Zombie เพลงที่ว่าด้วยเชื้อร้าย จากประวัติศาสตร์ของความขัดแย้ง

On History | ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ

เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา “เนเน่ รอยัล” (รัตติกานต์ อำลอย) สาวน้อยชาวภูเก็ต บนขวบวัยเพียง 16 ปี เพิ่งจะสร้างปรากฏการณ์ให้คนไทยได้ชื่นใจกัน ด้วยการคว้า 4 ผ่าน จากเวทีการประกวดความสามารถระดับโลกอย่าง America’s Got Talent (AGT) ซีซั่นที่ 21 ด้วยการร้องเพลง และบรรเลงกีตาร์ ในบทเพลงสุดคลาสลิกของยุค 90’s อย่าง “Zombie” ของคณะ The Cranberries จนผ่านเข้ารอบไปได้ในที่สุด

แต่แค่ผ่านเข้ารอบก็คงไม่ได้ชวนให้คนไทยยิ้มไม่หุบกันทั้งบ้านทั้งเมืองอย่างที่เป็นอยู่นี้ เพราะกระแสตอบรับในการแห่ไปรับชมคลิปการแสดงดนตรีของเธอต่างหาก ที่ชวนให้ชื่นใจเพิ่มขึ้นไปอีก ในเมื่อมีนักดนตรีคนดังทั้งไทยและต่างประเทศต่างพากันมารับชม และทิ้งคอมเมนต์เอาไว้ในเชิงบวกอีกเพียบ จึงยิ่งรับประกันความสามารถของสาวน้อยรายนี้กันให้ชัดเจนยิ่งขึ้นในระดับ 4K เลยทีเดียว

เรียกได้ว่า เป็นความภูมิใจของคนไทยโดยมวลรวมของชาติไป โดยไม่ต้องอาศัยรัฐบาล, อำนาจ หรือเม็ดเงินที่ไหนเข้ามาจัดตั้ง

ด้วยโทษฐานที่ผมเอง ก็เป็นหนึ่งในสมาชิกภาพแฟนคลับที่ชื่นชอบในการแสดงดนตรีของเธอมานานนับปี ตั้งแต่ก่อนที่สาวน้อยรายนี้จะได้แสดงศักยภาพบนเวที AGT หนนี้เสียอีก (ขออวดหน่อย) ก็เลยอยากจะเขียนอะไรถึงเธอสักนิด

ซึ่งก็แน่นอนว่าจะต้องเป็นเรื่องเกี่ยวกับประวัติศาสตร์-โบราณคดี ผมก็เลยเลือกที่จะเขียนถึงเพลง “Zombie” ซึ่งมีประวัติความเป็นมาเกี่ยวข้องกับความขัดแย้งจากภาวะชาตินิยมสุดโต่งอย่างน่าสนใจ

และก็คือ Zombie เพลงเดียวกันที่สาวน้อยคนนี้เลือกใช้ในการประกวด AGT ครั้งนี้นี่แหละ

ซิงเกิ้ลเพลง “Zombie” นี้ถูกปล่อยออกมาเป็นครั้งแรกเมื่อเดือนกันยายน เรือน พ.ศ.2537 และหลังจากนั้นเพลงดังกล่าวก็ได้ทะยานขึ้นไปยึดหัวหาดเป็นอันดับหนึ่งของชาร์ตเพลงฮิตในหลายต่อหลายประเทศ ภายในปีพุทธศักราชเดียวกันนั้นเอง

ไม่ว่าจะเป็นเบลเยี่ยม, ฝรั่งเศส, เดนมาร์ก, เยอรมนี หรือแม้กระทั่งประเทศที่อยู่ห่างจากทวีปยุโรปออกไปอย่างออสเตรเลียก็ตาม

ส่วนความสำเร็จที่จับต้องได้ยิ่งกว่า ก็คือการที่เพลง “Zombie” คว้ารางวัล “เพลงยอดเยี่ยม” ประจำปี พ.ศ.2538′ จากเวที MTV Europe Music Award ประจำปี พ.ศ.นั้น โดยเอาชนะได้ทั้งซิงเกิ้ล You Are Not Alone ของราชาเพลงป๊อปอย่างไมเคิล แจ็กสัน (Michael Jackson) และอีกหนึ่งเพลงฮิตของวงเกิร์ลกรุ๊ปสุดชิคในช่วงเวลานั้นอย่าง Waterfalls ของวง TLC เลยทีเดียว

แต่ Zombie ไม่ได้เป็นเพลงที่โดนใจเฉพาะแค่ในภาคส่วนของดนตรี ที่ได้ชื่อว่าเป็นเพลงกรันจ์ที่เกรี้ยวกราดและดุดันที่สุดเท่าที่ The Cranberries เคยทำเพลงมาเท่านั้น (ก็เกรี้ยวกราดเสียจนขนาดที่ว่า นักวิจารณ์ดนตรีให้นิยามว่า เป็นเพลงดุเดือดมากยิ่งกว่าภาพลักษณ์ และอะไรหลายๆ สิ่งของ The Cranberries เองเสียอีก)

ในภาคของเนื้อหา ซึ่งมีเนื้อเพลงบางท่อนที่ทำเอาใครหลายคนอาจจะไม่เข้าใจกันได้ง่ายๆ เช่น ท่อนก่อนที่จะเข้าช่วงฮุกที่สองของเพลงนี้ มีเนื้อหาชวนงงที่ว่า

“It’s the same old theme, since nineteen-sixteen. In your head. In your head, they’re still fighting.”

ที่ผมว่าชวนงงนี่ก็คงจะเป็นเฉพาะใครต่อใครที่ไม่ใช่ไอริชชน หรือชนชาวไอร์แลนด์ อันเป็นสัญชาติตามทะเบียนบ้าน, บัตรประชาชน และสูติบัตรของสมาชิกวง The Cranberries ทั้งคณะ

เพราะสำหรับผู้คนในประเทศไอร์แลนด์แล้ว เจ้า “nineteen-sixteen” ในประโยคนี้ ก็สามารถสื่อให้พวกเขารู้ได้ทันทีว่าหมายถึง เรือน ค.ศ.1916 (ตรงกับ พ.ศ.2459) อันเป็นปีที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ชาติของพวกเขาที่เรียกกันว่า “Easter Rising”

หรือ “กบฏสัปดาห์อีสเตอร์”

กล่าวโดยสรุป เหตุการณ์ที่เรียกว่า “กบฏสัปดาห์อีสเตอร์” ในไอร์แลนด์นั้นก็คือ การลุกขึ้นมาต่อต้านอังกฤษ ซึ่งเป็นชาติพี่เบิ้มบนหมู่เกาะบริเตน (Britain) ที่มีอังกฤษ, สกอตแลนด์ และเวลส์ตั้งมั่นอยู่บนเกาะบริเตนใหญ่ และไอร์แลนด์ บนเกาะไอร์แลนด์ (ที่มีสภาพทางภูมิศาสตร์เป็นเหมือนบริวารของเกาะบริเตนใหญ่ จนพอจะเรียกเป็นบริเตนน้อยได้) เมื่อ พ.ศ.2459 หรือ nineteen-sixteen ในเพลง Zombie

อังกฤษนั้นพยายามควบคุมดินแดนต่างๆ บนหมู่เกาะบริเตนมาตั้งแต่ยุคหลังจากอิทธิพลของพวกโรมันหมดสิ้นไปจากหมู่เกาะนี้ และยุโรปได้เดินหน้าเข้าสู่ยุคกลางอย่างเต็มตัวแล้ว แต่จะหนักหน่วงเอามากๆ ในช่วงหลังจากมีสิ่งที่เรียกว่า “พระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ.1800” (Act of Union 1800, ตรงกับ พ.ศ.2343) ซึ่งเป็นกฎหมายที่รวมไอร์แลนด์เข้าเป็นส่วนหนึ่งของ “สหราชอาณาจักร” ที่นำโดยอังกฤษ จนทำให้เกิดกระแสชาตินิยมไอร์แลนด์คุกรุ่น และรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ตามมา

โดยเฉพาะเมื่อการมีพระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ.1800 นั้น ได้ทำให้บรรดาไอริชชนสูญเสียรัฐสภาในดับลิน และถูกปกครองด้วยการสั่งงานจากพระราชวังเวสต์มินสเตอร์ ที่ถูกใช้เป็นรัฐสภาของอังกฤษ

เรื่องมันจะมาเกี่ยวข้องกับ nineteen-sixteen ในเพลง Zombie ก็ตรงที่ในช่วงคาบเกี่ยวกับ พ.ศ.2459 นั้น เป็นช่วงเวลาคาบเกี่ยวอยู่กับช่วงเวลาที่เกิดสงครามโลกครั้งที่ 1 ขึ้นมานั่นเอง

หลังจากอภิมหาสงครามในดีกรีรุนแรงระดับที่โลกไม่เคยรู้จักมาก่อน อย่างสงครามโลกครั้งที่ 1 ปะทุขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ.2457 พรรครีพับลิกันภราดรภาพไอร์แลนด์ (Irish Republican Brotherhood หรือ IRB, ผมไม่ทราบว่าชื่อเรียกทางการของ IRB ในภาษาไทยคืออะไร จึงขออนุญาตแปลตามคำศัพท์อย่างตรงตัว และทื่อๆ เพื่อความเข้าใจอย่างคร่าวๆ) ก็ได้รับความช่วยเหลือทางการทหารอย่างลับๆ จากเยอรมนี ชาติหัวหอกของฝ่ายมหาอำนาจกลาง ซึ่งเป็นชาติคู่สงครามของฝ่ายสัมพันธมิตรที่มีอังกฤษเป็นหัวหอก

จนสุดท้ายก็เกิดเหตุการณ์ความรุนแรงขึ้นเป็น “กบฏสัปดาห์อีสเตอร์” เมื่อ พ.ศ.2459 หรือ nineteen-sixteen นั่นเอง

ไม่แปลกเลยที่เนื้อเพลงท่อนต่อจากประโยคข้างต้น ที่ระบุเรือน ค.ศ. nineteen-sixteen นั้น จะมีใจความว่า

“With their tanks, and their bombs, and their bombs, and their guns. In your head, in your head, they are dying.”

เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นจากเหตุการณ์กบฏสัปดาห์อีสเตอร์ก็คือความรุนแรง สงครามขนาดย่อมๆ ที่มีทั้งปืนและระเบิดอย่างในเนื้อเพลง แต่ที่สำคัญที่สุดก็คือ ความตายของใครหลายๆ คน

และอะไรที่เรียกว่า “กบฏ” นั้นก็คือฝ่ายที่แพ้ เพราะถ้าชนะก็จะถูกเรียกอย่างผู้มีชัยว่า “คณะรัฐประหาร” ผลพวงที่ตามมาจากนั้นคือ ความโกรธแค้นที่มีมากยิ่งขึ้น ส่วนหนึ่งก็มาจากการกดขี่ที่มีแต่เดิมของอังกฤษ อีกส่วนหนึ่งก็มาจากความคับแค้นที่พ่ายแพ้ในเหตุการณ์ nineteen-sixteen ที่ว่า และอีกส่วนสำคัญก็มาจากวิธีการตอบโต้ของอังกฤษภายหลังเหตุการณ์ครั้งนั้น ปัจจัยต่างๆ เหล่านี้เอามาขยำรวมๆ กัน แล้วก็จะได้เชื้อไขใช้กำเนิดอะไรที่เรียกว่า “กองทัพสาธารณรัฐไอร์แลนด์” (Irish Republican Army) หรือ “IRA” นั่นเอง

ในช่วงระหว่าง พ.ศ.2462-2464 ซึ่งเกิดสงครามเรียกร้องอิสรภาพต่ออังกฤษของไอร์แลนด์ จนทำให้ไอร์แลนด์ได้เป็นอิสระ และกลายเป็นประเทศที่มีเอกราชเป็นของตนเองในที่สุด แต่ก็ไม่ใช่ไอร์แลนด์ทั้งหมดได้รับเอกราช เพราะยังมีดินแดนบางส่วนบนเกาะไอร์แลนด์ที่ตกอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ หรือที่รู้จักกันในปัจจุบันในชื่อของ “ไอร์แลนด์เหนือ”

พวก IRA (ซึ่งควรจะเรียกว่าเป็นขบวนการปลดแอกไอร์แลนด์เหนือออกจากอังกฤษ โดยชนชาวไอริชกลุ่มน้อยที่นับถือนิกายโรมันคาทอลิกด้วยวิธีการรุนแรง ไม่ว่าจะเป็นการปล้น ฆ่า และระเบิดพลีชีพ มากกว่ากองทัพ อย่างคำแปลในภาษาไทย) อ้างว่า ผู้เข้าร่วมส่วนหนึ่งในสงครามเรียกร้องอิสรภาพในครั้งนั้น เป็นขบวนการของชนชาวไอริชที่ปฏิเสธการเกณฑ์ทหารเข้าร่วมในสงครามโลกครั้งที่ 1 ของพวกอังกฤษ ในปี พ.ศ.2460 หรือหลังจาก nineteen-sixteen ที่เกิดเหตุการณ์กบฏสัปดาห์อีสเตอร์เพียงหนึ่งปี

แน่นอนว่า IRA อ้างว่าตนเองก็คือผู้ที่สืบทอดอุดมการณ์จากพวกเขา พร้อมกับที่เรียกคนกลุ่มนี้ว่าพวก IRA ดั้งเดิม หรือ IRA เก่า

ไม่ว่าคำอ้างของพวก IRA จะจริงหรือไม่ก็ตาม แต่นี่ก็เป็นข้ออ้างสำหรับก่อความรุนแรงของพวกเขา อย่างน้อยในเพลง Zombie มีประโยคที่ว่า “It’s the same old theme, since nineteen-sixteen. In your head. In your head, they’re still fighting.” นั่นแหละ

“same old theme” หรือ “เรื่องเดิมๆ” ที่ “เกาะอยู่ในหัว” ไอริชชนว่า “มันยังรบกันไม่เลิก” ก็เพราะการคงอยู่ของ IRA

โดโลเรส โอ’ริออร์แดน (Dolores O’Riordan, พ.ศ.2514-2561) นักร้องนำสาวมาดพังก์ของคณะ The Cranberries ผู้แต่งเพลง Zombie ได้เคยให้สัมภาษณ์เอาไว้ว่า เธอแต่งเพลงนี้ขึ้นระหว่างที่กำลังอยู่ในช่วงทัวร์คอนเสิร์ต The Cranberries English Tour 1993 (พ.ศ.2536) ในอังกฤษ ซึ่งก็เป็นช่วงที่เกิดเหตุระเบิดที่เมืองวอร์ริงตัน (Warrington) โดยการกระทำของฝ่าย IRA เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ปีที่ว่า จนทำให้โจนาธาน บอลล์ (Jonathan Ball) เด็กน้อยอายุ 3 ขวบ กับจิม พาร์รี่ (Jim Parry) ในวัย 12 ปีเสียชีวิต พร้อมกับผู้บาดเจ็บอีกเรือนสิบราย

สำหรับ โอ’ริออร์แดนแล้ว อะไรที่ถูกฝัง “อยู่ในหัว” ของ IRA พวกนั้น เป็นอะไรที่ไม่ยอมตายซากไปเสียทีอย่างกับผี “ซอมบี้” ที่อยู่มาตั้งแต่ยุค nineteen-sixteen ในท่อนฮุกเพลงนี้ของเธอนั่นเอง

ถึงแม้ว่าประวัติความเป็นมาของเพลง Zombie นี้จะไม่ได้เกี่ยวอะไรกับสาวน้อยเนเน่ที่เป็นชาวภูเก็ต และไม่เกี่ยวข้องอะไรกับการประกวด AGT ด้วยเลยเช่นกันก็ตาม แต่ก็ถือเสียว่าเป็นเรื่องที่รู้ไว้ใช่ว่า ก็ไม่เสียหายอะไรหรอกกระมัง