Biology Beyond Nature | ภาคภูมิ ทรัพย์สุนทร
Innovation Grand Challenges (3)
ค.ศ.1661 จักรพรรดิคังซี (Kangxi) ขึ้นครองราชย์ด้วยวัยเจ็ดชันษา นับเป็นฮ่องเต้องค์ที่สามของราชวงศ์ชิงที่เพิ่งเริ่มยึดแผ่นดินจีนมาได้เพียงกว่าปี
คังซีอยู่ใต้การกำกับของผู้สำเร็จราชการสี่ท่านและร่ำเรียนสรรพวิชาอย่างเข้มข้นภายใต้ดูแลของสมเด็จพระอัยยิกาจนเริ่มออกว่าราชการได้ในวัยเพียงสิบสามชันษา
ผู้สำเร็จราชการทั้งสี่ตายบ้างติดคุกบ้างจนคังซีรวบอำนาจไว้เกือบหมดในที่สุด
กลายเป็นจุดเริ่มต้นของหนึ่งในรัชสมัยที่ยาวนานและรุ่งเรืองที่สุดของประวัติศาสตร์จีน
อีกฟากของโลก ยุโรปช่วงศตวรรษที่ 15-16 ผ่านจากยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา (Renaissance) สู่ยุคแห่งการสำรวจ (Age of Discovery) และการปฏิวัติวิทยาศาสตร์ (Scientific Revolution)
ด้านศาสนาก็มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ด้วยการกำเนิดของนิกายโปรเตสแตนต์ (Protestantism) ช่วงต้นศตวรรษที่ 16 นำโดย Martin Luther และเหล่าผู้ติดตามที่อิดระอากับความหรูหราฟู่ฟ่าของเหล่าพระคาทอลิกในวาติกัน โปรเตสแตนต์มองว่าชาวคริสต์สามารถเข้าถึงพระเจ้าได้โดยตรงโดยไม่ต้องมีนักบวชเป็นตัวกลาง ถือเป็นการประกาศหันหลังให้สถาบันที่ร่ำรวยและทรงอำนาจมากที่สุดในโลกตะวันตกมาตั้งแต่ยุคกลาง
การแผ่ขยายของโปรเตสแตนต์บีบให้ทางฝั่งคาทอลิกหันกลับมาปฏิรูปตัวเองเคลียร์ปัญหาภายในที่สะสมมานาน ขณะเดียวกันก็เสริมความเข้มแข็งของนโยบายเชิงรุกในการเผยแผ่ศาสนาสู่พื้นที่ห่างไกล
ช่วงกลางศตวรรษที่ 16 ถือกำเนิดคณะเยซูอิต (Jesuit) คณะนักบวชคาทอลิกที่เริ่มต้นมาจากอดีตอัศวินชาวสเปนเยซูอิตได้รับสมญาว่าเป็นทหารราบขององค์สันตะปาปา (Foot Soldiers of the Pope) อุทิศกายถวายชีวิตพระผู้เป็นเจ้า
ในยุโรปเยซูอิตบริหารโรงเรียนและมหาวิทยาลัย สอนทั้งศาสนวิทยาและศิลปวิทยาการทางโลก
เหล่านักบวชของเยซูอิต ถูกเตรียมพร้อมให้มีความรู้ครบเครื่องทั้งวิทยาศาสตร์ ภูมิศาสตร์ การแพทย์ วิศวกรรม ฯลฯ และส่งไปยังอเมริกาเหนือ อเมริกาใต้ แอฟริกา และเอเชีย
บาทหลวงฟรังซิสเซเวียร์ (Francis Xavier) หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้ง เยซูอิต เดินทางมาเผยแผ่ศาสนาด้วยตนเองถึงอินเดีย มะละกา ญี่ปุ่น
และกำลังจะมุ่งหน้าสู่จีนแผ่นดินใหญ่แต่เสียชีวิตก่อนที่หมู่เกาะนอกชายฝั่ง
Cr. ณฤภรณ์ โสดา
ศาสนาคริสต์เคยเข้ามาในจีนประปรายก่อนหน้านี้ผ่านเส้นทางการค้าบนบก มีบันทึกการตั้งโบสถ์ในจีนตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถังช่วงศตวรรษที่ 7 ต่อมาช่วงราชวงศ์หยวนต้นศตวรรษที่ 14 อาณาจักรมองโกลที่กว้างใหญ่ไพศาลจากยุโรปถึงตะวันออกกลางจรดชายฝั่งตะวันออกของจีนเปิดรับความเชื่อและศาสนาที่หลากหลายรวมทั้งพวกคาทอลิกด้วย
แต่พอชาวฮั่นล้มพวกมองโกลเปลี่ยนผ่านสู่ราชวงศ์หมิงช่วงกลางค่อนท้ายศตวรรษที่ 14 อะไรๆ ที่เป็นต่างชาติรวมทั้งศาสนาคริสต์ก็พลอยถูกขับไล่ออกไปด้วย
บทบาทของศาสนาคริสต์ในจีนแทบจะไม่เหลือจนกระทั่งพวกเยซูอิตเริ่มนำกลับเข้ามาช่วงท้ายศตวรรษที่ 16 ถึงต้นศตวรรษที่ 17
เยซูอิตนอกจากจะพกความรู้มากครบเครื่องแล้วก็ยังเปิดกว้างสนใจเรียนอะไรใหม่ๆ จากท้องที่ที่ตัวเองไปเยือน ฝังตัวอยู่นานเป็นปีจนแก่ตายในต่างแดนก็ไม่เป็นไร
ราชสำนักหมิงในตอนนั้นก็ต้อนรับพวกเยซูอิตเป็นอย่างดีจนหลายคนได้ตำแหน่งใหญ่โตเป็นที่ปรึกษาส่วนพระองค์ของฮ่องเต้
พวกเขาจึงกลายเป็นเหมือนทูตทางวิชาการที่เชื่อมโยงความรู้ตะวันตกและตะวันออกเข้าหากัน
ต้นศตวรรษที่ 17 จีนได้แผนที่โลกฉบับสมบูรณ์ (Wanguo Quantu) ของ Giulio Aleni เยซูอิตชาวอิตาลี สารานุกรมสิ่งประดิษฐ์จากโลกตะวันตกของ Johann Schreck เยซูอิตชาวเยอรมัน
ขณะเดียวกันฟากยุโรปก็ได้เรียนรู้จากบันทึกของเยซูอิตเกี่ยวกับวัฒนธรรมจีนอย่างลัทธิขงจื๊อ ฯลฯ
ช่วงเปลี่ยนผ่านจากราชวงศ์หมิงถึงราชวงศ์ชิงกลางศตวรรษที่ 17 เยซูอิตโดนลูกหลงถูกจำคุกบ้าง เนรเทศบ้าง แต่ก็ยังมีเยซูอิตที่ได้กลับรับราชการอยู่ในราชสำนักอีก
หนึ่งในตำแหน่งชั้นสูงที่พวกเยซูอิตได้ถือครองคือที่ปรึกษาด้านดาราศาสตร์ (มีต่อ)
Cr. ณฤภรณ์ โสดา
