บทความพิเศษ | ภาสกร ประมูลวงศ์
Songs in the Key of Life
: มีหรือไม่มีเธอ?
อังกฤษ มีนาคม 1987 ความเหน็บหนาวกำลังจะผ่านไป
แว่วโชยกลิ่นของโคโลญราคาถูกบนรถเมล์สองชั้นปลิวมาเตะจมูกเบาบาง
มองลอดหน้าต่างเห็นเศษใบไม้ปลิดปลิวลงบนพื้นดิน
เถ้าก้นบุหรี่จากคนแปลกหน้า
ตั๋วแทงผลฟุตบอลที่หมดอายุไปแล้ว
โปสเตอร์โฆษณาลอยละล่องจากริมทาง สุนัขบางตัวกำลังกระโดดเล่นกับกระป๋องเบียร์และสายหมอก
นาทีนั้นเสียงเพลงก็ดังขึ้น
ทำให้บรรยากาศที่ขมุกขมัวอยู่แล้วกลับทวีความว้าเหว่จับใจ
“แปลกมาก วงนี้ไม่ชอบทำเพลงรัก เน้นไปทางสังคมและการเมือง” ผมบังเอิญได้ยินใครบางคนในรถบัสกล่าวเลื่อนลอยชนิดไม่ต้องการคำตอบ
เนื้อเพลงกล่าวถึงห้วงรักเหวลึกที่ไม่มีทางออก
ความสับสนที่ระคนไปกับความเจ็บปวด มันเต็มไปด้วยคำถามที่รู้ทนโท่อยู่แก่ใจ
เสียงบีบอัดของกีตาร์หอนๆ ขับกล่อมให้ห้วงเวลาแห่งความเหงาหงอยดำดิ่งไม่ต่างอะไรกับคนหลงทาง
“มี หรือไม่มีเธอ?” คำตอบนั้นเด่นชัด
หากแต่ความเป็นจริงต่างหากที่ลวงตาจนยากทำใจ
บอก กับหัวใจ ให้หวัง
ได้ แค่ประทัง ขวัญหนี
ไหม เป็นเส้นตรง คงมี
ว่า ทางที่มี ที่ใด?
มี จริงหรือไม่ ใคร่ถาม
หรือ แค่โมงยาม ทำไฉน?
ไม่มี จะได้รุด หยุดใจ
เธอ เห็นเช่นไร ไตร่ตรอง
เพลงนี้ถูกบรรจุเป็นลำดับที่สามจากอัลบั้ม The Joshua Tree วางแผงเมื่อวันที่ 16 มีนาคม 1987
ถือเป็นเพชรเม็ดงามประดับอุตสาหกรรมดนตรี
มันข้ามน้ำข้ามแผ่นดินไปโด่งดังยังอเมริกาและแคนาดาดินแดนเขี้ยวลากดิน
ด้วยเสียงกีตาร์ที่ประคองคอร์ดโดย “ดิ เอจ” (David Howell Evans) ปรับแต่งเพิ่มความวังเวงโดยไมเคิล บรู๊ก คลอด้วยทางเดินเบสจากปลายนิ้วอดัม เคลย์ตัน (Adam Clayton)
มันเริ่มต้นด้วยเดโมเทปในปี 1985 โดยอาศัยแรงบันดาลใจจากนักร้องนำ “โบโน” (Paul David Hewson) บอกเล่าถึงความคลุมเครือในสายสัมพันธ์ความรัก
นักวิจารณ์ทั่วสารทิศต่างหลงรักเพลงนี้อย่างหมดใจ
มันถูกนำไปผลิตซ้ำนับครั้งไม่ถ้วน ประกอบภาพยนตร์กับทีวีชนิดนับไม่ได้ด้วยนิ้วจากมือทั้งสองข้าง
ถือเป็นหนึ่งไม่มีสองหากจะพูดถึงความร้าวราน ตรอมตรม
ราวปลายปี 1985 นักดนตรีจากไอร์แลนด์สี่คนมารวมตัวกันโดยมีแลร์รี่ มุลเลน (Larry Mullen Jr.) เป็นหัวโจก
พวกเขามาเพื่อสร้างรากแก้วต้นแบบสำหรับงานชิ้นใหม่
เพลงนั้นถูกเขียนและขับร้องโดยนักร้องนำ มันถูกทำมาหลายแบบต่างการดีไซน์ของสำเนียง
ทว่า เมื่อมือกีตาร์หล่นความเห็นว่ามันไม่ได้ความ คิดได้ดั่งนั้น เขาเปลี่ยนไปใช้ซาวด์กลองไฟฟ้าจาก Yamaha และเบสโดย Ibanez
“มันต้องเป็นเพลงเนิบช้าเต็มไปด้วยความรู้สึก แต่จะทำยังไงให้ไม่มากจนเกินไป? โดยเฉพาะกับคอร์ดสั้นๆ วนเป็นห้องไปมา” ดิเอจกล่าวไล่เรียงความทรงจำ
โจทย์ข้อเขื่องมาขบแตกในปีต่อมา เขาปรับวิธีการร้องใหม่โดยให้อารมณ์เหมือนคนจนตรอกไม่มีทางไป
ต้องให้เครดิตโปรดิวเซอร์คู่บุญไบรอัล อีโน และแดเนียล ลานอส เขาเพิ่มแอมเบี้ยนประมาณเสียงหลอนๆ ปรับเบสให้มีเสียงต่ำขึ้น
“เราต้องลืมทุกอย่างที่เคยทำ” ไบรอัลย้ำแน่น
จนเมื่อรวมทุกสิ่งเข้าด้วยกัน เมื่อนั้นวงการเพลงก็เกิดคำว่า “จุติใหม่”
แต่คำว่าดีที่สุดยังไงก็ยังไม่ดีที่สุดอย่างที่อยากให้เป็น
โบโนฟัง Backing Track ซ้ำแล้วซ้ำเล่าจนขึ้นใจแต่มันคล้ายรออะไรมาเติมเพื่อคำว่าสมบูรณ์
จบแวบหนึ่งระหว่างทำงานเขาได้ยินเสียงเอฟเฟ็กต์ Infinite Guitar ดังขึ้น เร็วเท่าความคิด เขารวบมันเข้าด้วยกันกับต้นฉบับเดิม มันสร้างความเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด
“พระเจ้า! แม่มโคตรดีเลย” กาวิน ไฟร์เดย์ โปรดิวเซอร์ร่วมกล่าว
“การที่ดิเอจรวมสองสำเนียงกีตาร์เข้าด้วยกันถือเป็นการค้นพบที่มหัศจรรย์ เป็นไอเดียที่พาเพลงไปยังอีกขั้นเลย ว่าตามตรง วิธีการทำแบบนั้น มันเข้าขั้นหลุดโลก” เขาคุยโขมง
งานชิ้นสุดท้ายเป็นของสตีฟ ลิลลี่ไวต์ เขาถูกเรียกมาเพื่อดูแลการผสมเสียงซึ่งเหมือนชวนคนมาทะเลาะกัน
ไบรอัล อีโน อยากมิกซ์เพลงนี้ในแบบ “เน้นติดหู ฟังง่ายขายคล่อง”
ขณะที่อีกฝั่งเน้นความเป็นศิลปินเต็มพิกัด การหาเส้นทางตรงกลางเพื่อเดินร่วมกันจึงเป็นทางออกที่ต้องขบให้แตก
“ผมอยากให้เหมือนคนใจสลาย แบบสลายไปต่อหน้าจนแตกเป็นเสี่ยงๆ” ลิลลี่ไวต์ไขข้อข้องใจ
“ใช่ มองอีกแบบนั่นคือการเปลี่ยนมุมมองเพลงนี้ไปเลย เถียงกันตั้งนานจริงๆ วิธีแก้ไขง่ายนิดเดียว ผมเพิ่มเสียงกลองให้ลงบีตหนักๆ เป็นกระดูกสันหลังเลยก็ว่าได้ สิ่งที่ได้คืนเพิ่มกลับมาทำให้คนฟังรู้ว่าเพลงนี้เล่าเรื่องด้วยเสียงกลอง มันจะคลอแบบคงที่ไปจนจบเพลงโดยไม่มีจุดหมายว่าท่อนไหนส่งท่อนไหนรับ ไม่ต่างอะไรกับความหมายของเนื้อเพลง มันเดินไปในทางเดียวกัน” เขาสรุป
โดยโบโนเป็นคนแต่งเนื้อร้อง แรงบันดาลใจได้มาจากเรื่องจริง เมื่อหนุ่มนักดนตรีรายหนึ่งต้องตระเวนทัวร์ต่างประเทศตกหลุมรักเข้ากับหญิงสาวบ้านๆ เขารู้แก่ใจว่ามันคงเป็นไปไม่ได้ หรือถ้าได้ก็คงยาก หรือถ้าจะยอมยากก็คงจะอยู่กันไม่ยืด หรือถ้าอยู่กันก็คงจะไม่นาน
ปัญหาก็คือ เขาไม่สามารถทำใจปล่อยเธอไปได้
“มันเป็นความทรมานเจ็บปวดแสนสาหัส แต่ชีวิตมันก็แบบนี้แหละ เส้นทางมันลิขิตมาแล้วว่าต้องมีคนเจ็บปวดอย่างน้อยหนึ่งคน อยู่ที่ว่าใครลืมเร็วกว่าใคร” โบโนให้บทสรุป
พอล แมคกินเนส (Paul McGuinness) ผู้จัดการวง ตั้งใจปล่อยเพลงนี้ให้เป็นซิงเกิลแรกของอัลบั้ม The Joshua Tree
นัยว่าเพื่อเป็นการประเดิมเพลงที่เนื้อหาต่างจากที่แฟนเดนตายคาดหวัง รวมถึงอยากได้แฟนใหม่เพิ่มขึ้น
เพลงถูกวางให้ถูกเปิดครั้งแรกในวันที่ 4 มีนาคม 1987 เวลา 11.30 น. โดยย้ำหนักแน่นจาก Island Records ต้นสังกัดว่า ห้ามเปิดก่อนเด็ดขาด
สองอาทิตย์ต่อมาอัลบั้มก็เปิดตัวในวงกว้าง มันได้รับการบันทึกว่าเป็นครั้งแรกของการขายในรูปแบบ Compact Disk
“มันท้าทายมากเพราะเป็นครั้งแรกของการขายด้วยสื่อใหม่ ดังนั้น การได้ยินครั้งแรกจึงหมายถึงโอกาสขายใหญ่หลวง คุณจะไม่ได้ยินจากที่ไหนก่อนแน่นอน ถ้าอยากฟังต้องล็อกเวลาบนหน้าปัดวิทยุ หรือไม่ก็ต้องไปหาฟังกันตามโบสถ์” เคลย์ตันพูดติดตลก
ได้ผลเกินคาด เพลงเปิดตัวอาทิตย์แรกในอันดับที่ 64 และไต่ไปจนถึงอันดับหนึ่ง ถือเป็นเพลงอันดับหนึ่งครั้งแรกบนแผ่นดินอเมริกา
ตัวของ MV ถ่ายทำที่ดับลิน ไอร์แลนด์ กำกับโดยไมเวิร์ส เอวิส กับแม็ตต์ มัวร์เรน โดยเป็นการตัดสลับภาพการแสดงของวง กลายเป็นเพลงแรกบน Spotify ที่เรียกคนดูได้พันล้านวิว
“ศิลปะของงานที่อาศัยการไต่เต้า” เป็นนิยามที่ให้ความหมายโดยโบโน
เขาเคยฝากคำนี้ไว้กับ The Guardian สื่อน้ำดีของอังกฤษ เพราะกว่าที่เขาและผองเพื่อนจะสร้างเนื้อสร้างตัวจนโตคับโลกมันไม่ใช่เรื่องง่าย
เขาผ่านมาแล้วทุกรูปแบบสู้มาแล้วทุกทาง
ไม่ว่าจะเป็นขายบัตรคอนเสิร์ตกันเองแบบไม่มีโปรโมเตอร์ เร่ขายซีดีของวงในรถ ก่อร่างสร้างตัวจากแฟนหยิบมือ
ช่วงต้นปี 1980’s พวกเขากลายร่างเป็นหนึ่งในวงดนตรีที่น่าจับตา มันเกิดจากการสับคอร์ดด้วยเสียงเพลงอย่างเกรี้ยวกราด ด่าทอสังคมและความไม่เท่าเทียม ตั้งตนเป็นขบถสังคมผู้หวังจะสร้างโลกใหม่ด้วยเสียงดนตรี
The Joshua Tree กลายเป็นหมุดหมายแรกที่พวกเขาแจ้งเกิดบนเวทีระดับโลกสำเร็จ
บนแผ่นดินต่างถิ่นอย่างอเมริกา พวกเขาได้รับการยอมรับอย่างหมดใจ โดยมีรางวัลมากมายต่างประกาศนียบัตร
ยอดขายระดับพันล้านคือสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วโดยไม่ต้องพิสูจน์
สิ่งเหล่านี้หาใช่ของฟรี มันมาพร้อมๆ กับเงื่อนไขบางอย่างของชีวิต
ในหนังสือ U2 by U2 ซึ่งเป็นอัตชีวประวัติของวง (เขียนโดยนีล แมคคอร์มิก)
โบโนเล่าถึงชีวิตทั้งหมดที่ผ่านมาโดยเชื่อมโยงด้วยเสียงเพลง ซึ่งถ้าอ่านดีๆ เราจะเห็นแง่มุมอีกด้านนอกเหนือไปจากความเป็นศิลปิน
ยกตัวอย่าง เราจะเห็น “การถูกผูกมัดในแบบไม่มีอะไรต้องผูกมัด” “ซากความหลังที่เป็นไปไม่ได้” หรือ “การคงอยู่ด้วยความสัตย์ซื่อในโลกที่ความรักเป็นสิ่งจำแลง”
เราจะเห็นสิ่งเหล่านี้ในเพลงของเขา
“มันเป็นเรื่องสองด้านของความคิด” โบโนเอ่ยขึ้น
“ว่าไปแล้วผมเป็นคนเห็นแก่ตัวนะ ผมอยากเป็นทุกอย่างที่ผมอยากจะเป็น อยากได้ทุกอย่างที่ผมอยากจะมี ผมเคยคิดว่าตัวเองทำได้แต่ไม่หรอกครับ มันเป็นชีวิตสองด้านที่แยกออกจากกันอย่างสิ้นเชิง เราไม่สามารถเป็นร็อกสตาร์กับสามีได้ในคราวเดียวกัน เช่นเดียวกับเราไม่อาจเป็นพ่อกับศิลปินในช่วงเดียวกัน มันมีเส้นแบ่งอย่างชัดเจน และเมื่อพูดถึงความรัก แน่นอนเมื่อถึงจุดจุดหนึ่งคุณก็ต้องรู้จักปล่อยมือ ถึงแม้ว่าจะต้องเจ็บปวดไม่ต่างอะไรกับความตาย” เขากล่าว
ผมลืมบอกไป เพลงนี้ชื่อ With Or Without You ขับร้องโดยวง U2
