bg-single

ลดเวลาเรียน เร่งเวลาได้วุฒิ แล้วการเรียนรู้อยู่ตรงไหน?

20.04.2026

โดย ณิชา พิทยาพงศกร

เราพอรู้กันดีว่า ความรู้และทักษะที่เป็นที่ต้องการในการใช้ชีวิตและโลกการทำงานกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ในขณะที่หลักสูตรและการเรียนการสอนในโรงเรียนและมหาวิทยาลัยกำลังปรับตัวตามอย่างช้าๆ

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานที่ใช้กันมาตั้งแต่ปี 2551 เพิ่งมีการปรับปรุงใหม่เป็น “หลักสูตรฐานสมรรถนะ” และประกาศใช้ในปี 2569 นี้เอง

สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่องช้าในการปรับหลักสูตรแกนกลางของชาติ ใช้เวลายาวนานถึง 18 ปีถึงจะมีการปรับใหญ่สักรอบหนึ่ง

ความเชื่องช้านี้ประกอบกับปัญหาด้านคุณภาพ ทำให้ผู้เรียนที่ตามหลักสูตรมีวุฒิก็จริง แต่วุฒินั้นอาจไม่สะท้อนทักษะจริง

ผลการประเมิน PISA ในแต่ละครั้งสะท้อนให้เห็นว่า เด็กอายุ 15 ปีจำนวนไม่น้อยยังอ่านจับใจความไม่ได้ คิดเลขไม่เป็นในระดับที่เด็ก ม.3 ควรทำได้

หรือผู้ที่จบมหาวิทยาลัย ซึ่งน่าจะมีทักษะพร้อมทำงาน แต่กลับทำงานไม่ได้จริงเมื่อเข้าสู่ตลาดแรงงาน นำไปสู่การว่างงานหลังเรียนจบ และการจ้างงานต่ำกว่าทักษะจริง

อย่างที่เคยมีการสำรวจ พบว่า ราว 1 ใน 4 ของคนขับไรเดอร์มีวุฒิปริญญาตรีขึ้นไป

ถึงการเรียนในระบบไม่อาจสร้างทักษะที่ใช้การได้จริง แต่โรงเรียนและมหาวิทยาลัยก็ยังมีฟังก์ชั่นสำคัญ นั่นคือ “การออกวุฒิการศึกษา”

หากเราอยากมีวุฒิเพื่อศึกษาต่อและทำงาน เราก็ต้องอดทนเรียนในระบบตั้งแต่อนุบาลจนจบ ม.6 บวกอีก 4 ปีในมหาวิทยาลัย รวมเป็นเวลาเกือบ 20 ปีกับค่าใช้จ่ายอีกไม่น้อย (เพราะ “เรียนฟรี” ไม่มีจริงในประเทศนี้)

จนน่าสงสัยว่าทั้งหมดนี้ยังคุ้มค่าอยู่หรือไม่ กับกระดาษแผ่นเดียวที่เรียกว่า “วุฒิ”

หากอยากได้ทั้งวุฒิและทักษะ ก็ต้องเติมทักษะที่จำเป็นจากข้างนอกโรงเรียน ซึ่งกลายเป็นภาระของพ่อแม่และผู้เรียน เข้าสูตร “อัตตาหิ อัตโนนาโถ” แต่ละคนเอาตัวรอดกันไปตามกำลังที่มี

ก็น่าตั้งคำถามว่า แล้วเราจะเก็บและใช้ภาษีปีละหลายแสนล้านกับกระทรวงศึกษาฯ ไปเพื่ออะไรกัน

ความไม่สมเหตุสมผลนี้คงมีส่วนทำให้เด็กจำนวนหนึ่งออกจากระบบก่อนเรียนจบ เพราะรู้สึกว่าโรงเรียนไม่ตอบโจทย์ชีวิต ไม่มีแรงจูงใจที่จะอยู่ในระบบการศึกษาไปนานๆ โดยไม่รู้ว่าปลายทางจะคุ้มค่าหรือเปล่า

บางส่วนเลือกไปเรียนการศึกษานอกระบบ (สกร.) เพราะสามารถเรียนควบคู่กับทำงานได้

สะท้อนว่า เด็กต้องการ “ดึงเวลากลับคืน” จากระบบมากขึ้น

ในฝั่งของผู้กำหนดนโยบาย เกิดทิศทางนโยบายที่น่าสนใจ 2 ทาง

ทิศทางแรก คือ นโยบายที่ต้องการให้เด็กอยู่ในระบบนานพอจนได้วุฒิ ไม่ว่าจะเป็นนโยบาย Thailand Zero Drop-out ที่พยายามติดตามเด็กนอกระบบกลับเข้ามาเรียนรายคน

นโยบายการศึกษายืดหยุ่น 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ ที่ให้เด็กที่เกือบหลุดยังคงสถานะไว้ในโรงเรียนได้ และการเชิญชวนให้เปิดศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 เพื่อให้ภาคประชาสังคมช่วยกัน “ช้อนเด็ก” ที่ไปกันไม่ได้กับระบบโรงเรียน

เรียกได้ว่าใช้ทุกกระบวนท่าเพื่อให้เด็กยังอยู่ในระบบจนถึงที่สุด

ทิศทางที่สอง คือ การลดเงื่อนไขเพื่อให้ได้วุฒิเร็วขึ้นหรือง่ายขึ้น เช่น นโยบาย “จบ ป.ตรีอายุ 18” ของพรรคเพื่อไทย นโยบายปลอด 0 ร. มส. ที่ให้โรงเรียนพยายามทำให้เด็กมีผลการเรียนพอผ่านชั้น แม้ว่าจะไม่มาเรียนหรือไม่ส่งงาน

และล่าสุด กรมส่งเสริมการเรียนรู้นำการสอบเทียบ ม.ปลายกลับมาอีกครั้ง หลังจากที่เคยมีและยกเลิกไป

ทำให้เด็กอายุ 15 ปีขึ้นไป จบ ม.ปลายได้เร็วขึ้น เพียงเตรียมความรู้มาสอบให้ผ่านตาม 8 สาระวิชา และเข้าร่วมกิจกรรมประเมินทักษะเพิ่มเติม ก็ได้วุฒิไปเรียนต่อมหาวิทยาลัยได้

แม้จะเข้าใจได้ว่านโยบายเหล่านี้เกิดขึ้นจากความปรารถนาดีต่อเยาวชนที่ต้องการวุฒิ แต่ก็อดกังวลไม่ได้ว่า แนวทางเหล่านี้กำลังลดทอนคุณค่าของการศึกษาให้เหลือเพียง “การออกวุฒิ” มากกว่าการบ่มเพาะผู้เรียนอย่างรอบด้าน และยิ่งทำให้ตัววุฒิเองมีคุณค่าน้อยลง ไม่อาจบ่งบอกทักษะจริงของผู้ถือวุฒิได้

ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ การเทียบโอนประสบการณ์เป็นผลการเรียน

ซึ่งช่วยเยาวชนนอกโรงเรียนแปลงประสบการณ์ทำงาน ไม่ว่าจะเป็นการเลี้ยงวัว การทำงานโรงงาน หรือหัตถกรรมในชุมชน ออกมาเป็นเกรดใน 8 สาระรายวิชา ซึ่งช่วยให้พวกเขามีวุฒิก็จริง แต่วุฒิที่ได้ไม่จำเพาะเจาะจงกับทักษะที่เขามีจริง

และทักษะวิชาชีพที่พวกเขาได้จากการทำงานก็ไม่ถูกรับรู้อย่างตรงไปตรงมา ยิ่งทำให้วุฒิและทักษะ “แยกตัว” ออกจากกันมากขึ้น

ทางออกที่เหมาะสมกว่า น่าจะเป็นการสร้างวุฒิวิชาชีพ หรือ micro-credentials อื่นๆ ที่หลากหลายและจำเพาะเจาะจงกับทักษะที่พวกเขามี มากกว่ายัดทุกอย่างไว้ใต้วุฒิ ม.3 และ ม.6

ส่วนการลดเวลาเรียนนั้น แม้จะตอบโจทย์ผู้เรียนที่ต้องการทวงคืนเวลาของตัวเอง แต่ในระยะยาวอาจส่งผลเสียก็เป็นได้ เมื่อปี 2018 ธนาคารโลกเคยทำการวิเคราะห์จำนวนปีการศึกษาเมื่อปรับตามการเรียนรู้ (learning-adjusted years of schooling) ไว้

พบว่า คนไทยอายุ 25-29 อยู่ในระบบการศึกษาเฉลี่ยเพียง 10.5 ปี (เนื่องจากมีเด็กออกกลางคันมาก) แต่ได้ทักษะจริงเทียบเท่ากับการได้เรียน 7.3 ปีเท่านั้นเอง

เราจึงไม่ได้มีปัญหาแค่รักษาเด็กไว้ในระบบไม่ได้ แต่ประสิทธิภาพในการจัดการเรียนรู้ให้เด็กที่ยังอยู่ในระบบก็น้อยอีกด้วย

การลดเวลาเรียนโดยไม่คำนึงถึงคุณภาพของการเรียนรู้จึงเป็นเรื่องอันตราย หากห้องเรียนไทยยังสร้างทักษะให้เด็กได้น้อยอยู่แล้ว ผนวกกับนโยบายปลอด 0 ร. มส. ที่เน้นปล่อยผ่านให้เด็กเลื่อนชั้นไปเรื่อยๆ แม้จะขาดทักษะตามระดับชั้นที่จบมา

ส่วนการสอบเทียบนั้น ก็ไม่แน่ชัดว่าจะส่งผลดีในระยะยาวต่อผู้เรียน

งานวิจัยของ James J. Heckman นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล เปรียบเทียบผู้สอบเทียบวุฒิ GED ในสหรัฐอเมริกากับผู้เรียนจบ ม.ปลายตามปกติ พบว่า แม้จะมีทักษะทางสติปัญญา (cognitive skills) ไม่ต่างจากกัน

แต่ผู้ถือวุฒิ GED กลับมีผลลัพธ์ในการทำงานและการศึกษาต่อด้อยกว่า เนื่องจากขาด non-cognitive skills เช่น ความมุ่งมั่น แรงจูงใจ ความน่าเชื่อถือ และการควบคุมตัวเอง

ที่น่าตกใจยิ่งกว่านั้นคือ ผู้ได้วุฒิ GED กลับได้รับค่าแรงใกล้เคียงหรือต่ำกว่าผู้ที่ออกจากโรงเรียนกลางคันโดยไม่มีวุฒิใดๆ

ข้อค้นพบนี้ สะท้อนว่า เวลาเรียนในโรงเรียนยังมีความสำคัญ นอกจากใช้สร้างความรู้ ทักษะวิชาการแล้ว ยังเป็นพื้นที่บ่มเพาะนิสัยและทักษะชีวิตให้นักเรียน ผ่านการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น การรับผิดชอบตัวเอง และการฝึกฝนอยู่ร่วมกันในสังคม

การลดเวลาและลดเงื่อนไขในการมีวุฒิ แก้ปัญหาในระยะสั้น แต่อาจทิ้งปัญหาระยะยาวไว้ให้กับผู้เรียนที่ไม่มีทักษะตามวุฒิ และถือวุฒิที่ไม่ได้สะท้อนทักษะที่เขามี

ทางออกที่สมเหตุสมผลกว่าคือ การทำให้การเรียนการสอนในโรงเรียนมีประสิทธิภาพสูงขึ้น เพื่อส่งมอบทักษะให้เด็กได้มากขึ้นในเวลาที่เท่าเดิม

ซึ่งต้องใช้ความพยายามปรับปรุงทั้งระบบ ทั้งการเสริมศักยภาพครู หลักสูตรและการประเมิน ฯลฯ เป็นเรื่องที่ใช้เวลานาน ไม่อาจออกดอกออกผลภายใน 1 วาระรัฐบาล และไม่ใช่ข้อเสนอใหม่ ไม่ได้มี buzzword ที่น่าตื่นตาตื่นใจอะไร จึงไม่ใช่ทางเลือกที่ป๊อปปูล่าร์นักสำหรับพรรคการเมือง

เราคงต้องติดตามกันต่อไปว่า ทั้งหมดนี้จะพาระบบการศึกษาไทยไปถึงจุดไหน

น่าตั้งคำถามว่า ระบบการศึกษาและผู้กำหนดนโยบายของเรากำลังให้คุณค่ากับ “การเรียนรู้” หรือกับ “วุฒิการศึกษา” มากกว่ากัน

เพราะเมื่อเราให้คุณค่ากับสิ่งไหน เราก็จะผลิตสิ่งนั้น

ท้ายที่สุด วุฒิเป็นเพียง “สัญญาณ” ที่บ่งบอกว่าผู้ถือมีทักษะอะไร ทำอะไรเป็น มีคุณลักษณะอะไร

แต่ถ้าสัญญาณนั้นเชื่อถือไม่ได้ มันก็ไม่มีค่าอะไรมากไปกว่ากระดาษแผ่นเดียว

และระบบการศึกษาของรัฐที่กำอำนาจการออกวุฒิไว้เป็นของตนมายาวนาน ก็คงน่าเชื่อถือลดน้อยลงทุกที



เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต

ชาวไร่คนสุดท้ายของโลก (2)
การ์ตูน สะดุดยิ้ม by พล
เครือข่ายค้าปลีกญี่ปุ่น
ไม่เมาไม่เลิกรา (1)
หลายองค์กรระดับโลกยกเลิก ‘ท่านั่งยองๆ เท้าชิด มือปิดหู’ ในการรับมือฟ้าผ่า
นั่งรถเข็น…ไปญี่ปุ่น (4) ทานซูชิที่ญี่ปุ่น
ทาวน์เฮาส์ ทางเลือกใหม่
การ์ตูน อรุณ วัชระสวัสดิ์
นางสีดา กับพระราม สัญลักษณ์แห่งการช่วงชิงความอุดมสมบูรณ์ ในมหากาพย์รามายณะ
การ์ตูน san_d1196
วิกฤต ‘บูลลี่ออนไลน์’ โจทย์ใหญ่-สกัดภัยไซเบอร์
กอดหน่อย อ่อยแล้วนะ : ภารกิจสร้างหุ่นยนต์เบย์แม็กซ์