จีนและปากีสถาน ตัวแปรช่วยปิดเกม… สงครามพลังงาน

หลักศิลากลางน้ำเชี่ยว | มุกดา สุวรรณชาติ

จีนต้องลงสนาม
เพราะพลังงานหลัก
ยังเป็นน้ำมันที่นำเข้า

ใน 20 ปีหลังนี้ จีนได้พัฒนาประเทศอย่างก้าวกระโดด ไม่เพียงเพิ่มพลังการผลิตเพื่อตอบสนองคน 1,400 ล้านคนของจีน แต่ยังเร่งการส่งออกไปทั่วโลก และสิ่งที่ต้องใช้ก็คือทรัพยากรและพลังงานจำนวนมหาศาล จีนได้วางเครือข่ายแหล่งทรัพยากรต่างๆ ไว้ทั่วโลก ทั้งแอฟริกา ออสเตรเลีย เอเชีย แต่สิ่งที่จีนมีอย่างจำกัดก็คือพลังงาน ทั้งก๊าซและน้ำมัน

แผนพลังงานของจีน

ผลิตน้ำมันดิบในประเทศได้ 200 ล้านตัน และขยายการขุดเจาะก๊าซธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง

เพิ่มการใช้พลังงานทางเลือก ด้วยการสร้างเขื่อนผลิตไฟฟ้า และยังผลิตไฟฟ้าจากพลังงานลมและโซลาร์เซลล์รวมกว่า 1.8 พันล้านกิโลวัตต์ (เท่ากับการใช้ไฟฟ้าของ 27 ประเทศในยุโรป)

จีนยังคงใช้ถ่านหิน ในปี 2568 จีนทำสถิติผลิตถ่านหินสูงถึง 4.83 พันล้านตัน

สนับสนุนการใช้รถไฟฟ้า

แต่พลังงานหลักยังเป็นน้ำมันที่นำเข้า

ปริมาณนำเข้าน้ำมันของจีนจากต่างประเทศประเมินสถานการณ์ล่าสุดปี 2024 -2025 พบว่า จีนนำเข้าน้ำมันมากที่สุดจากรัสเซีย ประมาณ 20% ของการนำเข้า โดยเฉพาะผ่านทางท่อส่งน้ำมันไซบีเรียตะวันออก และขนส่งทางทะเล

ตะวันออกกลาง จากซาอุดีอาระเบีย 14% ตามมาด้วยอิหร่าน 11% อิรัก 10% โอมาน 7% UAE 6% ในแอฟริกาก็มีแองโกลา 5% จากบราซิล 6% เวเนซุเอลา 2% และจากอเมริกา 2%

นอกนั้นมาจากประเทศอื่นๆ 17%

จีนนำเข้าน้ำมันจากประเทศต่างๆ รวมแล้วประมาณ 50 ประเทศ

จะเห็นว่า ปริมาณน้ำมันนำเข้าเกินกว่า 40% มาจากตะวันออกกลาง ดังนั้น เมื่อเกิดสงครามและไม่สามารถนำน้ำมันออกจากช่องแคบฮอร์มุซได้ ก็จะกระทบทั้งชีวิตความเป็นอยู่และพลังการผลิตของประเทศจีนอย่างแน่นอน แม้จีนจะมีปริมาณคลังน้ำมันสำรอง 1,300-1,400 ล้านบาร์เรล แต่พออยู่ได้อย่างประหยัดเพียง 4 เดือนกว่าเท่านั้น

สงครามในตะวันออกกลาง ทำให้ขาขวาจีนเดินไม่ได้ จีนต้องลงสนามแก้ปัญหาแม้จะต้องผ่าตัด

จีนต้องประสาน
ปรับทิศทางการเมืองระหว่างประเทศ
ในตะวันออกกลาง

สงครามตะวันออกกลางครั้งนี้ ได้พิสูจน์แล้วว่าอเมริกาไม่สามารถเป็นผู้ปกป้องประเทศที่เคยเป็นแนวร่วมและมิตรของอเมริกาได้

ดังนั้น ทิศทางการเมืองระหว่างประเทศจะถูกปรับให้เข้าสู่สภาพที่ทุกประเทศต้องเป็นมิตรกันให้มากที่สุด

ไม่ว่าจะอยู่ขั้วไหน โอกาสที่ทั้งซาอุดีอาระเบียและอิหร่านจำเป็นจะต้องลดความเป็นปฏิปักษ์ต่อกัน และหลายๆ ประเทศที่อยู่รอบๆ เช่น ปากีสถาน ตุรกี อาจจะต้องร่วมมือทำสนธิสัญญาร่วมกันเพื่อประโยชน์ทางการค้า และเพื่อจะไม่ต้องการเสียเงินไปกับการสะสมกำลังรบ

ที่ผ่านมาอเมริกาเคยปลุกผีคอมมิวนิสต์เพื่อปิดล้อมจีน แต่ช่วงหลังนี้ทำกับอิหร่าน จากบทเรียนนี้อิหร่านจะต้องปรับนโยบายเพื่อร่วมกับประเทศอื่นๆ ให้มากขึ้น เพราะประเทศย้ายไม่ได้ มีแต่ต้องเปลี่ยนประเทศข้างๆ ให้เป็นมิตร

ภาระหน้าที่ของจีนก็คือจะต้องพยายามประสานผลประโยชน์ของประเทศต่างๆ เพราะจีนเป็นผู้ซื้อรายใหญ่ของทุกประเทศและก็ยังส่งสินค้าไปขายในทุกประเทศเช่นกัน

ขอบเขตของความร่วมมืออาจจะขยายกว้างไปกว่าประเทศในตะวันออกกลางแต่จะโยงข้ามไปถึงประเทศในเอเชียกลาง ในเอเชียใต้

โดยเฉพาะปากีสถานซึ่งเป็นประเทศมุสลิมแต่อยู่ติดกับจีน และกลายเป็นประตูทางออกสู่มหาสมุทรอินเดียของท่าเรือกวาดาร์ ซึ่งอยู่ในทะเลอาระเบียน

ทำให้ควบคุมที่ตั้งทางยุทธศาสตร์ระหว่างเอเชียใต้ เอเชียกลาง และตะวันออกกลาง รวมทั้งยังอยู่ใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ

ความสำคัญ
ของสาธารณรัฐอิสลามปากีสถาน

เป็นประเทศใหญ่มีประชากรประมาณ 240 ล้านคน

ในทางการทหาร ปากีสถานเป็นประเทศที่เข้มแข็งพอสมควร และมีอาวุธนิวเคลียร์อยู่ในครอบครอง

ในทางการเมือง ปากีสถานเป็นประเทศมุสลิมซึ่งมีความสัมพันธ์กับประเทศตะวันออกกลาง จีน และอเมริกาดีพอสมควร

ในทางภูมิรัฐศาสตร์ ปากีสถานเป็นประเทศที่เชื่อมจีนกับตะวันออกกลาง

แม้จะมีอุปสรรคที่มีสภาพภูมิประเทศมีเทือกเขากั้นไว้ แต่จีนก็สามารถทำเส้นทางเชื่อมได้แล้ว

ปี 2556 ครม.ปากีสถานให้ China Overseas Port Holdings Limited ซึ่งรัฐบาลจีนเป็นเจ้าของ เข้าบริหารท่าเรือกวาดาร์ (ห่างจากชายแดนประเทศอิหร่านเพียง 100 กิโลเมตร)

โครงการระเบียงเศรษฐกิจจีน-ปากีสถาน (CPEC) ซึ่งเชื่อมโยงจีนตะวันตก (ซินเจียง) ที่เมืองคัชการ์ (Kashgar) กับท่าเรือกวาดาร์ (Gwadar) ในปากีสถาน โดยเส้นทาง Karakoram Highway ยาว 1,300 กิโลเมตร

ต่อไปจะมีเส้นทางรถไฟจีน-ปากีสถาน (CPEC Railway Link) เป็นโครงการลงทุนมูลค่ากว่า 6 หมื่นล้านดอลลาร์ มีอุปสรรคจากภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูงทางตอนเหนือของปากีสถาน และสถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่บาลูจิสถานทางตอนใต้

หลังสงคราม จีนคงเร่งสร้างท่อน้ำมันจากอิหร่านมายังท่าเรือกวาดาร์ของปากีสถาน และจะต้องเสริมท่าเรือให้แข็งแกร่ง จะทำให้จีนสามารถขนส่งน้ำมันและสินค้าจากตะวันออกกลางผ่านท่าเรือกวาดาร์เข้าสู่ซินเจียงได้โดยตรง โดยไม่ต้องผ่านช่องแคบมะละกา

ยุทธศาสตร์ของจีน
ในสงครามตะวันออกกลาง

ยุทธศาสตร์ช่วงนี้คือ

1. ปล่อยให้อเมริกาสร้างศัตรูให้มากที่สุด

2. ไม่ยอมให้อเมริกาได้รับชัยชนะ จะแพ้มากหรือแพ้น้อยก็ได้ เพราะจีนอ่านยุทธศาสตร์ว่าการทำลายประเทศอิหร่านครั้งนี้ อเมริกาจะควบคุมตะวันออกกลาง และจะส่งผลให้การซื้อขายพลังงานของจีนเกิดปัญหาขึ้น ดังนั้น จีนจะต้องพลิกเกม โดยอาศัยสงครามครั้งนี้ทำลายความน่าเชื่อถือของอเมริกา

3. จีนต้องแทรกเข้าไปเพื่อเป็นตัวกลางสร้างสันติภาพ โดยเจรจาผ่านประเทศต่างๆ ในตะวันออกกลางและปากีสถาน เพื่อยุติสงครามในระยะสั้นและสร้างสนธิสัญญาหรือสันติภาพระยะยาวให้เกิดขึ้น ขณะเดียวกันก็ให้ความช่วยเหลือประเทศต่างๆ ที่ได้รับความเสียหาย

4. ใช้ปากีสถานให้เป็นประโยชน์ ทั้งทางด้านการเมือง การทูต และการทหาร

5. ในทางยุทธวิธี จีนไม่เข้าร่วมสงครามอย่างเปิดเผย แต่จะสนับสนุน ทั้งด้านอาวุธ และเสบียง รวมทั้งการแทรกแซงในรูปแบบของการพาณิชย์ เช่น ส่งเรือสินค้าเข้าออก ถ้าจำเป็นก็ส่งกำลังคุ้มกันเรือน้ำมัน เรือสินค้าที่เป็นของจีนในอ่าวเปอร์เซีย อเมริกาจะกล้ายึดเรือจีนหรือไม่?

สถานการณ์สงคราม

ไม่ว่าอเมริกาจะปิดล้อมทางทะเลอย่างไร ก็ไม่สามารถปิดล้อมอิหร่านได้ เพราะยังมีเส้นทางที่ผ่านรัสเซียข้ามทะเลสาบแคสเปียนมาถึงอิหร่านได้โดยตรง (อธิบายไปเมื่อ 3 สัปดาห์ก่อน)

อีกเส้นทางหนึ่งก็คือ จากจีนผ่านปากีสถาน เข้าสู่อิหร่านได้เช่นกัน

ประเมินสถานการณ์สงครามขณะนี้ จีนออกหน้าชนกับอเมริกาแล้วต้องดูว่าใครอดทนกว่ากัน ตอนนี้อิหร่านไม่ต้องปิดอ่าวเปอร์เซียแล้ว เพราะอเมริกาปิดให้แทน อิหร่านแค่ตั้งมั่นอยู่บนบก แต่ไม่มีใครคิดว่าอเมริกาจะส่งคนไปตายบนแผ่นดินอิหร่าน

ถ้าจะเกิดการโจมตีต่อสู้คงเป็นในทะเล ซึ่งจะไม่ใช่เรือกับเรือ แต่จะเป็นฝูงโดรนจำนวนมากสู้กับกองเรือของอเมริกาที่ปิดล้อมปากอ่าวเปอร์เซีย

ที่เคยประเมินไว้ว่า สงครามน่าจะจบอย่างช้าๆ ใน 3-6 สัปดาห์ ขณะนี้ก็ยังคงยืนยันแบบนั้น เพราะ 3 สัปดาห์จากที่เคยประเมินไว้ ก็คือเริ่มที่ประมาณวันที่ 21 เมษายน แต่ดูแนวโน้มขณะนี้คิดว่าไม่ง่ายที่จะจบ เพราะอิสราเอลพยายามฉวยโอกาสซ้ำเติม แม้ท่าทีของหลายประเทศอยากหาทางลงด้วยกัน

ปัญหาของทีมวิเคราะห์ก็คือ ไม่มีการพูดจากผู้นำอิหร่านแม้แต่ครั้งเดียว ในขณะที่คำพูดหรือคำสัญญาของคุณทรัมป์ออกมาทุกครึ่งวัน แต่เชื่อถือไม่ได้ ดูแล้วไม่ใช่เป็นแค่เล่ห์เหลี่ยมชั้นเชิงในการเจรจา แต่เป็นการขี้โม้ มีลักษณะเหมือนจิตไม่ปกติ อีกทั้งยังมีข่าวเกี่ยวกับการแสวงหาผลประโยชน์ของคนที่ใกล้ชิดเพื่อนำข่าวสารมาเก็งกำไร

ในการวิเคราะห์จึงต้องมองผลประโยชน์ระยะยาวของแต่ละประเทศ กำลังและแรงสนับสนุนที่เหลืออยู่ และจุดยืนของกลุ่มคนที่มีอำนาจที่คอยบงการ

ถ้าไม่มีการบุกอิหร่านภาคพื้นดินใน 1 เดือนนี้ การเจรจาก็ยังเดินไปได้ ตัวแปรอย่างจีนและปากีสถานจะบีบให้ตัวหลักอย่างอิสราเอล-อเมริกา และอิหร่านต้องยอมปิดเกมสงคราม แต่ถ้ามีการบุก เกมสงครามจะยาวแบบอัฟกานิสถาน