นครั้งก่อนหน้าเมื่อกว่าทศวรรษ บริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร จำกัด (มหาชน) หรือ CPF ในฐานะบริษัทในตลาดหุ้นไทย ได้แจ้ง (เมื่อ 26 มกราคม 2554) ว่า บริษัทได้เข้าลงทุนใน C.P.Cambodia Company Limited (CPC) จำนวน 25% หรือประมาณ 500 ล้านบาท
“…CPC เป็นบริษัทที่ได้วางรากฐานของธุรกิจเกษตรอุตสาหกรรมในกัมพูชาได้ระยะหนึ่งแล้ว และมีความพร้อมที่จะรองรับการเจริญเติบโตของธุรกิจดังกล่าวต่อไปในอนาคต” เท่าที่มีข้อมูล CPC ก่อตั้งในกระแสคลื่นเดียวกันที่กล่าวข้างต้น (ปี 2539)
ส่วนเครือข่าย 7-Eleven ในกัมพูชา เกี่ยวข้องกับธุรกิจหลักอีกแห่งหนึ่งของซีพี – บริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) หรือ CPALL เปิดขึ้นในปี 2556 ในแผนการซื้อกิจการ MAKRO “เตรียมรับมือการเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community) หรือเออีซีซึ่งจะเกิดขึ้นในปี 2558”
จากนั้น MAKRO ที่แรกเปิดขึ้นกัมพูชา (ปี2560) กับอีกแผนการขยายสาขา 7-Eleven ในประเทศเพื่อนบ้าน เป็นไปตามสัญญาแฟรนไชส์ฉบับแก้ไขใหม่ ในปี 2563 สามารถ “…ลงทุนจัดตั้งและดําเนินการร้าน 7-Eleven ในประเทศกัมพูชาและลาว” ได้แทบจะทันที เปิดสาขาแรกในกัมพูชา (2564) เช่นกัน
ตามรายงานเมื่อต้นปี (1Q25CPALL : Bussiness and Performance Briefing , May 14, 2025) นำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับสาขา 7-Eleven ในประเทศไทยใช้เวลากว่า 3 ทศวรรษ มีแล้ว 15,430 สาขา ส่วนในประเทศเพื่อนบ้าน เพิ่งมีขึ้นไม่นาน – ที่ตื่นเต้น เฉพาะในกัมพูชามีแล้วถึง 116 แห่งแล้ว ทั้งนี้ ตามแผนสิ้นปี 2568 จะเพิ่มเป็น 120 แห่ง นับว่าเป็นแผนการขยายสาขาอย่างเอาการเอางาน
ขณะรายงานล่าสุด (3Q25CPALL : Bussiness and Performance Briefing, November 12, 2025) ระบุว่า แผนการเปิดสาขาในกัมพูชาไปเร็วกว่าที่คิด เป็น 125 แห่งแล้ว (เพิ่มขึ้นจากปีก่อน 13 แห่ง)
อีกกรณีสำคัญ ไม่กล่าวถึงคงไม่ได้ เกี่ยวกับ ปตท. บริษัทที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ซึ่งสะท้อนภาพ “ตัวแทน” ประเทศ อย่างเป็นจริงเป็นจังปัจจุบัน
ปรากฏการณ์เป็นไปอย่างโดดเด่น เมื่อพลิกโฉมแปลงร่าง จากรัฐวิสาหกิจมาเป็นบริษัท และเข้าตลาดหุ้นไทย (ปี 2544) ตามมาด้วยได้สร้างสรรค์โมเดลสถานีบริการน้ำมันแบบใหม่อันตื่นตา น่าแวะเวียน ด้วยมีบริการเสริมอย่างหลากหลาย โดยเฉพาะชิมลางเปิดร้านสะดวกซื้อในนั้น (ตั้งแต่ปี 2540) และตามมาด้วยร้านกาแฟ กลายเป็นปรากฏการณ์อันน่าทึ่ง ด้วย Caf? Amazon เปิดตัวขึ้นในสถานีบริการน้ำมันครั้งแรก (2553)
และที่คนไม่ค่อยรู้ สถานีบริการน้ำมัน ปตท.ได้ข้ามพรมแดนสู่ประเทศเพื่อนบ้านมานานก่อนหน้านั้นอีก ประเดิมที่ประเทศกัมพูชา (2538) ถือว่าอยู่ในหัวขบวนการสืบเนื่องก็ว่าได้ การลงทุนจากไทยสู่ประเทศกัมพูชาในระลอกแรก เมื่อกว่า 3 ทศวรรษที่แล้ว หลังสงครามในประเทศนั้นสิ้นสุดลง
ผ่านมาทศวรรษกว่าๆ ปัจจุบัน Caf? Amazon มีสาขารวมกันเกือบ 5,000 แห่ง ทั้งนี้เป็นสาขาในต่างประเทศ มีถึง 11 ประเทศ
ที่น่าสนใจเป็นพิเศษ ในประเทศกัมพูชา มี Caf? Amazon มากเป็นอันดับ 1 ถึงกว่ากว่า 250 สาขา และเมื่อเดือนมีนาคม 2568 เพิ่งเปิด “Caf? Amazon Concept Store สาขาตวลโก๊ก (Toul Kork) ถือเป็น Caf? Amazon ในรูปแบบ Concept Store แห่งแรกในกัมพูชา”
เมื่อปัญหาชายแดนปะทุ เรื่องราว เครือข่าย ปตท.ในกัมพูชาถูกโฟกัสเป็นพิเศษ ว่าด้วยความผันแปนทางธุรกิจ แต่ยังไม่มีถ้อยแถลงอย่างเป็นทางการจาก ปตท.
อย่างไรก็ดี มีบางข้อมูลที่ปรากฏในรายงานผลประกอบการบริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) หรือ OR ซึ่งนำเสนอต่อตลาดหลักทรัพย์ฯ (7 พฤศจิกายน 2568) และเอกสารนำเสนอ Opportunity Day 3Q2568 (21 พฤศจิกายน 2568) ว่าเฉพาะเกี่ยวกับเครือข่ายธุรกิจในกัมพูชา (เทียบเคียงระหว่างไตรมาสแรก กับไตรมาสที่ 3) ได้ลดจำนวนลงไปพอสมควร โดยสถานีบริการน้ำมัน ได้ลดลงจาก 186 เหลือ 155 แห่ง และ Cafe Amazon จาก 254 เหลือ 217 ร้าน
จากยุคหลังสงครามกลางเมือง เมื่อราว 3 ทศวรรษที่แล้วสู่ปัจจุบัน ปัญหาชายแดนอันร้อนระอุ ปะทุได้หลายครั้ง เป็นบริบทและสถานการณ์ที่แตกต่างอย่างมาก เชื่อว่าจากนี้ไป เครือข่ายธุรกิจใหญ่ไทยคงมีการปรับมุมมองและบทวิเคราะห์กันใหม่
