ในแผ่นดินที่สงัดงันไปด้วยความระลึกอาลัย
อัดอึ้งจนนึกไม่ออกว่าจะเขียนบรรยายอย่างไรได้ให้ตรงกับใจนั้น
หยิบ “ประวัติต้นรัชกาลที่ 6” ขึ้นมาย้อนอ่านอีกครั้งเพราะฉุกคิดได้ว่า
ในความสูญเสียของแผ่นดินและพสกนิกรนั้น อันที่จริงที่สูญเสียยิ่งกว่าก็คือพระราชโอรสและพระราชธิดาทั้งหลาย ผู้สูญเสียพระชนกอันเป็นผู้ให้กำเนิด
แล้วยังจะต้องถูกบังคับด้วยภาระ หน้าที่ และความรับผิดชอบ ให้จัดการงานพระบรมศพนั้น
อ่านบทที่เกี่ยวกับงานพระบรมศพแล้วก็ต้องไปหยิบ “ธรรมเนียมพระบรมศพ และพระศพเจ้านาย” มาประกอบกันอีกเล่ม
แล้วจึงเห็นถึงพระมหากรุณาธิคุณ และความรักในไพร่ฟ้าประชากรของพระมหากษัตริย์แต่โบราณยิ่ง
ในกรณีนี้คือพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 “พระปิยมหาราช” ของคนไทย แต่ครั้งยังทรงพระชนม์ชีพจนปัจจุบัน
พระมหากรุณาธิคุณนั้นคืออย่างไร
มีพระราชกระแสบันทึกไว้เป็นหลักฐานดังนี้
“แต่ก่อนมา ถ้าพระเจ้าแผ่นดินสวรรคตลง ก็ต้องปลูกเมรุใหญ่ซึ่งคนไม่เคยเห็นแล้วจะนึกเดาไม่ถูกว่าใหญ่โตเพียงใด
เปลืองทั้งแรงคน เปลืองทั้งพระราชทรัพย์
ถ้าจะทำในเวลานี้ก็ดูไม่สมควรกับที่การเปลี่ยนแปลงของบ้านเมือง ไม่เป็นเกียรติยศยืนยาวไปเท่าใด
ไม่เป็นประโยชน์แก่คนทั้งปวง กลับจะเป็นความเดือดร้อน
ถ้าเป็นการศพท่านผู้มีพระคุณ หรือผู้มีบรรดาศักดิ์ใหญ่อันควรจะได้เป็นเกียรติยศ ฉันก็ไม่อาจลดทอนด้วยเกรงว่าคนจะไม่เข้าใจว่า เพราะผู้นั้นประพฤติไม่ดีอย่างหนึ่งอย่างใด จึงไม่ทำการศพให้สมเกียรติยศที่สมควรจะได้
แต่เมื่อถึงตัวฉันเองแล้วเห็นว่าไม่มีข้อขัดข้องอันใด เป็นข้อคำที่จะพูดได้ถนัด
จึงขอให้ยกเลิกงานพระเมรุใหญ่นั้นเสีย ปลูกแต่ที่เผาพอสมควร ในท้องสนามหลวง
แล้วแต่จะเห็นสมควรกันต่อไป”
โดยในงานพระศพสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ เมื่อปี พ.ศ.2437
ทรงมีพระราชดำริว่า
การกะเกณฑ์ไพร่พลมาก่อสร้างพระเมรุใหญ่ที่สนามหลวง สร้างความเดือดร้อนแก่ไพร่พลและสิ้นเปลืองพระราชทรัพย์
กับทั้งเป็นของชั่วคราว เมื่อเสร็จงานแล้วต้องรื้อทิ้งสาบสูญหมด
จึงสมควรสร้างอาคารถาวรขึ้นเรียกว่า “สังฆิกเสนาศน์วิทยาลัย” ตรงวัดมหาธาตุ ด้านหน้าติดกับท้องสนามหลวง
ในยามปกติใช้เป็นที่เล่าเรียนของพระภิกษุสามเณร ต่อเมื่อมีงานพระศพจึงใช้ประดิษฐานพระศพ
ส่วนพระเมรุสร้างเป็นพระเมรุน้อยที่ท้องสนามหลวงสำหรับพระราชทานเพลิง
อาจารย์นนทพร อยู่มั่งมี ผู้เขียนหนังสือเล่มดังกล่าวอรรถาธิบายต่อไปด้วยว่า
“แนวพระราชดำริได้รับการสนองจากองค์รัชทายาทคือ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงปรับปรุงรูปแบบของการสร้างพระเมรุมาศ ทั้งรูปทรงและวัสดุก่อสร้าง
การใช้เสาไม้ที่ต้องให้ไพร่พลเข้าป่าไปตัดมาถูกยกเลิก
เพราะไม่ทรงมีพระราชประสงค์ให้ไพร่พลต้องป่วยไข้ล้มตายเพื่อการนี้อีก
จึงทรงประยุกต์ให้ใช้เสาเหล็กแทน โดยมีกระทรวงโยธาธิการรับผิดชอบ
วัสดุชนิดนี้ได้เป็นโครงสร้างหลักของพระเมรุมาศและพระเมรุมาจนปัจจุบัน”
พระมหากรุณาธิคุณในอดีตก็ดี
กระทั่งถึงปัจจุบัน ไม่ว่าการผ่อนคลายข้อบังคับเรื่องการปรับโทนสีหน้าจอโทรทัศน์ตั้งแต่วันที่ 19 ตุลาคม เป็นต้นมาก็ดี
หรือความห่วงใยพสกนิกรที่เดินทางมาร่วมในพระราชพิธี ที่ไม่ทรงประสงค์ให้ประชาชนที่มาร่วมงานต้องรู้สึกอึดอัดกับข้อบังคับและกฎเกณฑ์ต่างๆ มากมาย จึงทรงมีรับสั่งให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องดูแลประชาชนที่มาร่วมในพระราชพิธีเป็นอย่างดีก็ดี
คือสายใยที่ผูกพันสถาบันกับประชาชนเอาไว้
กราบส่งเสด็จสู่สวรรคาลัยเถิดพระเจ้าข้า
