‘ครัวสาว’ ‘การล้างแค้น’ และ ‘ความย้อนแย้ง’

ยิ้มเยาะเล่นหวัว เต้นยั่วเหมือนฝัน | คนมองหนัง

“ครัวสาว” คือผลงานภาพยนตร์เรื่องล่าสุดของ “เป็นเอก รัตนเรือง” หนึ่งในคนโฆษณา “รุ่นใหม่” ที่เข้ามาปฏิรูปเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทยอย่างสำคัญและเปี่ยมสีสันช่วงต้นทศวรรษ 2540 ซึ่งปัจจุบันได้กลายสถานะเป็นคนทำหนังอาวุโสวัยเกิน 60 ปีเรียบร้อยแล้ว

หนังเล่าเรื่องราวของ “สาว” สตรีชาวสงขลา ที่โดนขับออกจาก “ชุมชนทางศาสนา/สังคม” ของครอบครัวสามี เพราะถูกจับได้ว่าไปมีความสัมพันธ์กับชายอื่น

หลายปีถัดมา “สาว” เข้ามาทำงานเป็นพนักงานเสิร์ฟในร้านอาหารหรูที่กรุงเทพฯ แล้ววันหนึ่ง เธอก็มีโอกาสได้เจอลูกค้าหนุ่มใหญ่ชื่อ “กรณ์” ซึ่งก็คือชายหนุ่มเมืองหลวงที่เคยมีสัมพันธ์นอกสถาบันครอบครัวกับเธอนั่นเอง

จากนั้น “สาว” จึงเข้าหา “กรณ์” สานสัมพันธ์รอบใหม่กับเขา (ที่อีกฝ่าย “อาจ” หลงลืมสายสัมพันธ์ครั้งแรกชั่วคืนเดียวไปแล้ว) แล้วค่อยๆ ลงมือ “แก้แค้น” ชายผู้นี้ ผ่านการปรุง “อาหารอร่อยๆ” นานาชนิดให้เขารับประทานมื้อแล้วมื้อเล่า วันแล้ววันเล่า ปีแล้วปีเล่า

จน “กรณ์” ค่อยๆ สิ้นสภาพความเป็นมนุษย์ลงทีละน้อยอย่างน่าสะพรึงกลัว

จุดที่โดดเด่นมากๆ ของ “ครัวสาว” ก็คือ “ความย้อนแย้ง” ที่เป็นเอกทั้งในฐานะผู้กำกับฯ และคนเขียนบทร่วม (กับ “คงเดช จาตุรันต์รัศมี”) บรรจงใส่ลงมาอย่างละเอียดลออในภาพยนตร์

ตั้งแต่เกร็ดย่อยๆ รายละเอียดเล็กๆ ทีเล่นทีจริง เช่น บางทีคนที่มีสุนทรียะเรื่องศิลปะ อาจไม่จำเป็นต้องมีสุนทรียะเรื่องอาหารการกินก็ได้

ไปจนถึงประเด็นใหญ่ข้อหลักจริงๆ ของหนัง นั่นคือ สุดท้าย “สาว” ก็ทั้ง “เกลียดแค้น” และ “แสนรัก” ผู้ชายอย่าง “กรณ์” ดังที่คนดูจะค่อยๆ ประจักษ์ชัดว่า เธอมิได้เพียงลงมือ “ทำอาหารล้างแค้น” เพราะความเกลียดชังเพียงด้านเดียว หากยังปรุงมันเพื่อปรนเปรอชายคนรักด้วย

“ความย้อนแย้ง” ทำนองนี้ ดูจะไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดสำหรับคนทำหนังวัย 60 กว่าๆ ทว่า กลับกลายมาเป็น “ของหายาก” กระทั่ง “เรื่องต้องห้าม” ในยุคนี้ ที่หลายคนพากันเคร่งครัดกับ “ความถูกต้องทางการเมือง” หลายอย่างหรือแทบทุกอย่างจนน่าอึดอัด และแทบไม่เปิดโอกาสให้มนุษย์แต่ละคนได้มี “ความขัดแย้งกันเอง” อยู่ในตัวตนและการดำรงชีวิตของพวกเขาเลย

ในท่ามกลาง “ความย้อนแย้งสับสน” ข้างต้น เส้นทางชีวิตของ “สาว” คล้ายจะพุ่งทะยานขึ้นเป็นเส้นตรงอย่างเด่นชัด แน่วแน่น ไม่แปรผัน

จากหญิงสาววัยรุ่นที่ไร้อำนาจที่สุด จนถูกขับออกจากครอบครัว-ชุมชนที่สงขลา สู่ผู้หญิงที่เข้ามาแสวงโชคและค้นพบช่องทางแก้แค้นในกรุงเทพฯ ก่อนจะสถาปนาตนเองขึ้นเป็นผู้นำสตรีที่ทรงอำนาจสูงสุดใน “ครัวเรือน/อนุจักรวาล” ของตนเองที่เชียงใหม่

ขณะเดียวกัน บุรุษอย่าง “กรณ์” ที่อาจหลงคิดว่าตัวเองกำลังได้ “เมียพ่วงแม่ครัว/คนใช้” กลับเป็นฝ่ายถูกยึด-ลิดรอนอำนาจลงเรื่อยๆ

นี่จึงเหมือนจะเป็นความพ่ายแพ้ต่อ “สตรีเบื้องล่าง” ของผู้ชายที่เคยคิดว่าตนมีอำนาจยิ่งใหญ่ แต่ไม่ได้มีอำนาจล้นเหลืออย่างที่เขาคิดเชื่อ

อย่างไรก็ดี ในฐานะผู้ชายคนหนึ่งและผู้ชมภาพยนตร์ ผมกลับรู้สึกตั้งคำถามต่อความคิดและการประเมินสถานการณ์ของ “กรณ์” อยู่พอสมควร กล่าวคือเมื่อหวนกลับมาเจอกันในร้านอาหารที่ กทม. แล้วเริ่มคบหากันรอบใหม่ “กรณ์” ยังจำ “สาว” ได้หรือไม่?

มองเผินๆ เป็นเอกคล้ายจะชี้ชวนให้คนดูเชื่อว่า “กรณ์” คงหลงลืมเลือนอดีตที่เขาเคยมีความสัมพันธ์แค่คืนเดียวกับ “สาว” ไปจนหมดสิ้นแล้ว

แต่ถ้า “กรณ์” ยังจดจำ “สาว” ได้ หรือค่อยๆ ระลึกรู้ว่าเธอคือใคร แล้ว “ยอมเล่นเกม” ตาม “สาว” ไปเรื่อยๆ ล่ะ?

ผมรู้สึกว่า กระบวนการคิดแบบนั้นก็มีความสมเหตุสมผลอยู่พอสมควร

อย่างน้อย การ “ยอมเล่นเกม” ของ “สาว” ก็ทำให้ “กรณ์” ได้กินอาหารอร่อยๆ ที่หากินไม่ได้ในชีวิตคู่ก่อนหน้านี้ของเขา

ที่น่าสนใจกว่านั้น ก็คือ ถ้า “สาว” ค่อยๆ ค้นพบว่าตนเองทั้ง “แค้น” และ “รัก” คนอย่าง “กรณ์” ไปพร้อมๆ กัน

ในด้านกลับกัน “กรณ์” ก็อาจ “ยอมเล่นเกม” เพราะอยากรู้ว่า “สาว” จะชำระแค้นเขาอย่างไร ก่อนจะพบว่า การถูกแก้แค้นมันน่ารื่นรมย์อยู่ไม่น้อย (ดังเช่นที่เขานำพา “เรือนร่างใกล้จะหมดสภาพ” ของตัวเอง กลับมาหา “สาว” ด้วย “ความหิว”)

ที่สำคัญที่สุด คือ การลงมือล้างแค้น “กรณ์” โดย “สาว” มิได้เพียงแค่ทำให้เขาสิ้นสภาพสูญสลายไป แต่กลับทำให้เขา “ถือกำเนิดขึ้นใหม่”

จึงกลายเป็นว่า “การล้างแค้นได้สำเร็จ” ของ “สาว” กลับทำให้ชีวิตที่เหลือของเธอต้องถูกติดตามรังควานด้วย “ความผิดบาปใหม่” หรือ “กรณ์” ในอีกรูปลักษณ์หนึ่ง

เมื่อเป็นดังนั้นแล้ว จึงน่าตั้งคำถามปิดท้ายว่า “สาว” ยังคงเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดใน “ครัวเรือน/อนุจักรวาล” ที่เธอครอบครองอยู่จริงหรือไม่?

ป.ล. หนึ่งในองค์ประกอบที่ “หายไป” อย่างน่าเสียดายในหนังเรื่อง “ครัวสาว” คือ ตัวละครในหนังเรื่องนี้กลายเป็น “พวกไม่ฟังเพลง” ไปเสียอย่างนั้น โดยเพลงเดียวที่ปรากฏในหนังก็ได้แก่ “ทองหล่อคาวบอย” ของ “รัสมี” ซึ่งดังขึ้นมาตอนเอ็นด์เครดิต

แต่ผมยังคิดถึงโมเมนต์แบบที่ตัวละครใน “หนังเป็นเอก” เปิดฟังเพลงของ “อารักษ์ อาภากาศ” “จ๊อบ-บรรจบ พลอินทร์” หรือ “ศรคีรี ศรีประจวบ” ในซีนต่างๆ ซึ่งเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวมากๆ ในผลงานของเขา