บทความพิเศษ | ชาคริต แก้วทันคำ
‘ข้าวโพดคั่วรสขมขื่น’
กับความสัมพันธ์อันเป็นพิษ
ความสัมพันธ์อันเป็นพิษ (Toxic Relationship) นั้นมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งเป็นการกระทำที่ส่งผลลบด้านการบั่นทอนและความเจ็บปวดต่อร่างกาย ความคิด จิตใจ และความรู้สึก
เช่น การดูถูกเหยียดหยาม ประชดประชัน ควบคุมบังคับ ทำร้ายร่างกาย นอกใจไปมีคนอื่น จำกัดอิสระชีวิตส่วนตัว เรียกร้องความสนใจ และละเลยทางอารมณ์ของอีกฝ่าย
กลายเป็นความสัมพันธ์ที่สร้างเงื่อนไขและใช้อารมณ์นำทาง จนทำให้อีกฝ่ายเกิดเป็นความรู้สึกผิด สับสน ขาดความมั่นใจ และทำลายคุณค่าของตัวเอง
บทความนี้จะวิเคราะห์เรื่องสั้น ‘ข้าวโพดคั่วรสขมขื่น’ ของพิมไม่มีการันต์ ในรวมเรื่องสั้น “หมึกบทและชีวารสอื่นๆ” ถึงความสัมพันธ์อันเป็นพิษผ่านสองตัวละครหญิงในเรื่องว่าจะทนอยู่หรือเดินไปจากความสัมพันธ์นี้ และด้วยเหตุผลกลใด
เรื่องย่อคือ ฉันกับกันต์ตัดสินใจคบหาเป็นแฟน โดยกิจกรรมสำคัญซึ่งเป็นเงื่อนไขที่เขาชอบและนำมาใช้คือการนัดดูหนังที่ตัวเองชอบโดยไม่ปรึกษา ทั้งๆ ที่ตกลงกันว่าจะดูอีกเรื่อง กระทั่งเขาเลือกซื้อตั๋วนั่งห่างกัน และมักมีเหตุผลมาหักล้างข้างๆ คูๆ อยู่เสมอ
ทว่า ความสัมพันธ์ลักษณะดังกล่าวเริ่มทำให้ฉันรู้สึกอึดอัดขัดข้อง และเมื่อลำดับภาพจนเห็นด้านไหม้เกรียมในชีวิตของเขา หลังจากไปพบและกินข้าวกับครอบครัวทั้งที่บ้านและนอกบ้านผ่านการนึกย้อน ทำให้ฉันประมวลความรักและความสัมพันธ์ว่าควรจะไปต่อหรือพอแค่นี้ และหลังจากดูหนังเรื่องนั้นที่กินเวลาสามชั่วโมงแต่ฉันรู้สึกว่ามันนานยาวราวสามปีจบ
ความขัดแย้งที่สะสมไว้จึงปะทุราวภูเขาไฟให้ทั้งสองระเบิดทะเลาะกัน และฉันเป็นฝ่ายเลือกเดินจากมาโดยไม่หันกลับไปมองอดีตที่มีแต่รสขมมากกว่าความหอมหวาน
‘ไม่เห็นกับตาก็คงไม่เชื่อ’
เมื่อฉันพบคู่รักที่เป็นพิษ
หลังจากฉันกับกันต์ตัดสินใจคบหา วันหนึ่งครอบครัวของเขาก็ต้อนรับการมาเยือนครั้งแรกด้วยมื้ออาหารแสนอร่อย
แต่ทว่าหลังมื้อนั้นจบลง ฉันอาสาช่วยเก็บจานชามไปล้าง พ่อของกันต์พลันห้ามไว้ และตำหนิภรรยาตนเองต่อหน้า แถมยังพูดจาตำหนิ ซึ่งว่าที่แม่สามีในอนาคตก็ก้มหน้าถอดสี ยกจานชามหลายใบมือไม้สั่น
ผู้วิจารณ์มองว่า การพบกันครั้งแรกนี้เริ่มทำให้ฉันเห็นด้านไหม้เกรียมในครอบครัวเขา
เพราะหลังจากเหตุการณ์ที่แม่ของเขาหายเข้าไปในครัว กันต์ก็พาฉันมานั่งในห้องรับแขก โดยไม่สนใจพ่อแม่ของตัวเอง ประหนึ่งว่าไม่มีอะไรผิดปกติเกิดขึ้น
ความสัมพันธ์ในครอบครัวนี้สะท้อนระบบความคิดชายเป็นใหญ่
พ่อเป็นผู้มีและใช้อำนาจ บงการ และออกคำสั่งเด็ดขาด หล่อหลอมการกระทำนี้จนส่งต่อแนวคิดและอุดมคติมาสู่กันต์จนอยากเดินตามรอย โดยเฉพาะการไม่สนใจที่พ่อจะตำหนิแม่ต่อหน้าคนอื่น
ตอกย้ำได้ว่าครอบครัวนี้มีภรรยาและแม่เป็น ‘คนอื่น’ ที่ไร้ตัวตน และยังมีหน้าที่เกี่ยวกับการงานในครัว ซึ่งเป็นพื้นที่ของผู้หญิงเท่านั้น
นอกจากนี้ หลังจากพบกันครั้งต่อมาด้วยการเปลี่ยนบรรยากาศไปกินข้าวนอกบ้าน พ่อของกันต์บอกฉันว่าอยากกินอะไรสั่งได้เต็มที่
แต่พอภรรยาตนเองสั่งเมนูที่อยากกินบ้าง กลับถูกสามีตำหนิต่อหน้าฉันและพนักงานในร้าน
มองได้ว่า ภรรยาหรือแม่ในครอบครัวนี้เป็น ‘ผู้ไร้เสียง’ ในขณะที่ฉันตกใจ พนักงานทำหน้าเลิ่กลั่ก
แต่กันต์กลับเงยหน้าส่งยิ้มให้พ่อเขาอย่างมีเลศนัย ไม่ต่างจากเห็นด้วยว่าเป็นเรื่องสมควร ทั้งๆ ที่เป็นอาการแสดงความเป็นพิษต่อคนอื่นในที่สาธารณะ และยังไม่ให้เกียรติภรรยาหรือแม่ของตนเองด้วย
จึงสะท้อนให้ฉันและนักอ่านเห็นได้ว่า กันต์เติบโตมาในครอบครัวที่มีความขัดแย้ง
และจากทั้งสองเหตุการณ์นี้ มันมีส่วนทำให้ฉันตัดสินใจบอกเลิกกันต์เพราะทนความสัมพันธ์อันเป็นพิษไม่ไหว ซึ่งผู้ชายทั้งสองคนในเรื่องสั้นนี้ได้แสดงอำนาจบาตรใหญ่ว่าอยู่เหนือกว่าเพศหญิง
และจากคำพูดที่ว่า “แม่คือผู้หญิงที่เขาเสาะแสวงหา” (น. 99) คือผู้หญิงที่ต้องถูกกดขี่และทำให้เชื่องเท่านั้น ซึ่งมันทำให้ฉันอดรนทนไม่ได้
เมื่อ ‘เห็น’ ว่าครอบครัวนี้มีความสัมพันธ์ภายในอย่างไร และทำไมแม่ถึงอดรนทนอยู่ หากไม่ใช่เพราะต้องการรักษาสถานะความเป็นครอบครัวตัวอย่างของคู่รักที่เป็นพิษไว้
‘ไม่เจอกับตัวก็คงไม่รู้’
ผู้หญิงกับทางออก
จากความสัมพันธ์อันเป็นพิษ
“เขาเคยบอกกับฉันว่า พ่อคือผู้ชายในอุดมคติที่เขาอยากเดินตามรอย ส่วนแม่คือผู้หญิงในฝันที่เขาเสาะแสวงหา” (น. 99)
แต่ทว่าฉันไม่ได้เป็นผู้หญิงในแบบที่เขาใฝ่ฝัน เมื่อต้นไม้พิษออกผลเป็นพิษ ใครหรือจะกล้าเก็บกิน หากฉันรู้แล้วยังยอมทนกับสภาพความคิดแบบนี้ ชีวิตคงไม่มีความสุขเช่นเดียวกับว่าที่แม่สามีอย่างแน่นอน ที่ยอมโอนอ่อนผ่อนตามโดยไม่โต้กลับขัดขืน
ผู้วิจารณ์มองว่า นักเขียนนอกจากจะสะท้อนความรักความสัมพันธ์ผ่านคู่ของพ่อแม่และตัวเองให้เห็นเป็นภาพเปรียบแล้ว ยังต้องการนำเสนอภาพลักษณ์ผู้หญิงสมัยใหม่ที่จะไม่ยอมจำนนตกอยู่ภายใต้ระบบชายเป็นใหญ่
อีกทั้งยังควรมี ‘ปากและเสียง’ สำหรับแสดงความต้องการของตัวเองได้ด้วย
ทั้งนี้ ระหว่างที่คบหาเป็นแฟน กันต์แสดงทั้งคำพูดและการกระทำเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย ซึ่งบ่งบอกลักษณะว่าคือความเป็นพิษอย่างไรบ้าง ผู้วิจารณ์ขอหยิบยกบางส่วนให้นักอ่านพิจารณา ดังนี้
“กิจกรรมส่วนใหญ่ของเขาคือการดูหนังในโรง ณ ห้างสรรพสินค้าใกล้บ้าน ซึ่งเป็นสิ่งที่เขาชื่นชอบจนตั้งเงื่อนไขกับฉันอย่างเปิดเผยว่า ต้องมาดูด้วยกันทุกสัปดาห์ให้ได้” (น. 93)
“หากว่ามีหนังในใจที่อยากชวนเขามานั่งดูด้วยกัน แต่ลงเอยด้วยสารพัดข้ออ้างจนไม่มีโอกาสได้ดู คราวนี้หนักยิ่งกว่า เมื่อกันต์เล่นมัดมือชกด้วยการซื้อตั๋วหนังโดยไม่ปรึกษา” (น. 94)
“กันต์มักจะพูดขัดทำนองนี้เวลาฉันแสดงความคิดเห็น […] คนรักของฉันก็สวนกลับนิ่มๆ เพียงว่า เบรกอยู่น่า เธอก็เว่อร์เกิน ใครๆ เขาก็ขับรถความเร็วประมาณนี้ แตรรถมีก็ใช้ให้เป็นประโยชน์สิ เธอขับรถไม่เป็นจะรู้อะไร” (น. 96)
“เอาน่า รอบไหนมันก็เต็มหมดแล้วอะ เหลือแต่ที่นั่งแยกๆ หนังฟอร์มยักษ์ภาคต่อ ใครๆ ก็อยากดูทั้งนั้น ไม่ได้นั่งด้วยกันแป๊บเดียวจะเป็นไรไป” (น. 97) เป็นต้น
จากบางตัวอย่างความสัมพันธ์อันเป็นพิษ (Toxic Relationship) นี้ แสดงให้นักอ่านเห็นว่า กันต์เป็นฝ่ายที่ชอบบังคับ บงการ ยัดเยียด เอาแต่ใจตัวเอง ไร้เหตุผล ใช้อารมณ์ ไม่รับฟังเสียงหรือความต้องการของผู้อื่น ซึ่งมันทำให้ฉันต้องตามใจ ตัดบท ยอมพ่ายแพ้ กระทั่งเงียบใบ้ในท้ายที่สุด มันเป็นพฤติกรรมที่ทำร้ายด้วยคำพูด ถ้าหากทนต่อไปและไม่ยอมก้าวออกมาจากตรงนั้น อาจทำให้ฉันเสพติดหรือผูกพันจนเรื้อรัง หนักข้อขึ้นทุกครั้ง จนยากเกินจะรับมือ
อย่างไรก็ตาม ก่อนหน้านี้กันต์เคยพูดหล่อๆ ว่า “ถ้ารู้สึกว่าความสัมพันธ์ของเรามันไม่โอเค เธอบอกเลิกเค้าได้นะ” (น. 99) แต่พอฉันบอกเลิกจริงๆ “โอเค… ถ้าเธอจะเลิกกับเค้า ก็ได้ เค้าก็แค่นอนเสียใจ ไม่เป็นไรนะ ไม่ต้องห่วง… เค้าจะ…” (น. 105)
สองข้อความข้างต้น แสดงให้เห็นถึงการตัดพ้ออันเป็นไม้ตายที่กันต์ใช้ ‘ความทรงจำร่วมดีๆ’ ผูกมัดหรือเหนี่ยวรั้งฉันไว้ แต่ในเมื่อเขาไม่สามารถเปลี่ยนแปลงนิสัยได้ ทนอยู่ต่อไปก็คงเจ็บปวดกับพฤติกรรมเหล่านี้ที่วนลูปกลับมา และมันอาจยิ่งทำให้ฉันขาดความมั่นใจ ไม่เป็นตัวเอง และทำลายคุณค่าที่มีในชีวิตเพราะความสัมพันธ์นั้นเป็นพิษ
จริงๆ แล้วข้อความดังกล่าวยังแสดงให้เห็นถึงความหลงตัวเองของเพศชายที่ลอยตัวอยู่เหนือทุกปัญหา อีกทั้งสะท้อนให้เห็นด้านเปราะบางอ่อนแอของความเป็นชายที่ไม่ยอมถูกสิ่งใดมาสั่นคลอน จึงมักใช้ความรู้สึกผิดเป็นเครื่องมือหรือเกราะป้องกันให้อีกฝ่ายไม่กล้าปฏิเสธ
ทว่า “ฉันใจแข็งไม่กลับไปแล้ว หัวเด็ดตีนขาดอย่างไรก็ไม่มีทาง” (น. 106) นับเป็นการตัดสินใจตัดจบเด็ดขาดเลือกก้าวออกมา ก่อนที่ชีวิตจะสายเกินยาเยียว
อุปมาชีวิตจากรสข้าวโพดคั่ว
และหนังเรื่อง ‘เธอในวันก่อนเจอฉัน’
ขณะที่กันต์กับฉันไปดูหนังและฉันอยากกินป๊อปคอร์นที่ส่งกลิ่นหอมยั่วน้ำลาย ทว่า เมื่อหยิบชิ้นเคลือบคาราเมลเข้าปาก หมายจะลิ้มรสหวานกลับได้ความขมมาแทน
ซึ่งผู้วิจารณ์มองว่า นักเขียนเข้าใจหยิบ ‘วัตถุ’ ที่มีอยู่ในฉากสำคัญของเรื่องมาเปรียบกับสถานการณ์ชีวิตของตัวเอง และมันยิ่งสื่อมุมมองความรักที่มีสองด้านให้ตระหนักอย่างชัดเจนผ่านการรับรู้ผ่าน ‘รส’ ระหว่างความขมขื่นที่จะยอมทนฝืนกลืนต่อไป เข้าใจอยู่ฝ่ายเดียว หรือจะแสวงหาความหวานชื่นคืนกลับให้ชีวิตได้ลิ้มรสแห่งความสุข
อย่างไรก็ตาม เมื่อฉันเลือกที่จะเดินจากมา หากนักอ่านจำได้ว่าเรื่องสั้นนี้นักเขียนเปิดเรื่องด้วยการดูหนังที่ ‘ตัวเขา’ ชอบ และเลือกจบเรื่องด้วยหนังที่ ‘ตัวฉัน’ ชอบ โดยใช้ชื่อหนัง ‘เธอในวันก่อนเจอฉัน’ มาให้นักอ่านตีความหมายได้อย่างมีนัยถึงการให้ตัวละครหญิงเป็นผู้เลือกกำหนดทิศทางอย่างมีพัฒนาการผ่านเรื่องเล่า
มันคล้ายบทสรุปหาก ‘ฉัน’ ที่คิดไปเองว่า ความรักจะเปลี่ยน ‘เธอ’ ได้ แต่การเลือกกลับมารักตัวเอง ทำให้ฉันหายใจได้โล่งอก และลิ้นได้ลิ้มรสชาติตามที่ต้องการของน้ำตาล+ไหม้ให้กลายเป็นคาราเมลนั้น มันเป็นการระลึกถึง ‘ตัวเอง’ โดยไม่กลัวความเสียใจหากกลับไปเป็นเหมือนวันก่อนเจอ ‘เขา’
ทั้งนี้ ชื่อหนังเรื่องดังกล่าวที่ถูกกันต์ปรามาสว่าเป็นหนังวายสายเหลือง แต่ผู้วิจารณ์เห็นว่า นักเขียนได้เปิดพื้นที่เรื่องเพศในมุมกว้าง ซึ่งความรักความสัมพันธ์บนโลกใบนี้ไม่จำเป็นหรือจำกัดว่าต้องมีเพียงคู่ของชายและหญิงเท่านั้น
สุดท้าย การกลับไปดูหนังที่ตัวเองอยากดูตั้งแต่แรก ยังสะท้อนว่าเป็นการใช้เวลาเพื่อก้าวผ่านความรู้สึกหลังสูญเสียตัวตนที่หล่นหาย โดยไม่ต้องกังวลว่าจะคอยพึ่งพาความรู้สึกของใครต่อไปได้อีกด้วย
เอกสารอ้างอิง
ชัค ชัชพงศ์. (2563). Toxic Relationship : ทำไมเราถึงทนอยู่ในความสัมพันธ์ที่บั่นทอนจิตใจได้นานแรมปี. เข้าถึงได้จาก https://thepotential.org/life/toxic-relationship/
พิมไม่มีการันต์ (นามแฝง). (2569). “ข้าวโพดคั่วรสขมขื่น”. ใน หมึกบทและชีวารสอื่นๆ. กรุงเทพฯ : กู๊ดเฮดฯ, 93-106.
วิชิตา คะแนนสิน. (2566). รู้หมดแต่อดไม่ได้ เหตุผลที่ทำให้บางคนยังเต็มใจอยู่ในความสัมพันธ์ Toxic. เข้าถึงได้จาก https://becommon.co/life/toxic-relationship/
