บทความพิเศษ | ภาสกร ประมูลวงศ์
Songs in the Key of Life
: แด่นายดำ นามสกุลเรย์
ในช่วงทศวรรษ 1980 ต้น ขณะที่โลกกำลังหมุนรอบตัวเองไปตามจังหวะแห่งความเลื่อนลอย
หลายสิ่งในโลกเกิดขึ้นและเป็นไป
หากแต่ไม่ปรากฏ “สิ่งใหม่” เหมือนอะไรบางอย่างกำลังรอวันจุติ
สงครามเย็นระบาดไปทั่วทุกหย่อมหญ้า ภาวะน้ำมันขาดแคลนสร้างความเดือดร้อนไปทั่วทุกหัวระแหง คนว่างงาน รัฐบาลฉ้อฉล เงินเฟ้อระบาดจนเกินพิกัด
ผู้นำโลกหมดปัญญาแก้เงื่อนตายที่แก้ไม่ออก
ผู้คนอยู่กับความสิ้นหวังจนเหมือนเป็นกิจวัตร
แต่เชื่อหรือไม่ว่า ท่ามกลางสภาวะแห่งความรางเลือนกลับเหมาะกับ “การสร้างงาน” โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับการสร้างงานศิลปะที่สะท้อนความคิดของผู้คนเหมือนเป็นจดหมายเหตุบอกเล่าเรื่องราวแห่งยุคสมัย
สิ่งที่เกิดผลิดอกออกผลเป็นพงศาวดารย่อยๆ ที่สะท้อนเงาตัวเอง อย่างหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้เลยคือการมาถึงของ Second British Invasion
ถึงแม้ผู้คนส่วนหนึ่งจะไม่อยากใช้คำนี้ จนที่สุดแล้วมันก็ได้รับการยอมรับและขนานนามให้เป็นประวัติศาสตร์ด้านหนึ่งของวงการดนตรี โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่ประเทศอังกฤษ
“อะไรสักอย่างในสังคม” หล่อหลอมความคิดจนได้หมุดหมายใหม่
มันก้าวขึ้นมาโหมระเบิดใส่คลื่นลูกก่อนหน้าแบบไม่เหลือซาก
สภาพบ้านเรือนเสื่อมโทรม สังคมปล่อยปละละเลยทำให้เกิด “พังก์” แนวดนตรีที่ไม่สนใจขนบใดๆ ทั้งสิ้น (โดยมี Sex Pistols และ The Queen Is Dead เป็นหัวหอก)
เมื่อมีสิ่งที่ไม่สนใจอะไรเลยนอกจากความสะใจที่ได้ถล่มสังคมจนราบเป็นหน้ากลอง คนอีกกลุ่มก็ก้าวขึ้นมาปฏิรูปความเป็นไปที่แตกต่าง
Progressive เป็นความสลับซับซ้อนในรูปแบบของเพลง ทั้งกับตัวดนตรีเอง และกับเนื้อหาที่ปรากฏในเนื้อร้อง-ทำนอง
บรรทัดนี้มี YES, The Alan Parsons Project และ Genesis เป็นผู้พับแขนเสื้อ นั่นคือความแตกต่างในรูปแบบ หากแต่แก่นแท้แล้ว พวกเขาทำในสิ่งเดียวกัน
นั่นคือสะท้อนแนวความคิดเฉพาะตัวแบบร่วมสมัย
“ตอนนั้นลิเวอร์พูลยังเป็นแหล่งเสื่อมโทรม ผู้คนดิ้นรนหางานกันจ้าละหวั่น สิ่งที่เป็นเงาตามตัวคือขโมยขโจรที่ตั้งตัวเป็นแก๊งต่างๆ มีทั้งเจ้าถิ่นและขาจร รวมถึงผู้ที่อพยพเข้ามาใหม่ ตอนนั้นมีก๊วนรัสเซียที่ภายหลังถูกกวาดล้างขนานใหญ่ หนังสือพิมพ์พาดหัวข่าวว่า Russian Crisis ผมว่าเออว่ะ ชื่อนี้แม่มเท่ดี”
กระทาชายนามว่าแกรี่ เดลี่ (Gary Daly) ผู้มีนิวาสสถานที่เมอร์ซีย์ไซด์ ลิเวอร์พูล อารัมภบทผ่านแก้วกาแฟตรงหน้า
“ผมเลยจดคำนี้ไว้กันลืม แล้วก็ลืมตามคาด” เขาปล่อยหัวเราะคำโต
แกรี่เป็นนักดนตรีฝีมือดี ทำงานกับเพื่อนซี้นามเอ็ดดี้ ลันดอน (Eddie Lundon)
เริ่มแรกยังไม่มีชื่อวง รับงานเป็นวงเปิดการแสดงให้คนโน้นคนนี้ไปเรื่อย
ราวปี 1981 ก้อนบุญมาหล่นทับ เมื่อพวกเขาได้เซ็นสัญญากับ Virgin Records
แต่มันจะเซ็นกันอีกท่าไหนในเมื่อยังไม่มีชื่อวง
“ผมกับเอ็ดดี้เลยตกลงกันว่า เราจะตั้งชื่อให้เป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์ในสังคม และจะเป็นอะไรอื่นไม่ได้ถ้าไม่ใช่พาดหัวหนังสือพิมพ์” เขากล่าวอารมณ์ดี
เช้าวันหนึ่งแกรี่บังเอิญเห็นหนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งวางอยู่ตรงหน้า เร็วเท่าความคิด เขารีบคว้ามันแล้ววิ่งไปหาเอ็ดสุดฝีเท้า
เขาให้เพื่อนรักดูหนังสือพิมพ์ฉบับนั้นพ่นด้วยความลิงโลดสุดชีวิต “มันมีชื่อว่า China Crisis” ตามหัวข้อข่าวในวันนั้นที่เป็นเรื่องวิกฤตการณ์เมืองจีน!
ความเป็นไปของ China Crisis เหมือนเป็นสิ่งที่วงการอุตสาหกรรมดนตรีมองผ่านด้วยสายตาที่ละเลย
พวกเขาได้รับอิทธิพลเต็มๆ จาก Talking Heads ทำเพลงฟังง่ายเข้าใจง่าย ติดหู และใช้คำว่าไพเราะได้เปลืองมาก
การแสดงของสองหนุ่มบนเวทีก็เรียบง่าย ไม่มีอะไรหวือหวาโฉ่งฉ่าง หรือเช่นนี้เองกระมังถึงถูกประทับตราว่าเป็น Easy Listening
มากกว่าจะเป็น Pop Music ซึ่งยอดขายและรายได้ผิดกันราวฟ้ากับเหว
มากกว่านั้น China Crisis ยังเรียกตัวเองว่าเป็นผู้ร้องเพลงกล่อมโลกมากกว่าศิลปินระดับแม่เหล็ก
เขาสองคนไม่ยี่หระกับชื่อเสียงเงินทอง แถมยักไหล่ให้กับภาพลักษณ์ที่ปรากฏต่อสาธารณชน ทำเพลงเป็นอาชีพหลัก อย่างอื่นไว้ค่อยว่ากันวันหลัง
และด้วยความที่มองโลกแบบนี้กระมังจึงทำให้เกิดจุดยืนที่พัฒนาเป็นความคิดในแบบเฉพาะตัว
ผมเรียกมันว่าวิธีคิดที่ใส่เลนส์กว้าง มันไม่ใช่การมองโลกในแง่ดีจนเกินเหตุ ขณะเดียวกันก็ไม่ได้เห็นทุกอย่างเป็นเรื่องเลวร้ายสุดขอบ การสำรวจโลกในแบบที่มันเป็นน่าจะเป็นคือคำอธิบายที่ใกล้เคียงที่สุด
หนึ่งในตัวอย่างที่เห็นภาพชัดเจนคือเพลงที่โคตรเพราะนามว่า Black Man Ray
“ผมจำได้เหมือนเหตุการณ์เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน โปรดิวเซอร์ผมปิ้งขนมปังในครัว ผมกับแกรี่นั่งล้อมวงทำเพลง เรามาจากครอบครัวชนชั้นแรงงาน คุณอาจคิดว่ามันเป็นเรื่องประหลาด แต่ไม่ครับ นั่นเป็นเรื่องจริงที่สุดเท่าที่จะจริงแล้ว” เอ็ดดี้เริ่มต้นเล่าเรียงความเป็นมา
จุดเริ่มต้นในเส้นทางจาริกของ China Crisis เริ่มจากการเป็นวงเปิดการแสดงที่ยุโรปเคียงคู่กับ Simple Minds เล่นเพลงด้วยเครื่องดนตรีสังเคราะห์ ทำเพลงง่ายๆ กันเองด้วยเครื่องอัดสี่แทร็กที่สตูดิโอ Tascam Port
ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเมื่อไบรอัล อีโน (Brian Eno) ค้นพบซาวด์ใหม่และนำไปใช้ มันไม่แตกต่างกับคำว่ามหัศจรรย์
เขาทำให้เกิดเสียงที่ใสกระจ่างราวเครื่องแก้วชั้นดีจากสวิส
เพลง Black Man Ray คือผลิตจากสิ่งนั้น เมื่อบวกกับโปรดิวเซอร์หูเทพนามวอลเตอร์ เบ็กเกอร์ (Walter Becker) ผลลัพธ์คือความคลาสสิกที่ลงตัว
เมื่อน้ำขึ้นก็ต้องรีบตัก ต้นสังกัดปล่อยซิงเกิ้ลตามมาติดๆ
Wishful Thinking มันทำให้อังกฤษเล็กลงทันตาเห็น
และเมื่อมีเงินมากขึ้น China Crisis ก็ตัดสินใจบันทึกเสียง Black Man Ray ใหม่ที่ Parkgate Studio Sussex ด้วยบรรยากาศที่คุ้นเคย นั่นคืออาหารเช้า ขนมปังปิ้งและกาแฟแก้วเดิม
คำถามต่อมาคือ Black Man Ray เป็นใคร?
แมน เรย์ (Man Ray, Emmanuel Radnitzky) เป็นศิลปินชาวอเมริกันเชื้อสายฝรั่งเศส ผู้โปรดปรานภาพถ่ายขาวดำ มีชีวิตรุ่งเรืองถึงขีดสุดในช่วงยุค 70’s
เขาเป็นสายธารของงานศิลปะต้นแบบ DADA และเซอร์เรียลลิสต์
งานของเขาแตกแขนงไปเป็นแฟชั่นและรูปเหนือจริง จนได้รับสมญาว่า Rayographs
แต่คนในเพลงจะใช่เขาจริงหรือ?
เขาสอนฉัน ความห้าวหาญ การมองโลก
แม้ความโศก อยู่ตรงหน้า พาหวั่นไหว
ยังมีทาง อย่าด่วนถอย ค่อยๆ ไป
ให้ไว้ใจ ในครรลอง ของตัวเอง
ถึงวันนี้ ปากขมปร่า หันหน้าสู้
ลองตรองดู ความเป็นคน อยู่หนไหน
ตัวอย่างมี ดูให้เห็น เป็นเช่นไร
จำเอาไว้ กันเลอะเลือน เตือนใจตน
เพราะสวรรค์ คือความจริง สิ่งเที่ยงแท้
อย่าได้แคร์ มุ่งหน้าบุก ทุกแห่งหน
ให้รู้ชาติ สรรพนาม ตามเบื้องบน
หมั่นฝึกฝน ความดีเถิด จักเกิดจริง
อุปสรรค มีไว้เพื่อ เผื่อคำท้า
ดาหน้ามา ให้สู้ฝ่า อย่าสุงสิง
ผิดเป็นครู รู้และเห็น เป็นระวิง
อย่าได้ทิ้ง เพียรไว้เถิด เกิดเป็นคน
ผู้ชายตาบอดคนนั้นชื่อเรย์ ชาร์ล เขาเป็นนักเปียโนที่มองไม่เห็น ถึงแม้จะอยู่ในโลกอันมืดมนอนธการ ทว่า เพลงของเขากลับสุกสว่างราวพลุเพลิงในยามค่ำคืน มันสดใสร่มรื่น ให้กำลังใจ ตีแผ่ความเป็นจริงในทุกอณูแห่งความรู้สึก มากกว่านั้นยังส่งอิทธิพลให้น้องๆ ศิลปินในรุ่นต่อมา
ไบรอัลเล่าเรื่องนี้ให้แกรี่ฟังและชอบมากจนเกิดเป็นแรงบันดาลใจ Black Man Ray ช่างไม่แตกต่างกับชีวิตของเรย์ ชาร์ล
มันมีท่วงทำนอง มีจังหวะของชีวิต และคงสภาพความเป็นมนุษย์ไปตลอดกาลนาน
แกรี่เขียนเพลงนี้ร่วมกันเอ็ดดี้และเพื่อนรักอีกคนชื่อแก๊ซซ่า (Gazza Johnson) เขาตั้งใจให้มันพลิ้วสัมผัสไปถึงจิตวิญญาณ
ข้อสำคัญคือมันต้องแตกต่าง มีความเป็น China Crisis
เขาอยากฝังเนื้อร้องไปกับก้นบึ้งของความเป็นคนมองโลกในแบบที่มันเป็นและต้องเป็น ด้วยรูปแบบลักษณะของเพลง มันมีส่วนละม้ายกับดนตรีทั่วไป
โจทย์คือความเรียบง่ายไม่ใช่ความผิด หากแต่เราต้อง “เรียบง่ายยังไง” ให้คนจดจำ
“ผมไม่อยากได้เพลงแบบ The Long And Winding Road ในอีกเวอร์ชั่น มันต้องฉีกออกไปจากสิ่งที่เคยฟัง” แกรี่กระแอม
หน้าร้อนนั้นปี 1984 หลังจากตระเวนเวิลด์ทัวร์อย่างยาวนานและหนักหน่วง
China Crisis ติดสินใจเบรกยาวๆ เพื่อหาแรงบันดาลใจ
ร่างแรกของ Black Man Ray ถูกเขียนขึ้นและบันทึกเป็นต้นแบบในสวนหลังบ้าน โดยเขาพยายามใส่ความเป็นชีวิตลงไปในถ้อยคำเต็มเหนี่ยว
“ผมคิดเท่าไรก็คิดไม่ออก จนถึงท่อน Yes Yes I could be wrong ตรงนี้ผมพยายามลากเสียงให้ยาวขึ้นจนเกือบๆ จะผิดธรรมชาติ ได้ผลว่ะ โดยเฉพาะถ้าร้องในคอนเสิร์ต ตอนที่คนดูโห่ร้องพร้อมกัน มันสุดยอดจริงๆ” เขาว่างั้น
หะแรกต้นสังกัดมีแผนจะใช้โปรดิวเซอร์คิวทองฝังเพชรอย่างริชาร์ด คาร์เพนเตอร์ หรือไม่ก็สตีฟ วินวูด
China Crisis กลับอยากได้บรรยากาศแบบสตีลี่ แดน จนหวยมาออกที่วอลเตอร์ เบ็กเกอร์
เขาเหมือนตัวต่อชิ้นสุดท้ายที่ทำให้นายดำ นามสกุลเรย์ เป็นภาพที่สมบูรณ์
โดยมีผู้ให้ความเห็นว่า ดนตรีของ China Crisis มีกลิ่นอายของเดอะ บีทเทิลส์ “มันใช้สเกลเสียงเดียวกัน ท่อนรับคล้ายกัน มีห้องเพลงที่ส่งไปฮุกไม่ต่างกัน การประสานเสียงร้องและดนตรีแทบไม่เจอความแตกต่าง หนำซ้ำยังมาจากเมืองลิเวอร์พูลเหมือนกันอีก มันเลยช่วยไม่ได้ครับที่จะมีการเปรียบเทียบ” แกรี่สาดกาแฟกระแทกลำคอ เขายิ้มมุมปากกล่าวเอ่ยประโยคปิดท้าย
“มันไม่ได้แย่เลยครับ ถ้าเราจะบังเอิญไปเหมือนเพลงแบบเดอะ บีทเทิลส์”
