บทความพิเศษ
ฐาน ‘พิฆเนศ’
ฐาน สอง ‘กุมารสยาม’
ธุรกิจ วิชาการ
การถูกไล่ออกส่งผลอย่างฉับพลันก็คือ ขรรค์ชัย บุนปาน ได้ไปนั่งประจำทำงานกับหนังสือพิมพ์ “ไทยรัฐ”
ทำหน้าที่เขียนคอลัมน์ “บุคคลในข่าว”
ขณะเดียวกัน สุจิตต์ วงษ์เทศ ก็เข้าไปเป็นคอลัมนิสต์อยู่ในหนังสือพิมพ์ “ไทยรัฐ”
นี่ย่อมเป็นน้ำใจไมตรีจาก อุทธรณ์ พลกุล
นี่ย่อมเป็นสายตาอันยาวไกลของ กำพล วัชรพล ซึ่งดำรงอยู่ในสถานะแห่ง “จอมพล” ของคนหนังสือพิมพ์อยู่แล้วโดยบริบูรณ์
การเข้าไปอยู่ในเครือข่าย “ไทยรัฐ” ทรงความหมายเป็นอย่างสูง
ไม่เพียงแต่ สุจิตต์ วงษ์เทศ ได้ขยายบทบาทของ ทองเบิ้ม บ้านด่าน อย่างซึมลึกไปในสังคมไทย หากแต่ ขรรค์ชัย บุนปาน ยังได้ขยายบทบาทของ บุญมือ ชนบท และเพิ่มเติมเข้ามาอีกผ่านนามปากกา “หวานเย็น”
ขณะเดียวกัน อีกบทบาทหนึ่งก็ดังที่ สุจิตต์ วงษ์เทศ ได้เขียนไว้
สอง กุมารสยาม
เจ้าของ โรงพิมพ์
กระทั่ง ปลายกรกฎาคม 2515 ผมและ ขรรค์ชัย บุนปาน จึงหาหนทางลงทุนก่อตั้งโรงพิมพ์พิฆเนศขึ้นมาได้
แม้จะยังไม่ถึงขนาดโรงพิมพ์มาตรฐาน
แต่เราก็กล้าให้นักเลงหนังสือทุกคนพิสูจน์ฝีมือช่างและความเอาจริงเอาจังในการทำงานแบบคนหนุ่มของเรา
ไม่ว่าจะเป็นงานประเภทอนุสรณ์-แบบ-สี-หรือปกหนังสือ
และแม้กระทั่งป็อคเก็ตบุ๊คมาตรฐานอย่าง เมด อิน U.S.A. และ โง่ เง่า เต่า ตุ่น
ถูกละเรากำลังทำการค้าทางด้านนี้
หลายต่อหลายครั้งที่ผมและขรรค์ชัยได้รับคำถามว่าคิดอย่างไรถึงหันมาค้าขาย ผมเองออกจะงงๆ แต่ก็ตอบอย่างงงๆ ว่า เพราะคนที่เรียนมาทางด้านขายหันไปรับราชการกันเสียหมด
จึงเป็นหน้าที่ของนักโบราณคดีสองคนอย่างผมที่จะหันมาค้าขาย
สอง กุมารสยาม
บท ผู้ประกอบการ
ความเป็นจริงที่ไม่ควรมองข้ามก็คือ นี่คือการยกระดับและขยาย “พรมแดน” อย่างมีนัยสำคัญและทรงความหมายยิ่ง
ไม่ว่าจะมองจากด้านของ “นักโบราณคดี” หรือด้านของ “นักเขียน”
ความหมายก็คือ การเหยียบย่างเข้าสู่พื้นที่ของ “ผู้ประกอบการ” ในฐานะเจ้าของ “โรงพิมพ์”
ที่สามารถทำเช่นนี้ได้พื้นฐานก็มาจากการเป็นนักเขียน นักหนังสือพิมพ์
หากมองอย่างเปรียบเทียบ พิจารณาจากสายสัมพันธ์เดิมของ “3 กุมารสยาม” ที่คบหากันจากการศึกษาอยู่โรงเรียนวัดนวลนรดิศ
เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์ มีพื้นฐานทางด้าน “หนังสือ” มากที่สุด
เพราะน้าชายคือ สำราญ ทรัพย์นิรันดร์ หรือ “หลวงเมือง” เป็นคนเขียนหนังสือตั้งแต่ยุค “กะดึงทอง” เป็นเพื่อนกับ เทพ จุลดุลย์ และ สาทิส อินทรกำแหง
นี่คือรากฐานแห่งนามปากกา “จ่าบ้าน”
ขณะที่ สุจิตต์ วงษ์เทศ ขรรค์ชัย บุนปาน เป็นนักอ่านระดับเอ้ทั้งที่เป็นวรรณกรรมร่วมสมัยและวรรณคดีโบราณ
การเข้าสู่วงการหนังสืออย่างจริงจังมากยิ่งขึ้น สุจิตต์ วงษ์เทศ เป็นคนนำร่องตามมาด้วย ขรรค์ชัย บุนปาน โดยมี เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์ ทำหน้าที่ประสานกับโรงพิมพ์
การเปิดโรงพิมพ์พิฆเนศคือการตกผลึกครั้งสำคัญของ “สามกุมารสยาม” ในทางธุรกิจ
สุพล เตชะธาดา
บุญชู โรจนเสถียร
นอกเหนือจากความจัดเจนที่สะสมตั้งแต่การจัดพิมพ์หนังสือ “นิราศ” การทำหนังสือในคณะโบราณคดี การเปิดโอกาสได้ทำจริงผ่านนิตยสาร “ช่อฟ้า” และที่สุดสร้างชื่อจนได้เป็นนักเขียนดาวรุ่งแห่งสำนักพิมพ์ “ประพันธ์สาส์น”
สร้างความมั่นใจเป็นอย่างสูงให้กับ สุจิตต์ วงษ์เทศ ขรรค์ชัย บุนปาน
มาถึงขั้นนี้ก็สะท้อนให้เห็นเครือข่ายและสายสัมพันธ์ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ และ ขรรค์ชัย บุนปาน ออกมาอย่างชัดเจน
นั่นก็คือ การหนุนช่วยจาก สุพล เตชะธาดา แห่ง “ประพันธ์สาส์น”
นั่นก็คือ การหนุนช่วยในทางธุรกิจและความจัดเจนในทางการบริหารจากธนาคารกรุงเทพโดยน้ำใจไมตรีของ บุญชู โรจนเสถียร
และเมื่อ ขรรค์ชัย บุนปาน ประจำทำงาน “ไทยรัฐ”
งานบริหารโรงพิมพ์พิฆเนศจึงอยู่ในมือของ สุจิตต์ วงษ์เทศ โดยมี ขรรค์ชัย บุนปาน ช่วยในทางธุรกิจ เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์ ช่วยทางด้านเทคนิค
นี่คือรากฐานอย่างสำคัญให้กับ สุจิตต์ วงษ์เทศ ขรรค์ชัย บุนปาน
เป็นรากฐานและเป็นเหมือนกระดานหกให้ทะยานไปสู่การจัดทำนิตยสาร “ประชาชาติ” การจัดทำ “ประชาชาติ” รายวันในเวลาต่อมา
โดยมีมิตรที่เกื้อหนุนอย่างใกล้ชิดคือ สุทธิชัย หยุ่น แห่งเดอะเนชั่น
มองอย่างเป็นความสัมพันธ์นี่คือสิ่งที่ สุจิตต์ วงษ์เทศ ขรรค์ชัย บุนปาน ได้มาเมื่อทำงานอยู่ “สยามรัฐ” และต่อยอดให้กว้างขวางออกไปอีกเมื่อเป็นคอลัมนิสต์หน้า 4 ของไทยรัฐ
เครือข่ายหนึ่งซึ่งไม่ควรมองข้าม คือ เครือข่ายทางปัญญา เครือข่ายในทางวิชาการ
แม่เหล็ก แท่งใหญ่
ดูดดึง นักวิชาการ
ที่ควรให้ความสนใจอย่างเป็นพิเศษคือ เครือข่ายจากหลากหลายมหาวิทยาลัยที่เข้ามาใช้บริการทางด้านการพิมพ์
1 ก็คือ โครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์
1 ก็คือ โครงการของภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นั่นก็คือ การพิมพ์ “โครงการตำรา” นั่นก็คือ การพิมพ์ “อักษรศาสตร์พิจารณ์”
แน่นอน เมื่อเป็นโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ย่อมมี ชาญวิทย์ เกษตรศิริ เป็นสะพานเชื่อม
นี่คือ เครือข่ายเก่าที่พัฒนามาจากอิทะกะ คอร์แนล
แน่นอน เมื่อเป็นโครงการของภาควิชาภาษาไทยย่อมทำให้เชื่อมต่อไปยัง สุวรรณา เกรียงไกรเพ็ชร์ ไปยัง ชลธิรา สัตยาวัฒนา
คนหลังน่าสนใจเป็นอย่างสูงเพราะกำลังเป็นดาวรุ่งพุ่งแรง
ไม่ว่า ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ไม่ว่า ชลธิรา สัตยาวัฒนา ในที่สุดก็มีส่วนอย่างสำคัญให้ สุจิตต์ วงษ์เทศ ได้เข้าไปสัมผัสกับพื้นที่ทางความคิดและเรื่องราวของ จิตร ภูมิศักดิ์ ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
เพราะว่า ชลธิรา สัตยาวัฒนา คือ นักวิจารณ์ที่ใช้ “จิตวิทยา” เป็นเครื่องมือ และในฐานะที่เป็นรุ่นน้อง จิตร ภูมิศักดิ์ ในคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
เพราะว่า ชาญวิทย์ เกษตรศิริ เป็นนักประวัติศาสตร์
2 คนนี้ในเวลาต่อมาได้มีบทบาทเป็นอย่างสูงในการหนุนส่งให้ จิตร ภูมิศักดิ์ เกิดใหม่อีกครั้งในสังคมไทย
ทั้งหมดนี้เป็นการเคลื่อนไหวในห้วงก่อน 14 ตุลาคม 2516
ฐาน หนังสือพิมพ์
ฐาน ของโรงพิมพ์
อย่าได้แปลกใจที่สถานการณ์เมื่อเดือนตุลาคม 2516 ได้ดูดกลืนให้ สุจิตต์ วงษ์เทศ และ ขรรค์ชัย บุนปาน ได้เข้าไปมีส่วนร่วมอย่างเกาะติด
โรงพิมพ์ “พิฆเนศ” กลายเป็นที่ชุมนุมของ 100 รายชื่อที่เรียกร้องรัฐธรรมนูญ
ในห้วงที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ถูกปิดล้อมงานของ “หน่วยข่าว” ที่เป็นองค์กรเสริมให้กับศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทยบางส่วนไปปักหลักทำงานอยู่ที่โรงพิมพ์พิฆเนศ
นั่นเป็นผลจากสายสัมพันธ์ที่ สุจิตต์ วงษ์เทศ ขรรค์ชัย บุนปาน ได้มาในห้วงแห่งการทำธุรกิจโรงพิมพ์
จากบทบาทของ “นักหนังสือพิมพ์” และบทบาทของ “นักเขียน”
สถานการณ์เดือนตุลาคม 2516 ทำให้ สุจิตต์ วงษ์เทศ ขรรค์ชัย บุนปาน ได้เข้าไปสัมพันธ์กับผลสะเทือนในทางการเมืองโดยตรงและโดยอ้อม
สะท้อน “สถานะ” ในทาง “วัฒนธรรม” สถานะในทาง “การเมือง”
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
