กาแฟดำ | สุทธิชัย หยุ่น
ไทยยังใช้นโยบาย
‘ลู่ตามลม’ ได้ไหม?
นโยบาย “ลู่ตามลม” ยังสามารถพาประเทศไทยรอดจากปากเหยี่ยวปากกาในยุคโลกกำลังวุ่นวายปั่นป่วนอย่างที่เห็นอยู่หรือไม่?
เมื่อพายุโลกแรงกว่าสมัยก่อน ไทยจะเอายังไงดี?
ลองหลับตานึกภาพว่าเรากำลังยืนอยู่กลางทุ่งนา… ท่ามกลางลมแรง ลมหมุน ลมหลอก ลมเทียม ลมหนาว ลมร้อน (แถมบางวันมีพายุไซโคลนเสริม) แล้วถ้าเราเป็น “ต้นหญ้า” หรือ “ต้นไม้” สักต้น จะทำยังไง?
จะ “ยืนตรงต้านลม” แล้วเสี่ยงหัก?
หรือ “ลู่ตามลม” ไปทุกทาง จนสุดท้ายไม่มีใครรู้ว่าเรายืนอยู่ตรงไหน?
หรือจะเป็นแบบ “ไม้ไผ่” ของเพื่อนบ้านอย่างเวียดนาม ที่โอนเอนได้แต่ไม่หักง่าย?
ทั้งหมดนี้ไม่ใช่แค่คำถามเชิงพฤกษศาสตร์ หากแต่คือโจทย์ใหญ่ทางการทูตสำหรับประเทศไทยในวันที่โลกเต็มไปด้วยแรงกดดันรอบทิศ!
สมัยก่อน…ลู่ตามลมอาจจะตีความว่าเป็น “ความฉลาดเฉลียวและปราดเปรื่อง”
ในอดีต การ “ลู่ตามลม” เป็นคาถาอันศักดิ์สิทธิ์ของการทูตไทย
ถือได้ว่าเคยเป็นไม้เด็ดที่พาเรารอดจากหลายวิกฤตในประวัติศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นช่วงสงครามเย็น สงครามเวียดนาม หรือกระทั่งยุคที่คอมมิวนิสต์กับประชาธิปไตยแบ่งโลกกันคนละครึ่ง
เราชื่นชมตัวเองว่า “ปรับตัวเก่ง” อยู่ได้ทั้งกับฝรั่งและจีน
ไปกับอเมริกาได้ เข้ากับรัสเซียก็ได้
เรามีความภาคภูมิใจที่จะประกาศให้ทั้งโลกได้รู้ว่าเราไม่เคยทำตัวเป็นศัตรูกับใคร
จนใครๆ ก็ชมว่า “ไทยนี่แหละ ต้นแบบของการรักษาสมดุล”
แต่…วันนี้ลมมันไม่ได้มาทางเดียว
สัปดาห์ที่ผ่านมา ผมได้ยิน ดร.สุรเกียรติ์ เสถียรไทย อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศของไทยไปปราศรัยเรื่องความท้าทายของประเทศไทยในเวทีโลกที่กำลังกดดันบังคับให้ประเทศทั้งหลายต้อง “เลือกข้าง”
ดร.สุรเกียรติ์บอกประโยคหนึ่งที่น่าสนใจมาก :
“ลู่ตามลมตอนนี้มันลำบาก เพราะลมมันมาหลายทาง”
มันคือสัจธรรมที่ไม่มีใครปฏิเสธได้
วันนี้เราไม่ได้เผชิญกับแค่ “ลมจากตะวันตก” กับ “ลมจากตะวันออก” เหมือนในอดีต
แต่เป็นลมรอบทิศแบบ 360 องศา – ลมจีน ลมอเมริกา ลมรัสเซีย ลมอินเดีย ลมจากประชาคมอาเซียน ลมจากยูเครน…
ยังไม่รวม “ลมจากเพื่อนบ้าน” ที่บางครั้งก็พัดแรงแบบไม่เกรงใจ
มีตัวอย่างให้ได้เห็นเป็นประจักษ์อยู่เสมอๆ ถ้าเราช่างสังเกตมากกว่าเดิมสักหน่อย
เมียนมาจับชาวประมงไทยไปหลายเดือน แถมกว่าจะปล่อย ต้องรอจนต้องมาประชุมที่ไทย!
มาเลเซียในกรณีปัญหาภาคใต้ ก็ไม่ได้แสดงท่าทีให้ความร่วมมือหรือเข้าใจเรามากนัก
ที่ชัดแจ้งแดงแจ๋ก็น่าจะเป็นเพื่อนบ้านด้านตะวันออกที่ชื่อกัมพูชาที่กำลังแผลงฤทธิ์อย่างเอิกเกริกอยู่ในช่วงนี้
อย่าให้ต้องลงรายละเอียดให้เสียอารมณ์มากไปกว่าที่เป็นอยู่ก็แล้วกัน
พูดง่ายๆ ว่า… ไทยไม่ใช่ “ศูนย์กลางที่ใครๆ ก็เกรงใจ” อีกต่อไป
มองข้ามไปเวียดนามก็น่าวิเคราะห์กลยุทธ์ “ไม้ไผ่” ของเขา
ตอนนี้หลายประเทศเลือกวิธีรับมือกับลมแรงต่างกัน
บางประเทศยืนตรงแล้วหัก (เช่น ยูเครน)
บางประเทศโอนอ่อนทุกทางจนไร้หลักการ (บางประเทศในแอฟริกา)
แต่ประเทศหนึ่งที่หลายฝ่ายจับตามองคือ เวียดนาม
ประเทศที่ไม่เคยหยุดพัฒนา ไม่เคยหยุดสมดุลระหว่าง “มิตรภาพ” และ “หลักการ”
เขาใช้กลยุทธ์ที่เรียกว่า Bamboo Diplomacy
ไม้ไผ่…โอนเอนรับลมแต่ไม่หัก!
เวียดนามค้าขายกับจีนเป็นอันดับต้นๆ แต่ก็ร่วมซ้อมรบกับสหรัฐ
เวียดนามเปิดประเทศรับเทคโนโลยีตะวันตก แต่ไม่วิ่งตามจนเสียอธิปไตย
เวียดนามเจรจาทุกฝ่ายในทะเลจีนใต้โดยมีจุดยืน “ต้องไม่ละเมิดอธิปไตยของกันและกัน”
คงไม่ต้องตอกย้ำว่าทุกประเทศที่ต้องวางยุทธศาสตร์ระยะสั้น, กลางและยาวเพื่อประโยชน์สูงสุดสำหรับตนต้องตระหนักว่าโลกนี้ไม่มีมิตรแท้ ศัตรูถาวร
แต่ต้องมี “หลัก” ที่ทุกคนเคารพ
มีประโยคหนึ่งที่ผมเคยได้รับรู้จากคุณเตช บุนนาค อดีตนักการเมืองมือฉมังของกระทรวงการต่างประเทศที่เคยวิเคราะห์แนวทางเรื่อง “ทิศทางลมกับนโยบายต่างประเทศ” นี่แหละ
ท่านเปรียบเทียบได้อย่างน่าฟังระหว่าง Bend with the wind vs. Bend before the wind
คำที่ใกล้เคียงกับ “ลู่ตามลม” ที่ฝรั่งชอบใช้คือ
“Bend with the wind” = ยืดหยุ่น รับสถานการณ์ โอนอ่อนแค่พอควร
แต่ความยากคือจะโอนอ่อนแค่ไหนจึงจะเรียกว่า “พอเหมาะพอควร” ตรงนี้แหละที่ต้องใช้ความสามารถและการปรับตัวอย่างปราดเปรียวและฉลาด
ส่วน “Bend before the wind” หมายถึงการโน้มตัวไปก่อนที่ลมจะพัดมาถึง
อาจจะแปลว่าเป็นการปรับตัวเสียก่อนที่ลมจะมากระทบเราได้
แต่นั่นก็ต้องอาศัยความเก่งกาจในการประเมินสถานการณ์ อ่านไพ่การเมืองระหว่างประเทศได้ว่าใครกำลังจะทำอะไรใครอยู่
และอะไรที่จะมากระทบเราทั้งด้านบวกและลบ
หลายครั้งไทยถูกมองว่าไม่ได้ “ลู่ตามลมอย่างชาญฉลาด” แต่ “โอนอ่อนมากไปจนดูอ่อนแอ” หรือไม่ก็ “ไม่กล้ามีจุดยืนอะไรเลย”
จุดยืนน่าจะเป็น “คีย์เวิร์ด” ของการอยู่รอด
ดร.สุรเกียรติ์เตือนชัดเจนว่า :
“เราไม่ควรเป็นกลางเฉยๆ แต่ต้องเข้าข้างหลักการที่ถูกต้อง”
ไทยมักพูดว่า “เราเป็นกลาง” โดยไม่อธิบายว่า “กลางในเรื่องอะไร”
เช่น ช่วงเหตุการณ์ 9/11 ที่อเมริกาโดนถล่ม
เมื่อไทยบอกว่า “เราเป็นกลาง”
รัฐมนตรีต่างประเทศของสหรัฐถึงกับโทร.มาถามว่า
“เป็นกลางเรื่องการก่อการร้ายเหรอ?”
ฟังดูน่าขัน แต่จริงจังมาก
ในโลกที่ทุกเรื่องกลายเป็นการเมืองระหว่างประเทศ
คำพูดเล็กๆ ก็มีผลทางยุทธศาสตร์ระดับโลก
ไทยต้องหา “เพื่อนใหม่” และ “บทบาทใหม่”
อีกประเด็นสำคัญคือเรื่องเพื่อน
ดร.สุรเกียรติ์บอกว่า :
“เพื่อนที่เราคิดว่าเป็นเพื่อนเก่า หลายครั้งก็โหวตให้คนอื่น”
แปลว่าไทยยังไม่ “อยู่ในเรดาร์” ของเวทีโลก
เรายังไม่ใช่ประเทศที่ใครอยากรู้ว่า “คิดยังไง” หรือ “เสนออะไร”
เราต้องไม่พอใจกับแค่บทบาท “ประเทศกลางๆ นิ่งๆ เงียบๆ”
แต่ต้องกลายเป็นประเทศที่
มี ไอเดียใหม่ๆ
มี บทบาทที่น่าติดตาม
เป็นคนกลางที่คนอยากฟัง ไม่ใช่แค่คนกลางที่ใครๆ ก็ลืม
ไทยควรเป็นแบบไหนในศตวรรษที่ 21?
ถ้าเปรียบประเทศเป็นคน…
สหรัฐคือหนุ่มหัวร้อนที่ชอบโชว์พาว
จีนคือคนเงียบๆ แต่เดินเกมลึก
รัสเซียคือคนที่พร้อมพลิกโต๊ะได้ทุกเมื่อ
อาเซียนคือกลุ่มเพื่อนบ้านที่เริ่มมีความคิดเป็นของตัวเอง
แล้วไทยคือใคร?
เราจะเป็นแค่คนที่ยิ้มเก่งแต่ไม่มีใครฟัง?
หรือเป็นคนกลางที่ “ไม่พูดเยอะ แต่พูดทีใครก็เงียบ”?
คำตอบอยู่ที่ว่าเราจะกล้ามี “หลัก” ที่ชัดเจนไหม
จะกล้าเสนอไอเดียใหม่บนเวทีโลกไหม
จะกล้าตั้งคำถามและเจรจาอย่างมีศักดิ์ศรีไหม
สรุปคือ อย่าลู่เฉยๆ ต้องรู้ทิศลมด้วย
โลกวันนี้ไม่ใช่แค่พายุลูกใหญ่
แต่เป็นลมวนหลายทิศผสมกับฝุ่นข่าวปลอม การเมืองหลังเวที และสงครามไซเบอร์
การลู่ตามลมยังสำคัญ…
แต่เราต้องรู้ว่าลมนั้นมาจากไหน พัดไปทางไหน และควรลู่ขนาดไหน
บางครั้งต้องลู่
บางครั้งต้องหยัดยืน
บางครั้งต้องยืดหยุ่น
และบางครั้งต้อง “โอนเอนแต่ไม่หัก” – แบบไม้ไผ่
ไทยต้องเป็นไม้ไผ่ที่ไม่แค่ “ลู่” แต่ยัง “รู้” ด้วย
ลู่ให้พอ แต่ต้องมีราก
โอนอ่อนแค่ไหนก็อย่าให้ใครถอนเราได้ง่ายๆ
อย่าแค่หาความอยู่รอด – ต้องทำให้คนอื่นเขาเคารพเรา
ทั้งต่อหน้าและลับหลังด้วย!
