วิรัตน์ แสงทองคำ | www.viratts.com
ในที่สุด ธุรกิจปิโตรเคมีของไทยก็เปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่อีกครั้ง
จากยุคซึ่งจัดสรรบทบาทเกื้อกูลกัน (ทศวรรษ 2520-2540) สู่ยุคแห่งการแข่งขันกันอย่างเต็มที่ (ทศวรรษ 2540-2560) บัดนี้ได้ปรับใหญ่อีกครั้ง สู่ความร่วมมือในฐานะพันธมิตรธุรกิจ
อันเนื่องมาจากดีลใหญ่ในประวัติศาสตร์สังคมธุรกิจไทย เมื่อบริษัท เอสซีจี เคมิคอลส์ จำกัด (มหาชน) หรือ SCGC ในเครือซิเมนต์ไทย (SCG) กับ บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ PTTGC ในกลุ่ม ปตท. (PTT) ได้ผ่านกระบวนการสำคัญ ตั้งแต่การลงนามในบันทึกความเข้าใจ (MOU)
“เพื่อร่วมกันศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการความร่วมมือทางธุรกิจในสายธุรกิจโอเลฟินส์และพอลิโอเลฟินส์ในประเทศไทย” (เมษายน 2569) จนมาถึง “สรุปสาระสำคัญของธุรกรรม ซึ่งรวมถึงโครงสร้างการถือหุ้น ขั้นตอนการทำธุรกรรมและมูลค่าประโยชน์ร่วมที่ประเมินได้” โดยผ่านขั้นตอนการอนุมัติของคณะกรรมการทั้งสองบริษัท (28 ตุลาคม 2569) แล้ว
มติคณะกรรมการของทั้ง SCC/SCGC และ PTTGC ที่ประกาศอย่างเป็นทางการ (เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2569) คือการอนุมัติกรอบเงื่อนไขหลักเพื่อรวมธุรกิจโอเลฟินส์และพอลิโอเลฟินส์ในประเทศไทย โดยจัดตั้งเป็น บริษัทร่วมทุนเชิงกลยุทธ์ (Strategic Joint Venture)
ภาพที่จะเป็นจึงชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะเรื่องโครงสร้างการถือหุ้นในบริษัทร่วมทุน จากเดิมที่ “คาดว่า PTTGC จะเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ของโครงการร่วมทุน ขณะที่ SCGC คาดว่าจะยังคงเป็นผู้ถือหุ้นในสัดส่วนที่มีนัยสำคัญของโครงการร่วมทุนนี้” (ถ้อยแถลงต่อตลาดหลักทรัพย์ เมื่อ 30 กันยายน 2569) สู่โครงสร้างการถือหุ้นที่จัดสรรลงตัวแล้ว โดย PTTGC จะเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ด้วยสัดส่วนที่ 56% และ SCGC จะถือหุ้นที่ 44%
ย่อมสะท้อนถึงโครงสร้างอำนาจบริหารจัดการ PTTGC ในฐานะผู้ถือหุ้นใหญ่ มีสิทธิ์ส่งผู้แทนเข้าเป็นกรรมการในสัดส่วนที่มากกว่า และมีสิทธิ์เสนอชื่อประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (CEO) ของบริษัทร่วมทุนใหม่
ทำให้ PTTGC เป็นผู้กำหนดทิศทางนโยบายหลักและควบคุมการปฏิบัติงานภาพรวม
ส่วน SCGC แม้เป็นหุ้นข้างน้อยแต่ถือเป็น “ผู้ถือหุ้นที่มีส่วนร่วมสำคัญ” (Significant Shareholder) โดยได้รับสิทธิ์เสนอชื่อรองประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (Deputy CEO) และมีสิทธิ์ยับยั้ง (Veto Rights) ในมติสำคัญบางประการที่ต้องใช้เสียงส่วนใหญ่พิเศษ
ทั้งนี้ เป็นไปตามหลักการไม่ให้เกิดภาวะครอบงำแต่เพียงฝ่ายเดียว
นอกจากนี้ ถ้อยแถลง (ทั้งเอกสารนำเสนอต่อตลาดหลักทรัพย์ การแถลงข่าวอันครึกโครม รวมทั้ง Presentation ต่อนักลงทุน) มีคำสำคัญ (Keywords) 2 คำที่มีความหมาย
Keyword แรก – Synergy Value เป็นเป้าหมายใหญ่ที่ตั้งใจนำเสนอ ในฐานะเครือข่ายธุรกิจที่เกี่ยวข้องมีความสัมพันธ์กับตลาดการเงิน โดยมีผู้เกี่ยวข้องวงกว้างทั้งในและต่างประเทศ
“…มูลค่ามากกว่า 5,100-6,800 ล้านบาท (150-200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ผลประโยชน์ดังกล่าวคาดว่าจะเกิดขึ้นเป็นหลักจากการดำเนินงานด้านการปฏิบัติการ ด้านการพาณิชย์ และด้านการบริหารจัดการองค์กร” เอกสารที่แจ้งต่อตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุไว้
เท่าที่อ่านเอกสารที่อ้างถึง พอจะมองความเชื่อมโยงระหว่างตัวเลขที่เห็นชัด กับความเป็นไปค่อนข้างเป็นนามธรรมใน 3 ด้าน
หนึ่ง – การเพิ่มประสิทธิภาพด้านวัตถุดิบและห่วงโซ่อุปทาน (Feedstock and Supply Chain Optimization)
สอง – การเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน (Operational Optimization)
สาม – การเสริมสร้างความแข็งแกร่งของกลุ่มผลิตภัณฑ์และความเป็นผู้นำในตลาด (Portfolio and Market Leadership) เป็นเรื่องที่น่าสนใจด้วยมีความเกี่ยวข้องในวงกว้าง
“การกำหนดกลยุทธ์ด้านการพาณิชย์ การพัฒนาตลาด การขยายฐานลูกค้าให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น การเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารกลุ่มผลิตภัณฑ์ และการบริหารจัดการด้านโลจิสติกส์”
เอกสารนั้นขยายความอย่างสั้นๆ ไว้
อีก Keyword – Thai national petrochemical champion/Top 10 Global Player (อ้างจาก scc-analyst-conference 3Q2026) ให้ภาพใหม่ เป็นการก้าวข้ามยุคแห่งการแข่งขันกันเอง ไม่สงสัยเลยว่าภายใต้โครงสร้างใหม่ บริษัทใหม่ที่จะเกิดขึ้นจะเป็นผู้นำอย่างแท้จริง ไม่เพียงสามารถยึดครองตลาดไทยไว้ในมือ ในระดับอาเซียนก็มีตำแหน่งที่ดีด้วย ด้วยกลายเป็นผู้ผลิตโอเลฟินส์และเม็ดพลาสติกที่ใหญ่ที่สุด เหนือกว่าคู่แข่งรายสำคัญอย่าง Chandra Asri แห่งอินโดนีเซีย และ Petronas Chemicals แห่งมาเลเซีย
เป้าหมายใหญ่สู่ Top 10 Global Player เชื่อมโยงถึงขีดความสามารถในการแข่งขันในระดับโลก เริ่มจากการสร้างขนาดการผลิต (Economies of Scale) จากที่ PTTGC และ SCGC แยกกันอยู่ ทั้งคู่เป็นเพียงผู้เล่นระดับภูมิภาค (Regional Player) ความสามารถในการปรับและการแข่งขันเป็นไปค่อนข้างยากลำบาก แต่เมื่อรวมกำลังการผลิต (โอเลฟินส์และพอลิโอเลฟินส์) เข้าด้วยกัน ก็ยกตำแหน่งขึ้นสู่ระดับที่น่าสนใจทันที
พอจะเทียบเคียงกับคู่แข่งรายสำคัญในโลกได้ อย่าง LG Chem แห่งเกาหลีใต้ (ไม่นับรวมกลุ่มธุรกิจวัสดุแบตเตอรี่) หนึ่งในผู้นำสายโอเลฟินส์และเคมีภัณฑ์จากเอเชียตะวันออก
ขณะที่ Formosa Plastics Group แห่งไต้หวัน ยังถือว่ามีขนาดใหญ่กว่า ด้วยมีปิโตรเคมีคอมเพล็กซ์ขนาดใหญ่ทั้งในไต้หวัน สหรัฐ และอาเซียน
ทั้งนี้ ยังเทียบไม่ได้กับ Sinopec & PetroChina ในจีน ซึ่งมีขนาดใหญ่กว่า 2-3 เท่า เป็นกลุ่มที่เร่งเพิ่มกำลังผลิตจนเกิดภาวะ Oversupply ในปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม บริษัทร่วมทุนใหม่ระหว่าง PTTGC กับ SCGC เชื่อกันว่าจะเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน รับมือ Sinopec/PetroChina และผู้ผลิตในจีนได้ดีขึ้น
ตามตำรา บทบาท Global Player มีความหมายที่สำคัญข้างเคียงตามมาอีก เป็นการยกระดับอำนาจต่อรองด้วยสถานะเป็นยักษ์ใหญ่ในระดับโลก ทั้งอันดับความน่าเชื่อถือทางการเงิน (Credit Rating) มีทิศทางดีขึ้น มาพร้อมกับความเชื่อมั่นของนักลงทุนในตลาดทุนในระดับโลก
ประเด็นหนึ่งที่ไม่ได้กล่าวถึงกันในเวลานี้ ที่จะเป็นไปได้คือธุรกิจปิโตรเคมีที่เหลืออยู่ภายใต้ PTTGC และ SCGC เชื่อว่าจะปรับเปลี่ยนไปด้วย จะไม่เป็นคู่แข่งกันโดยตรงเหมือนในอดีต แต่กลายสภาพเป็นพันธมิตรที่เอื้อต่อกัน ต่างฝ่ายต่างแยกกันไปในทิศทางเฉพาะของตนเอง
สำหรับ PTTGC ธุรกิจปิโตรเคมีและเคมีภัณฑ์ขั้นกลาง-ปลายที่ถือหุ้นเองโดยตรง ได้แก่ อะโรเมติกส์และโรงกลั่น เชื่อมโยงกับโรงกลั่นน้ำมันและห่วงโซ่อุปทานเดิมของกลุ่ม ปตท. อีกส่วนที่น่าสนใจเป็นธุรกิจเคมีภัณฑ์ชนิดพิเศษ ภายใต้กิจการ Allnex ยักษ์ใหญ่ผลิตสารเคมีเคลือบผิวอุตสาหกรรมที่ PTTGC ซื้อมา มุ่งเน้นตลาดยุโรปและอเมริกา
ส่วน SCGC ธุรกิจปิโตรเคมีขั้นปลายที่เหลืออยู่ที่สำคัญ ได้แก่ โครงการ LSP ในประเทศเวียดนาม (Long Son Petrochemicals) ปิโตรเคมีคอมเพล็กซ์ขนาดใหญ่ ธุรกิจพลาสติกปลายน้ำที่เชื่อว่าตลาดกำลังเติบโตในอาเซียน นอกจากนี้ ยังเป็นธุรกิจพลาสติกรีไซเคิล ผ่านบริษัทในเครือข่าย อย่าง Sirplaste ในโปรตุเกส และ Kras ในเนเธอร์แลนด์
ในที่สุด ยุทธศาสตร์ธุรกิจทั้งสอง มองผ่านความเคลื่อนไหวในภาพใหญ่ ทั้งเครือซิเมนต์ไทย (SCG) และ ปตท. (PTT) จะเปลี่ยนไปเป็นความสัมพันธ์ใหม่ จาก “คู่แข่ง” สู่ “Synergy Value”
