สืบย้อนความเป็นมา กำเนิดพระกริ่งตั๊กแตน ยอดเยี่ยม-แคล้วคลาด
โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ
พระกริ่งนอก (หมายถึงพระกริ่งรุ่นเก่าที่สร้างจากนอกประเทศไทย) มีประวัติความเป็นมาอย่างไร สร้างในยุคใด
พระกริ่งนอกที่นิยมกันมาก คือ พระกริ่งจีนใหญ่ หรือที่เรียกว่า พระกริ่งใหญ่ พระกริ่งหนองแส พระกริ่งบาเก็ง พระกริ่งพัชรีตีอ๋อง และพระกริ่งตั๊กแตน
บันทึกตามการบอกเล่าของผู้หลักผู้ใหญ่รุ่นเก่าบอกต่อกันมา กล่าวถึงพระกริ่งตั๊กแตนว่าสร้างตั้งแต่เมื่อไหร่ และสร้างที่ใดกันแน่ ตามที่มีการบอกเล่าสืบต่อกันมาว่า สร้างในเขมรหลายร้อยปีมาแล้ว และได้รับความนิยมกันมาช้านาน
ยอมรับกันว่าเด่นด้านมหาอุด อยู่ยงคงกระพันชาตรี
แต่ยังมีข้อกังขาของผู้ชำนาญการด้านพระกริ่งว่า น่าจะสร้างประเทศไทยในยุครัตนโกสินทร์
พระกริ่งรุ่นเก่าๆ นั้น ไม่ว่าจะเป็นพระกริ่งใหญ่ หรือพระกริ่งอื่นๆ ได้รับการบอกเล่ามาทั้งสิ้น ยังไม่พบเอกสารบันทึกจากประเทศต้นกำเนิดเลย หรือพบพระกริ่งต่างๆ ในประเทศต้นกำเนิดเลย แม้แต่พระกริ่งตั๊กแตนเองก็ตาม
สิ่งที่นำมาเป็นการสันนิษฐานนั้น ล้วนแต่มาจากคำบอกเล่า บอกต่อกันมาทั้งสิ้น พระกริ่งนอกอื่นๆ พุทธศิลปะบ่งบอกว่า เป็นศิลปะแบบจีนเห็นได้ชัด แต่พระกริ่งตั๊กแตนศิลปะไม่บ่งบอกชัดว่าเป็นศิลปะแบบใดแน่ และไม่เหมือนพระกริ่งแบบใดเลย
ในปัจจุบันมีการสืบค้นประวัติต่างๆ ของพระกริ่งนอกมากขึ้น แต่มีข้อกังขาอยู่ที่พระกริ่งตั๊กแตน เนื่องจากพบที่มีเนื้อหา หรือลักษณะที่คิดว่า น่าจะเป็นพระที่สร้างมาในยุครัตนโกสินทร์เท่านั้น
พระกริ่งนอกส่วนใหญ่จะเป็นการบรรจุกริ่งที่ใต้ฐาน โดยสร้างกลวงที่ใต้ฐาน แล้วบรรจุเม็ดกริ่งและปิดก้นด้วยแผ่นโลหะอีกที หรือเป็นพระกริ่งตัน ไม่ได้บรรจุกริ่งก็มี แต่มีรูปลักษณะแบบพระกริ่ง จึงรวมเข้าเป็นพระกริ่งนอกทั้งสิ้น
แต่พระกริ่งตั๊กแตน มีการบรรจุกริ่งแบบกริ่งในตัว ที่เป็นแบบพระกริ่งที่นิยมสร้างของวัดสุทัศน์
จึงมีความคิดว่าน่าจะเป็นพระกริ่งที่สร้างในสมัยรัตนโกสินทร์หรือเปล่า จำต้องมาหาเหตุผลกันดูว่าความน่าจะเป็นนั้น เป็นประการใด แต่ก็ยังหาข้อสรุปไม่ได้ เนื่องจากไม่พบบันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษรในสมัยการสร้างได้ว่าเป็นของวัดแห่งใด หรือพระเกจิอาจารย์ท่านใดสร้าง
การศึกษาพระเครื่อง จำต้องหาเหตุผลถึงความเป็นไปได้ หรือหาประวัติความเป็นมาของพระองค์นั้นๆ
พระกริ่งตั๊กแตน มีความเป็นมาอย่างไร มีคำบอกเล่าจากผู้เฒ่าผู้แก่ รุ่นปู่ย่าตายาย ฟังว่าพระกริ่งตั๊กแตน เป็นสุดยอดกฤตยาคม อยู่ยงคงกระพันชาตรีมากชนิดหนึ่ง
และคำบอกเล่าก็เหมือนกันหมดว่า เป็นพระที่สร้างในเขมรเป็นพระยุคเก่าแก่ นิยมกันมากในสมัยโบราณ บอกเล่ากันต่อมา และเชื่อถือกันมาแบบนั้นตลอดมา
แต่จนมาถึงปัจจุบันก็ยังค้นหาหลักฐานที่เป็นเอกสารบันทึกจากต้นกำเนิดไม่ได้
ส่วนกระแสอีกด้านหนึ่งของผู้ชำนาญการด้านพระกริ่ง สันนิษฐานว่า พระกริ่งตั๊กแตน หรือพระกริ่งเขมรนี้ มีแหล่งกำเนิดมาจากประเทศกัมพูชา คาดว่าน่าจะสร้างขึ้นในสมัยที่ขอมเรืองอำนาจ และสร้างกันต่อมาหลายยุคหลายสมัย
แต่ที่นิยมเสาะหากันนั้นเป็นพระกริ่งที่สร้างขึ้นในยุคแรก ซึ่งพระพักตร์จะมีพระนาสิกใหญ่ พระเนตรจะเป็นรอยลึกลงไปในเนื้อพระ ที่มักเรียกกันว่า ตาเจาะ
สันนิษฐานว่า เวลาสร้างหุ่นเทียนคงจะใช้วัสดุเซาะขีดลงไปในหุ่นเทียน พระโอษฐ์เป็นการเซาะขีดลงไปในหุ่นเทียนเช่นกัน พระศกเป็นเม็ดกลม พระเกศจะเป็นตุ้มกลมเช่นกัน
คนในสมัยก่อนคงจะเห็นลักษณะแปลก คล้ายหน้าตั๊กแตนหรืออย่างไรไม่ทราบได้ จึงเรียกพระกริ่งชนิดนี้ว่า พระกริ่งหน้าตั๊กแตน และเป็น พระกริ่งตั๊กแตนในที่สุด
เป็นการสร้างแบบปั้นหุ่นเทียนทีละองค์ ดังนั้น พระแต่ละองค์จะไม่มีองค์ใดๆ ที่จะเหมือนกัน เนื่องจากไม่ได้ถอดหุ่นเทียนออกมาจากแม่พิมพ์ จะมีขนาดใหญ่เล็กต่างกันไปไม่มากก็น้อย
การวางพระหัตถ์จะไม่เหมือนกันทีเดียวนัก กล่าวคือ มีทั้งปางสมาธิและปางมารวิชัย และปางมารวิชัยกลับด้าน หรือที่นิยมเรียกกันว่าปางสะดุ้งกลับ การถือสิ่งของในมือก็เช่นกัน มีทั้งแบบที่ไม่ถืออะไร จนมีถือดอกบัวบ้าง ถือหม้อน้ำมนต์บ้าง ถือหอยสังข์บ้างก็มี
พระทุกองค์จะมีประคำสวมใส่ที่คอทุกองค์ และบัวที่ฐานก็มีแบบต่างๆ เช่น บัวฟันปลา บัวตุ่ม บัวย้อย บัวเม็ดมะยม บัวฟองมัน เป็นต้น
พระกริ่งตั๊กแตน เป็นพระกริ่งที่บรรจุกริ่งในตัว มีรอยอุดที่ด้านหลังแถวสะโพก ที่ใต้ฐานมักทำเป็นลักษณะคล้ายเลขหนึ่งไทย ลักษณะการปั้นเป็นเส้นแบบขนมจีนและขดวางลงไปที่หุ่นเทียน มีความหมายถึงคำว่า โอม พบว่าบางองค์เป็นฐานเรียบ ไม่มีสัญลักษณ์ใดๆ ก็มี ส่วนเนื้อพระกริ่งตั๊กแตนยุคต้น จะเป็นเนื้อสำริดแก่เงิน ผิวจะเป็นสีดำคล้ำ
ส่วนพระกริ่งในรุ่นต่อมา เนื้อองค์พระจะเป็นสีออกเหลือง ผิวสีน้ำตาล ที่ใต้ฐานก็มักจะมีเส้นเป็นกากบาทและเลขหนึ่งไทย ส่วนบัวมักจะทำเป็นแบบบัวฟันปลา
พระกริ่งตั๊กแตนยุคต้นนั้นเป็นที่นิยมมาก หายาก และสนนราคาสูง ว่ากันว่า ยอดเยี่ยมทางด้านคงกระพันชาตรีและแคล้วคลาด
