บทความพิเศษ | จักรกฤษณ์ สิริริน
ภาวะผู้นำแบบพ่อมด Oz
หากเราวิเคราะห์ให้ลึกลงไปในแก่นของเนื้อเรื่อง The Wizard of Oz เราจะพบว่า “โดโรธี” คือผู้นำที่มีวิสัยทัศน์ชัดเจนอย่างยิ่ง
เป้าหมายสูงสุดของเธอ คือการเดินทางไปพบพ่อมด Oz ทว่า เธอไม่ได้เริ่มต้นการเดินทางในดินแดนมหัศจรรย์แห่งนี้ด้วยความพร้อมในแง่ของทรัพยากร หรือมีอำนาจบารมีใดๆ ติดตัวมาเลย
มีเพียงความมุ่งมั่น จิตใจที่แน่วแน่ และมีเป้าหมายที่แจ่มชัดเท่านั้น
สิ่งที่ทำให้ “โดโรธี” เป็นกรณีศึกษาที่ยอดเยี่ยมในฐานะผู้นำก็คือ ความสามารถอันเป็นเลิศในการรวบรวมทีมงานที่มีความแตกต่างกันอย่างสุดขั้วให้มาร่วมเดินทางไปด้วยกันได้
ไม่ว่าจะเป็น “หุ่นไล่กาหน้าเอ๋อ” “หุ่นกระป๋องสมองว่าง” และ “สิงโตโบ๋ตลอด”
จะเห็นได้ว่า สมาชิกแต่ละคนต่างมีข้อบกพร่อง มีปมในใจ และมีบุคลิกที่แตกต่างกัน
ทว่า “โดโรธี” ใช้ความเห็นอกเห็นใจ และการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ หลอมรวมปมในใจของแต่ละคนให้กลายเป็น “วิสัยทัศน์ร่วม” ได้สำเร็จ
เธอทำให้ทุกคนเชื่อใจ และมองเห็นภาพเดียวกันว่า การเดินทางไปสู่เมืองมรกตของพ่อมด Oz คือหนทางเดียวที่จะช่วยแก้ปัญหา และเติมเต็มสิ่งที่ทุกคนขาดหายไปได้
เพราะทักษะที่สำคัญของผู้นำยุคปัจจุบัน คือความสามารถในการสร้างแรงบันดาลใจ การจูงใจ และการรวมพลังผู้คนที่มีภูมิหลัง มีความสามารถ และมีทัศนคติที่หลากหลาย ให้สามารถทำงานร่วมกันได้
และขับเคลื่อนองค์กรไปในทิศทางเดียวกันได้อย่างเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน แม้จะต้องเผชิญกับอุปสรรคที่ไม่คาดคิดระหว่างทางก็ตาม
สมาชิกคนแรกที่ “โดโรธี” ได้ชวนมาร่วมทีมก็คือ “หุ่นไล่กา” ผู้ซึ่งมีความเชื่อฝังหัว ว่าตนเองนั้นถูกสร้างขึ้นมาโดยไม่มีสมอง และปรารถนาอย่างยิ่งที่จะไปขอสติปัญญาจากพ่อมด Oz
ในมุมมองของการบริหารจัดการองค์กร “หุ่นไล่กา” เป็นตัวแทนของพนักงานที่แสวงหาความรู้เพื่อพัฒนาสติปัญญา พัฒนาทักษะการวิเคราะห์ และการคิดเชิงกลยุทธ์
ดังนั้น ผู้นำที่ดีต้องตระหนักถึงความสำคัญของการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ไม่หยุดที่จะตั้งคำถาม และแสวงหาแนวทางใหม่ๆ ในการแก้ไขปัญหา
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าสนใจ และเป็นบทเรียนที่ล้ำค่าที่สุดคือ ตลอดการผจญภัยอันยาวนาน “หุ่นไล่กา” มักจะเป็นผู้ที่คิดวิธีแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้อย่างยอดเยี่ยม และชาญฉลาดที่สุดเสมอเมื่อทีมตกอยู่ในภาวะวิกฤต
สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นความเป็นจริงในโลกการทำงานว่า หลายครั้ง พนักงานในองค์กร หรือแม้แต่ตัวผู้นำเอง มักจะประเมินศักยภาพ และความสามารถของตนเองต่ำเกินไป
เพราะสติปัญญา และไหวพริบปฏิภาณในการทำงาน หาได้มาจากใบปริญญาไม่ แต่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ การเผชิญหน้ากับความท้าทาย และการกล้าใช้ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ในการฝ่าฟันอุปสรรค
ภาวะผู้นำแบบพ่อมด Oz คือการพัฒนา IQ ของทีมงาน มีหน้าที่ดึงศักยภาพของทีมงานออกมา ผ่านการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการแสดงความคิดเห็น และการอนุญาตให้คนในทีมได้ลองผิดลองถูกโดยไม่กลัวคำตำหนิ
สมาชิกคนที่ 2 คือ “หุ่นกระป๋อง” ผู้ซึ่งเชื่อว่าตนเองไร้หัวใจ
เปรียบได้กับโลกธุรกิจที่ขับเคลื่อนด้วยผลกำไร และ KPI ของพนักงาน “หุ่นกระป๋อง” คือการเตือนสติให้เราตระหนักถึงความสำคัญของ EQ
เพราะผู้นำที่ปราศจาก EQ จะไม่สามารถสร้างความผูกพันที่พนักงานมีต่อองค์กรได้
เพราะผู้นำที่มีหัวใจ จะให้ความสำคัญกับความสุขของทีมงาน ด้วยการรับฟังปัญหาอย่างตั้งใจ และเข้าใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการปฏิบัติกับพนักงานทุกคนด้วยความเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
การบริหารงานที่มีประสิทธิภาพสูงสุด และยั่งยืนที่สุด จำเป็นต้องอาศัย IQ คือ “สมอง” ในการคิดวิเคราะห์ วางแผนกลยุทธ์ ควบคู่ไปกับการใช้ EQ หรือ “หัวใจ” ในการเชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกัน
สมาชิกคนสุดท้ายที่เข้ามาเติมเต็มทีมคือ “สิงโตตาขาว” ผู้ซึ่งมีรูปลักษณ์ภายนอกที่ดูน่าเกรงขามแต่ภายในกลับเต็มไปด้วยความหวาดกลัว
เขาแสวงหาความกล้าหาญเพื่อที่จะกลับไปเป็นเจ้าป่าที่แท้จริง
กรณีนี้ ต้องพูดถึงเรื่อง “ความกล้าหาญ”
เพราะ “ความกล้า” เป็นคุณสมบัติที่ขาดไม่ได้อย่างยิ่งสำหรับผู้นำในทุกระดับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคปัจจุบัน ที่โลกของการทำงานเต็มไปด้วยความผันผวน และความไม่แน่นอน
ผู้นำมักจะต้องตกอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องเผชิญกับการตัดสินใจที่ยากลำบาก ดังนั้น ผู้นำยุคใหม่ต้องเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง และต้องยืนหยัดเพื่อความถูกต้องทางจริยธรรม แม้ในยามที่ไม่มีใครเห็นด้วย
โดยเจ้าสิงโตได้มอบบทเรียนที่สำคัญยิ่งให้แก่เรา ว่าความกล้าหาญคือการตัดสินใจก้าวเดินไปข้างหน้า และลงมือทำในสิ่งที่สมควรทำ ทั้งๆ ที่ภายในใจยังคงมีความหวาดกลัวอยู่
ผู้นำที่แท้จริงต้องมีความกล้าที่จะยอมรับความเสี่ยง และกล้าที่จะออกมายอมรับความผิดพลาดเมื่อตนเองก้าวพลาด ที่สำคัญที่สุดก็คือ ต้องกล้าที่จะแอ่นอกปกป้องทีมงานเมื่อเกิดวิกฤตการณ์
และเมื่อการเดินทางอันแสนยาวนานนำพาทุกคนไปจนถึงจุดหมายปลายทางที่เมืองมรกต แต่เมื่อได้พบกับพ่อมด Oz ผู้ยิ่งใหญ่ และทรงพลัง พวกเขากลับต้องเผชิญกับความจริงที่น่าตกใจ
เมื่อพบว่าพ่อมดผู้มีอำนาจล้นฟ้า แท้จริงแล้วเป็นเพียงชายธรรมดาคนหนึ่งซึ่งซ่อนตัวอยู่เบื้องหลังม่านผืนใหญ่ คอยชักใยควบคุมกลไกเครื่องยนต์ และสร้างภาพลวงตาต่างๆ นานา เพื่อสร้างความน่าเกรงขาม และปกปิดความอ่อนแอของตนเอง
นี่คือบทเรียนอันสะเทือนเลื่อนลั่น และให้ข้อคิดที่ลึกซึ้งที่สุดเกี่ยวกับ “ภาวะผู้นำ”
เพราะภาพจำของผู้นำแบบดั้งเดิม มักจะเป็นผู้ที่พยายามสร้างภาพลักษณ์ของความสมบูรณ์แบบ เป็นผู้ที่เก่งกาจไร้เทียมทานเหนือใคร และมักจะซ่อนความอ่อนแอ หรือความไม่รู้ไว้เบื้องหลังอำนาจ
แต่การเป็นผู้นำตามแนวคิดสมัยใหม่ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากเรื่องนี้ก็คือ การที่ผู้นำต้องกล้าก้าวเดินออกมาจากหลังม่านแห่งภาพลวงตานั้น ต้องเรียนรู้ที่จะเป็นผู้นำที่แท้จริง กล้าที่จะยอมรับในความเป็นคนธรรมดาของตนเอง
ไม่จำเป็นต้องเสแสร้ง ทำเป็นรู้ทุกเรื่อง หรือทำตัวแข็งแกร่งเหนือกาลเวลา แต่พร้อมที่จะเปิดใจรับฟัง ถ่อมตน และเรียนรู้ไปพร้อมกับทีมงาน
บทบาทที่แท้จริง และทรงคุณค่าที่สุดของพ่อมด Oz ในท้ายเรื่อง ไม่ใช่การใช้พลังเวทมนตร์ดลบันดาลให้ทุกคนได้ในสิ่งที่ตนเองร้องหา เพราะแท้ที่จริงแล้ว เขาไม่มีอำนาจวิเศษใดๆ เลย
แต่เขาได้เปลี่ยนบทบาทของตนเองมาทำหน้าที่เป็นเสมือนโค้ช เขาชี้ให้ “หุ่นไล่กา” “หุ่นกระป๋อง” และ “สิงโต” ได้ตระหนักรู้ว่า “สมองอันปราดเปรื่อง-จิตใจที่เมตตา-ความกล้าหาญอันยิ่งใหญ่” ล้วนฝังรากลึกอยู่ภายในตัวของพวกเขาเองมาตั้งแต่จุดเริ่มต้นการเดินทางแล้ว
ผู้นำที่ยอดเยี่ยมจึงต้องเป็นคนที่สามารถดึงเอาศักยภาพซ่อนเร้นของพนักงานออกมา เพื่อทำให้พวกเขาได้ค้นพบพลังอำนาจในการจัดการสิ่งต่างๆ ด้วยตัวของพวกเขาเอง
และเป็นผู้ที่คอยเสริมสร้างความมั่นใจ เพื่อให้พนักงานสามารถเติบโตเป็นผู้นำในแบบฉบับของตนเองได้ในที่สุด
