หลักศิลากลางน้ำเชี่ยว | มุกดา สุวรรณชาติ
ที่มาร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรม
(สร้างเสริมสังคมสันติสุข)
ที่ผ่านมามีกฎหมายนิรโทษกรรม จำนวนทั้งสิ้น 23 ฉบับ โดยออกเป็นพระราชกำหนดจำนวน 4 ฉบับ และออกเป็นพระราชบัญญัติจำนวน 19 ฉบับ
ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการปฏิวัติ การรัฐประหาร หรือความพยายามในการก่อการรัฐประหาร ก่อการกบฏก่อการจลาจล เพื่อยึดอำนาจการปกครอง หรือกระทำความผิดต่อความมั่นคงของรัฐภายในราชอาณาจักร การกระทำความผิดตามกฎหมายคอมมิวนิสต์ และมีการนิรโทษกรรมให้กับฝ่ายประชาชนที่มาเคลื่อนไหวชุมนุมทางการเมือง 3 ฉบับ
ฝ่ายประชาธิปไตยที่พยายามจะร่างกฎหมายนิรโทษกรรมในปี 2556 ซึ่งถูกเรียกว่าฉบับสุดซอย ตอนนั้นกลุ่มพรรคการเมืองคิดว่ามีอำนาจจริง จึงคิดไปร่างกฎหมายนิรโทษกรรม แต่ก็ถูกคัดค้าน ทั้ง กปปส. และกลุ่มเสื้อแดง จบลงด้วยการรัฐประหารปี 2557
หลังเลือกตั้ง 2566 นายกฯ คือ เศรษฐา ทวีสิน ประธานสภาผู้แทนฯ คือ นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา
25 มกราคม 2567 ร่างพระราชบัญญัติสร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. …. เสนอโดย ส.ส.วิชัย สุดสวาสดิ์ (รวมไทยสร้างชาติ) กับคณะ
เป็นกฎหมายใหม่เพื่อนิรโทษกรรมแก่ผู้ชุมนุมและผู้แสดงความคิดเห็นทางการเมืองที่ได้กระทำผิดกฎหมายบางประการในระหว่าง พ.ศ.2548-2565….
สภาผู้แทนราษฎร
มีมติตั้ง กมธ.นิรโทษกรรม
เมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2567
1. ศึกษาแนวทางการตรา พ.ร.บ.นิรโทษกรรม
2. ช่วงเวลาในการนิรโทษกรรม ควรเริ่มจากความขัดแย้งทางการเมืองตั้งแต่ปี 2548 มาเป็นหลักในการกำหนดขอบเขตช่วงเวลาในการนิรโทษกรรม การกระทำที่ควรได้รับการนิรโทษกรรม
3. การเสนอรูปแบบการนิรโทษกรรมทั้งที่เป็นแบบอัตโนมัติ และแบบที่มีคณะกรรมการขึ้นมาวินิจฉัย และรูปแบบผสมผสาน
4. กำหนดขอบเขตการนิรโทษกรรมว่ารวมถึงการกระทำใดบ้าง และควรมีการทำบัญชีแนบท้าย พ.ร.บ.
5. ข้อสังเกตที่เกิดจากการศึกษาของคณะกรรมการอิสระหลายชุดรวมทั้งความเห็นของ กมธ. ว่า ม.110 และ ม.112 ยังคงเป็นประเด็นที่มีความอ่อนไหวและนำไปสู่ความขัดแย้งได้
สภาฯ เดินต่อ
ท่ามกลางความขัดแย้งทางการเมือง
นายกฯ เศรษฐา ทวีสิน ถูกศาลสั่งปลด เมื่อ 14 สิงหาคม 2567 แต่สภาฯ ยังอยู่ นายกฯ แพทองธาร ชินวัตร ดำรงตำแหน่งนายกฯ ต่อ 1 ปี ก็ถูกศาลสั่งปลดเมื่อ 29 สิงหาคม 2568 แต่สภาฯ ก็ยังอยู่ นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา เป็นประธานสภาผู้เแทนราษฎร (อยู่ถึง 11 ธันวาคม 2568)
ร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุขผ่านความเห็นชอบจากสภาผู้แทนราษฎร เมื่อ 21 ตุลาคม 2568 แล้วส่งเข้าสู่การพิจารณาของวุฒิสภาต่อ ซึ่งลงมติรับหลักการในวาระ 1 เมื่อ 28 ตุลาคม 2568 พร้อมตั้งคณะกรรมาธิการ (กมธ.) วิสามัญเพื่อพิจารณาร่าง พ.ร.บ.
ต่อมามีการยุบสภาเมื่อ 12 ธันวาคม 2568 โดยนายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล กระบวนการพิจารณาจึงหยุดชะงักลง รัฐบาลอนุทิน 2 ที่ตั้งขึ้นใหม่ มีสภาผู้แทนฯ ใหม่ ร้องขอต่อรัฐสภาเพื่อพิจารณาร่างกฎหมายนี้ต่อไป
ทำให้ กมธ.กลับมาพิจารณาต่อจนแล้วเสร็จ
นิรโทษกรรมย้อนหลัง 20 ปี
ร่างกฎหมายนี้กำหนดให้นิรโทษกรรมการกระทำตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2548 ซึ่งเป็นช่วงก่อนเริ่มชุมนุมของกลุ่มคนเสื้อเหลือง ถึงวันที่ 16 กรกฎาคม 2568 ซึ่งเป็นวันที่สภาฯ มีมติรับหลักการร่างกฎหมายนี้
เมื่อกรอบเวลากว้างถึง 20 ปี ทำให้มีผู้เข้าร่วมชุมนุมทางการเมืองหรือแสดงออกทางการเมืองเข้าข่ายได้รับอานิสงส์จากร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้หลากหลายกลุ่ม
2549-2551 กลุ่มพันธมิตรคนเสื้อเหลือง
2550-2553 กลุ่มคนเสื้อแดง และ นปช.
2556-2557 กลุ่ม กปปส.
2557-2561 กลุ่มต่อต้าน คสช.
2563-2565 กลุ่มคณะราษฎร ม็อบ 3 นิ้ว
เงื่อนไขต้องห้ามนิรโทษกรรม
ความผิดที่ไม่ให้นิรโทษกรรมมี 3 ข้อ คือ
1) ความผิดฐานทุจริตหรือประพฤติมิชอบ
2) ความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112
3) ความผิดที่ทำให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย
29 มิถุนายน 2026 ที่ประชุมวุฒิสภามีมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) สร้างเสริมสังคมสันติสุข ด้วยคะแนนเสียง 103 ต่อ 3 เสียง งดออกเสียง 22 เสียง โดยคงหลักการเดิมไม่ให้นิรโทษกรรมคดีมาตรา 112 ทุกกรณี แม้ผู้ถูกกล่าวหา/ผู้ต้องหา/จำเลยจะเป็นเยาวชนก็ตาม
พ.ร.บ.ต้องส่งกลับไปยังสภาผู้แทนราษฎรว่าจะเห็นชอบตามที่วุฒิสภาแก้ไขหรือยืนยันตามร่างเดิม
หรือต้องตั้งคณะกรรมาธิการร่วมระหว่างสองสภาพิจารณาต่อ
แหล่งข่าวบอกว่า ไม่มีอะไรเปลี่ยนอีกแล้ว คดีฮั้ว ส.ว.ก็ไม่เกี่ยว แต่ประวัติศาสตร์การเมืองของประเทศเรา…การนิรโทษกรรม คือการยกเว้นโทษให้กับผู้มีอำนาจที่กระทำผิด ซึ่งจะทำได้โดยผู้มีอำนาจจริงๆในขณะนั้นยินยอม
จากนั้นจึงค่อยเผื่อแผ่อานิสงส์ของกฎหมายไปยังผู้ที่เป็นบุคคลธรรมดา ไร้อำนาจ หรือเหยื่อให้พ้นผิดจากการกระทำใดๆ ซึ่งพวกเขาจะทำผิดหรือไม่ทำก็ตาม โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้กระบวนการทางการเมืองการปกครองดำเนินต่อ และมีการสืบทอดอำนาจต่อไป
เมื่อเป็นเช่นนี้ การนิรโทษกรรมจะไม่มีผลอะไรต่อผู้ต้องหาคดี 112 จำนวน 291 คน
การนิรโทษคนแก่ แต่สะสมความแค้นไว้ให้คนหนุ่มสาวและแนวร่วมอีกมากมาย จะสร้างสังคมสันติสุขได้หรือ?
