‘กาลเวลา เทวาลัย’ | นิทรรศการกล่าวอำลา ก่อนปิดบูรณะครั้งใหญ่ ‘เทวาลัย’ จุฬาฯ

รายงานพิเศษ | กรกฤษณ์ พรอินทร์

วันศุกร์ที่ 6 พฤศจิกายน 2569 เวลา 16.00 น. คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดงานแถลงข่าวเปิดตัวนิทรรศการ ‘กาลเวลา เทวาลัย’ (Times within Devalai) ณ ศูนย์มนุษยศาสตร์ดิจิทัล อาคารบรมราชกุมารี จากการที่กลุ่มอาคารมหาวชิราวุธกำลังจะปิดบูรณะครั้งใหญ่ไปอย่างน้อย 2-3 ปี

และก่อนที่จะต้องอำลาสถาปัตยกรรมอันโดดเด่นประจำมหาวิทยาลัยไปนั้น คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงได้จัดนิทรรศการ ‘กาลเวลา เทวาลัย’ (Times within Devalai) ครั้งนี้ขึ้น เพื่อจะได้พาไปรู้จักประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยอย่างลึกซึ้ง ผ่านภาพถ่าย หนังสือหายาก วัตถุทรงคุณค่ากว่าพันรายการ ตลอดจนเรื่องราวความทรงจำของผู้ที่เกี่ยวข้องกับ ‘เทวาลัย’ ในหลากหลายช่วงเวลา

นิทรรศการดังกล่าวจะจัดแสดงภายในอาคารมหาวชิราวุธทั้ง 3 ชั้น และยังมีการฉายภาพเคลื่อนไหว Projection Mapping ชมความงามของอาคารยามค่ำคืน พร้อมกิจกรรมต่างๆ

จัดตั้งแต่วันที่ 7-15 พฤศจิกายน 2569

วาระ 110 ปี

อักษรศาสตร์ จุฬาฯ

รองศาสตราจารย์ ดร.สุรเดช โชติอุดมพันธ์ คณบดีคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า “เป็นคณบดีในปีนี้เป็นปีที่ 8 แล้ว และเป็นครั้งแรกที่เราจัดนิทรรศการครั้งนี้ขึ้นมา ในประวัติศาสตร์ของคณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ ที่เติบโตควบคู่กันมากับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 109 ปี และก็ปีหน้าจะเป็นปีที่ 110

เรื่องราวของเรามันมีเยอะเหลือเกิน เพราะฉะนั้นเราก็เลยคุยกันในทีมงานว่าในเมื่อเราจะปิดซ่อมอาคารมหาวชิราวุธ ก็น่าจะจัดทำนิทรรศการก่อนการปิดซ่อมครั้งใหญ่สักครั้ง เพราะสภาพทางกายภาพของอาคารสมควรได้รับการซ่อมแซมสักที เพื่อให้อาคารกลับมามีความทันสมัยและมีฟังก์ชั่นการใช้งานที่สอดคล้องกับยุคปัจจุบันมากขึ้น

อาคารมหาวชิราวุธนับเป็นพื้นที่ที่สวยงามแห่งหนึ่งในประเทศไทย และเป็นพื้นที่ที่ใครหลายคนมีประสบการณ์ร่วมด้วยตนเอง หรืออาจจะเคยเห็นผ่านโปสต์การ์ด ผ่านภาพยนตร์ หรือผ่านหนังสือหลายๆ เล่ม ก็เลยอยากจะเชิญชวนให้ทุกคนเข้ามาสัมผัสกับอาคารมหาวชิราวุธ

และเราจะนำเสนอประวัติที่น่าสนใจของอาคาร รวมถึงข้าวของแห่งความทรงจำของนิสิตรุ่นต่างๆ รวมถึงภาพความทรงจำต่างๆ ที่เราไปพบเจอ ณ ชั้นใต้ดินของอาคาร ซึ่งหลายคนอาจจะไม่เคยเห็นภาพเหล่านี้มาก่อน

ในแง่หนึ่ง อาคารมหาวชิราวุธไม่ได้มีเพียงแต่คุณค่าทางสถาปัตยกรรมเท่านั้น แต่ว่ายังเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ การค้นคว้า และเต็มไปด้วยความทรงจำมากมายอันทรงคุณค่า นิทรรศการที่เราจัดขึ้นจะช่วยสะท้อนว่าตัวพื้นที่มีความสัมพันธ์กับคนที่ใช้พื้นที่เหล่านี้อย่างไร ซึ่งไม่ใช่เพียงเฉพาะชาวอักษรศาสตร์ แต่รวมถึงคนทั่วไปที่สนใจงานศิลปวัฒนธรรม และต้องขอกล่าวขอบคุณหลายๆ คนที่พร้อมใจกันทำให้การจัดงานครั้งนี้สำเร็จลุล่วงขึ้นมาได้”

สถานที่เดียวกัน

ความหมายแตกต่างกัน

หลังจากที่รองศาสตราจารย์ ดร.สุรเดช โชติอุดมพันธ์ คณบดีคณะอักษรศาสตร์ กล่าวเปิดงาน เป็นช่วงเสวนากับตัวแทนผู้จัดนิทรรศการ ซึ่งเป็นศิษย์เก่าอักษรศาสตร์ทั้ง 3 คน ได้แก่ คุณนักรบ มูลมานัส และคุณภัสสร์ภวิศา จิวพัฒนกุล โดยมีคุณทัชชกร บุญลัภยานันท์ (ก๊อตจิ) เป็นผู้ดําเนินรายการ

คุณภัสสร์ภวิศา จิวพัฒนกุล ตัวแทนทีมภัณฑารักษ์ กล่าวว่า “สิ่งของที่ถูกส่งมาร่วมนิทรรศการจากนิสิตหลายรุ่น ส่วนใหญ่จะเกี่ยวกับชีวิตวัยเรียนของพวกเขาในช่วงเวลานั้นๆ เช่น ใบเกรด หนังสือเรียน บัตรประจำตัว อะไรต่างๆ ของบางอย่างที่จัดแสดงในงานครั้งนี้เราที่เป็นทีมภัณฑารักษ์อาจมองไม่เห็นค่า แต่กับคนที่ส่งมาให้จัดนิทรรศการเขาคัดเลือกมาแล้วว่าทรงคุณค่ากับเขามากๆ

ยกตัวอย่างเช่น กล่องหน้ากากโควิดบุบบู้บี้กล่องหนึ่งที่ส่งมาร่วมนิทรรศการ ซึ่งเป็นตัวแทนของนิสิตอักษรรุ่นโควิด

ตอนแรกเราก็งงว่าทำไมส่งกล่องหน้ากากอนามัยมา แต่พอได้อ่านเรื่องราวของเขาในวันนั้นคือมันมีแค่นั้นจริงๆ ในช่วง 2 ปีสุดท้ายที่เขาได้อยู่ที่ตึกเทวาลัยนี้

หรือเขาเล่าว่าต่อให้ช่วงที่โควิดจางลงและได้มาเรียนที่นี่แล้ว เขาก็ยังต้องสวมหน้ากากป้องกันไวรัสอยู่ดี

มันทำให้เราย้อนมองว่า บางอย่างที่เราคิดว่าไม่สำคัญกับเรา แต่มันสำคัญกับเขา เป็นเรื่องราวของยุคสมัยของเขาจริงๆ ทำให้กล่องหน้ากากที่ธรรมดามากๆ กลายเป็นของพิเศษเมื่อมาอยู่ในนิทรรศการของเราในครั้งนี้”

ส่วนคุณนักรบ มูลมานัส กล่าวถึงเบื้องหลังนิทรรศการว่า “สถานที่เดียวกันอาจมีความหมายต่างกันสำหรับแต่ละคน บางคนจดจำเทวาลัยในฐานะห้องเรียน บางคนนึกถึงวันที่นั่งอ่านหนังสือในห้องสมุด บางคนจำได้แม้กระทั่งว่าแสงแดดส่องถึงมุมไหนของตึกในเวลาใด ขณะที่อีกคนอาจนึกถึงภาพถ่ายในวันรับปริญญา เราอยากนำความทรงจำเหล่านี้มาวางด้วยกัน ให้เห็นว่าอาคารหลังเดียวกันเก็บชีวิตและเรื่องราวไว้มากมายเพียงใด

นิทรรศการครั้งนี้จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการรวบรวมและบันทึกความทรงจำ เพราะระหว่างทาง เราพบว่ายังมีเรื่องราวอีกนับร้อยพันที่เราไม่เคยได้ฟัง และอาจมีรายละเอียดบางอย่างที่มีเพียงใครคนหนึ่งเท่านั้นที่จำได้ เราอยากชวนให้เรื่องเหล่านั้นได้ถูกเล่าและส่งต่อ ทั้งกับคนที่เคยผูกพันกับเทวาลัย และคนที่เพิ่งก้าวเข้ามารู้จักเป็นครั้งแรก เราอยากให้ทุกคนได้มาที่นี่ เพราะอาจเป็นเพียงไม่กี่ครั้งในรอบร้อยปีที่เราได้เดินชมข้างในเทวาลัยในยามค่ำคืน”

จากนั้นได้มีการพาสื่อมวลชนเดินชมนิทรรศการ ‘กาลเวลา เทวาลัย’ (Times within Devalai) ณ อาคารมหาวชิราวุธ (เทวาลัย) หลังงานเสวนาจบลง

ความทรงจำนับพันเรื่อง

ในกลุ่มอาคารประวัติศาสตร์

อาคารมหาวชิราวุธสร้างในช่วงครึ่งหลังของทศวรรษ 2490 ด้วยรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยประยุกต์สอดคล้องกับอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ ทั้งสองอาคารเรียกกันโดยทั่วไปว่า ‘เทวาลัย’ ซึ่งเป็นห้องเรียน ห้องสมุด และอาคารอนุรักษ์ที่เต็มไปด้วยความทรงจำมากมาย

เชิญสำรวจร่องรอยกาลเวลาของสถาปัตยกรรมผ่านภาพถ่าย หนังสือหายาก สิ่งพิมพ์ วัตถุทางประวัติศาสตร์มากมายกว่าพันรายการ รวบรวมความทรงจำของผู้คนกว่าร้อยชีวิต ตั้งแต่อักษรฯ รุ่น 1 ถึงรุ่น 94 โดยนิทรรศการแบ่งเป็น 4 ส่วน

ส่วนที่ 1 ‘The Making of Devalai’ จัดแสดงบริเวณโถงอาคารชั้น 1

สำรวจจุดกำเนิดอาคารมหาวชิราวุธและอาคารที่เกี่ยวข้อง จากแบบพิมพ์เขียว ภาพถ่ายเก่า เอกสารจดหมายเหตุที่บันทึกเรื่องราวการก่อสร้าง หีบศิลาพระฤกษ์จำลอง และเอกสารการวางศิลาพระฤกษ์สร้างตึกบัญชาการ และความพิเศษคือ งานศิลปะ Projection Mapping ที่สร้างประสบการณ์ใหม่ภายในโถงอาคาร

ส่วนที่ 2 ‘Memories of Devalai’ จัดแสดงบริเวณชั้น 2 ปีกอาคารฝั่งถนนอังรีดูนังต์

ย้อนเวลาหาความทรงจำของการเปลี่ยนผ่านจากเด็กวัยรุ่นสู่ผู้ใหญ่ ผ่านสิ่งของและเรื่องราวต่างๆ ของผู้คนที่เคยใช้อาคาร อาทิ สำเนาใบปริญญาบัตรของนิสิตอักษรศาสตร์รุ่นแรก (อ.บ.1) สมุดเลกเชอร์จากยุคแรกเริ่มจนถึงปัจจุบัน ฯลฯ พร้อมนำเสนอภาพเทวาลัยที่ปรากฏในวรรณกรรม นวนิยาย ละคร และภาพยนตร์

ส่วนที่ 3 ‘The Arts of Library’ จัดแสดงบริเวณชั้น 2 ปีกอาคารฝั่งหอประชุม

สำรวจบทบาทของอาคารมหาวชิราวุธ ในฐานะหอสมุดกลาง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และห้องสมุดคณะอักษรศาสตร์ ผ่านสิ่งพิมพ์ เอกสาร รวมถึงเรื่องราวจากเหล่าบรรณารักษ์ พร้อมมองเทวาลัยผ่านฟิล์มของผู้สร้างภาพยนตร์ สารคดี และผู้เดินทางจากทั้งไทยและต่างประเทศ

ส่วนที่ 4 ‘Crowdsourcing’ จัดแสดงบริเวณชั้น 3

ชวนผู้ชมร่วมแบ่งปันความทรงจำต่ออาคารมหาวชิราวุธและคณะอักษรศาสตร์ ร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการเติมภาพเทวาลัยให้สมบูรณ์

กิจกรรมพิเศษ Walk & Talk

นอกจากนิทรรศการหลัก ยังมีกิจกรรมอื่นๆ ทั้งเสวนาโดยศิษย์เก่าหลากหลายรุ่น ตั้งแต่อดีตคณบดีคณะอักษรศาสตร์ จนถึงบัณฑิตอักษรศาสตร์จากหลากหลายอาชีพและช่วงวัย ในวันเสาร์ที่ 7 พฤศจิกายน 2569 ที่ห้อง 105 อาคารมหาจุฬาลงกรณ์ และ ‘Walking Tour เดินผ่านกาลเวลา เดินผ่านเทวาลัย’ ทัวร์อาคารมหาวชิราวุธกับชาวอักษรฯ ชมมุมลับในเทวาลัย พร้อมฟังเรื่องเล่าสนุกหลากหลายมุมมองจากชาวคณะ

โดยเปิดทั้งหมด 4 รอบ ในวันที่ 8, 14, 15 พฤศจิกายน 2569 รับจำนวนจำกัด สำหรับนิทรรศการ “กาลเวลา เทวาลัย” วันอังคารที่ 10 ถึงวันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน 2569 เวลา 13.00-20.00 น. เปิดให้เข้าชมนิทรรศการรอบสุดท้าย เวลา 19.30 น.