เขย่าสนาม | เมอร์คิวรี่
ศึกฟุตบอลโลก 2026 ถือเป็นอีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญของวงการฟุตบอลเอเชีย ไม่ใช่เพียงเพราะจำนวนทีมที่ผ่านเข้าสู่รอบสุดท้ายเพิ่มขึ้นเป็น 48 ทีม แต่เพราะนี่คือเวทีที่แสดงให้เห็นว่า ฟุตบอลเอเชียกำลังเปลี่ยนผ่านจากผู้เข้าร่วมแข่งขันไปสู่ผู้ท้าชิงอย่างจริงจัง…
ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ทีมเอเชีย มักถูกมองว่าเป็นตัวประกอบ แม้จะมีบางช่วงเวลาที่สร้างแรงสั่นสะเทือนได้ เช่น เกาหลีใต้ ทะลุเข้ารอบตัดเชือกเมื่อปี 2002 ญี่ปุ่น ลิ่วรอบน็อกเอาต์หลายครั้ง หรือ ซาอุดีอาระเบีย โค่น อาร์เจนตินา เมื่อปี 2022 แต่ภาพรวมของทั้งทวีปยังห่างจากยุโรปและอเมริกาใต้พอสมควร
ผลงานของ 9 ทีมตัวแทนทวีปเอเชียในฟุตบอลโลก 2026 ครั้งนี้ แม้จะมีเพียง 2 ทีมที่ผ่านเข้ารอบน็อกเอาต์ 32 ทีมสุดท้ายได้คือ ออสเตรเลีย และ ญี่ปุ่น
แต่อีก 7 ทีมที่เหลือก็ถือว่าสร้างความสั่นสะเทือนบนเวทีลูกหนังโลกได้ไม่น้อย ไม่ว่าจะเป็น เกาหลีใต้, กาตาร์, อิหร่าน, ซาอุดีอาระเบีย, อิรัก, จอร์แดน และ อุซเบกิสถาน
ฟุตบอลโลกครั้งนี้สะท้อนภาพที่แตกต่าง หลายชาติเอเชียไม่ได้มาเพื่อเก็บประสบการณ์อีกต่อไป แต่มาพร้อมความเชื่อว่าพวกเขาสามารถต่อกรกับทีมระดับโลกได้ โดย ญี่ปุ่น ยังคงเป็นทีมที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดของเอเชีย ทั้งระบบการเล่น ความต่อเนื่องของนักเตะที่ค้าแข้งในยุโรป และการบริหารจัดการฟุตบอลตั้งแต่ระดับเยาวชนจนถึงทีมชาติ
ขณะที่ เกาหลีใต้ อาจอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านของนักเตะรุ่นใหม่ จนผลงานไม่ต่อเนื่อง ด้าน ออสเตรเลีย แม้ย้ายจากโอเชียเนียมาแข่งขันในเอเชียได้หลายปีแล้ว แต่ก็ยังคงเป็นอีกประเทศที่มีมาตรฐานใกล้เคียงทีมยุโรปในหลายด้าน
ส่วน อิหร่าน, ซาอุดีอาระเบีย, อุซเบกิสถาน รวมถึงชาติหน้าใหม่อีกหลายประเทศ ต่างแสดงให้เห็นว่าช่องว่างระหว่างทีมระดับท็อปของโลกกับระดับกลางของเอเชียเริ่มแคบลงอย่างเห็นได้ชัด
แม้จำนวนทีมเอเชียที่ผ่านเข้าสู่รอบสุดท้ายจะเพิ่มขึ้น แต่เมื่อการแข่งขันเริ่มขึ้น ความแตกต่างของคุณภาพฟุตบอลยังคงปรากฏให้เห็น ทั้งความเร็วในการเล่น การตัดสินใจภายใต้ความกดดัน ความหลากหลายทางแท็กติก รวมถึงประสบการณ์ในเกมระดับสูง ยังคงเป็นข้อได้เปรียบของทีมจากยุโรปและอเมริกาใต้
หลายเกมที่ทีมเอเชียครองบอลได้ใกล้เคียงคู่แข่ง สร้างโอกาสได้ไม่ต่างกัน แต่กลับแพ้รายละเอียดเล็กๆ ที่ฟุตบอลระดับโลกไม่เคยให้อภัย เพราะฟุตบอลโลกไม่ได้ตัดสินกันที่การเล่นดีเพียง 70 นาที แต่ตัดสินกันตลอดระยะเวลา 90 นาที หรือยาวไปจนถึงช่วงทดเวลาบาดเจ็บที่เป็นนาทีบาปสุดอันตราย
ฟุตบอลโลกครั้งนี้ถือเป็นบทเรียนที่หลายชาติเอเชียยังต้องเรียนรู้อีกมาก เพราะหากมองลึกลงไป ความสำเร็จของชาติชั้นนำในเอเชียไม่ได้เกิดจากนักเตะพรสวรรค์เพียงไม่กี่คน
ญี่ปุ่น คือกรณีศึกษาชัดเจนที่สุด ซึ่งตลอดกว่า 30 ปีที่ผ่านมา พวกเขาลงทุนกับระบบลีกอาชีพ พัฒนาโค้ชท้องถิ่น ยกระดับศูนย์ฝึกเยาวชน และผลักดันให้นักเตะออกไปค้าแข้งในยุโรปตั้งแต่อายุยังน้อย
ขณะเดียวกัน เกาหลีใต้ เองก็มีแนวทางคล้ายกัน แม้จำนวนนักเตะในลีกยุโรปอาจไม่มากเท่าญี่ปุ่น แต่คุณภาพของระบบเยาวชนและการเตรียมความพร้อมด้านวิทยาศาสตร์การกีฬา ทำให้ทีมสามารถรักษามาตรฐานได้อย่างต่อเนื่อง แต่ไม่ใช่ในฟุตบอลโลกครั้งนี้ที่พวกเขาจอดป้ายแค่รอบแรก ซึ่งนี่ก็ถือเป็นอีกหนึ่งกรณีศึกษา ที่แม้จะวางระบบไว้ครอบคลุม แต่ผลลัพธ์กลับล้มเหลว
ด้าน ซาอุดีอาระเบีย เลือกอีกแนวทางหนึ่งด้วยการลงทุนมหาศาลในลีกภายในประเทศ จนอาจถูกตั้งคำถามมากมายในช่วงแรก แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า การแข่งขันในประเทศที่เข้มข้นขึ้นช่วยยกระดับนักเตะท้องถิ่น และสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับฟุตบอลในประเทศได้อย่างเห็นได้ชัด
ดังนั้น ชาติเอเชียควรเรียนรู้อะไรจากฟุตบอลโลกครั้งนี้
อย่างแรกคือ การเลิกมองฟุตบอลทีมชาติเป็นโครงการระยะสั้น เพราะหลายประเทศยังคงเปลี่ยนโค้ชทุกครั้งที่ผลงานไม่เป็นไปตามเป้าหมาย เปลี่ยนนโยบายทุกครั้งที่ผู้บริหารเปลี่ยน ส่งผลให้การพัฒนาไม่ต่อเนื่อง เนื่องจากการไปถึงฟุตบอลระดับโลกไม่สามารถสร้างได้ภายใน 4 ปี แต่ต้องใช้เวลานับสิบปี
อย่างที่สองคือ การลงทุนกับเยาวชนอย่างจริงจัง รวมทั้งการสร้างสนามแข่งขันเพิ่มขึ้นอาจเป็นเรื่องสำคัญ แต่การสร้างโค้ชเยาวชนที่มีคุณภาพสำคัญกว่า ประเทศที่ประสบความสำเร็จแทบทั้งหมด ล้วนเริ่มจากการพัฒนาโค้ชก่อนพัฒนานักเตะ เพราะโค้ชหนึ่งคนสามารถสร้างนักฟุตบอลได้อีกหลายร้อยคน
อย่างที่สามคือ การยกระดับลีกอาชีพ โดยฟุตบอลทีมชาติที่แข็งแรงแทบทุกประเทศ ล้วนมีลีกในประเทศที่แข็งแรงเป็นฐานรองรับ ลีกไม่ได้เป็นเพียงธุรกิจบันเทิง แต่เป็นห้องเรียนของนักฟุตบอลอาชีพ โดยหากการแข่งขันภายในประเทศไม่มีคุณภาพ ทีมชาติก็ยากที่จะก้าวไปแข่งขันกับมหาอำนาจโลก
อย่างสุดท้ายคือ การสร้างวัฒนธรรมฟุตบอล เพราะฟุตบอลไม่ใช่เพียงกีฬา แต่เป็นวัฒนธรรมที่ต้องเติบโตไปพร้อมกับสังคม เมื่อเด็กสามารถเล่นฟุตบอลได้ทุกวัน มีสนาม มีโค้ช มีการแข่งขัน และมีเส้นทางอาชีพที่ชัดเจน โอกาสในการผลิตนักเตะระดับโลกก็ย่อมเพิ่มขึ้น
สําหรับ ประเทศไทย บทเรียนจากฟุตบอลโลกครั้งนี้ยิ่งมีความหมาย แม้ ทีมชาติไทย จะยังไม่สามารถผ่านเข้าสู่ฟุตบอลโลกรอบสุดท้าย แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกับหลายชาติในเอเชียได้พิสูจน์แล้วว่า ช่องว่างไม่ได้ไกลเกินเอื้อม เห็นได้จากตัวอย่าง ทั้งอุซเบกิสถาน และจอร์แดน หรือแม้แต่ชาติที่เคยอยู่ในระดับใกล้เคียงไทย ต่างสามารถยกระดับตัวเองขึ้นมาได้ภายในเวลาไม่ถึง 10 ปี
สิ่งที่แตกต่างไม่ใช่พรสวรรค์ของนักเตะ แต่คือความต่อเนื่องของนโยบาย ดังนั้น ฟุตบอลโลก 2026 จึงไม่ใช่เพียงบทสรุปของผลงานทีมเอเชีย แต่เป็นบทพิสูจน์ว่า การลงทุนกับระบบฟุตบอลสามารถเปลี่ยนแปลงศักยภาพของทั้งประเทศได้
วันนี้ทีมเอเชียอาจยังไม่สามารถท้าทายการผูกขาดของยุโรปและอเมริกาใต้ได้อย่างเต็มตัว แต่กำลังลดระยะห่างลงทุกครั้งที่ฟุตบอลโลกหมุนเวียนกลับมา อย่างไรก็ตาม คงยังไม่ต้องไปตั้งคำถามว่า เมื่อไหร่ทีมเอเชียจะได้แชมป์โลก? แต่คงต้องย้อนกลับไปมองว่า แต่ละประเทศจะสร้างระบบโครงสร้างของตัวเองให้แข็งแกร่งได้เมื่อไร?
เพราะฟุตบอลโลกครั้งต่อไปจะมีขึ้นในอีก 4 ปีข้างหน้า แต่การสร้างทีมฟุตบอลทีมชาติให้แข็งแกร่ง อาจต้องใช้เวลามากกว่านั้นหลายเท่า…
