หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
หน่วยพิทักษ์ป่าชั่วคราวเซซาโว่ อยู่ห่างจากสำนักงานเขตปัจจุบันราวๆ 70 กิโลเมตร
ระยะทางแค่นี้ไม่ไกลหรอก ถ้าเป็นที่อื่นจะใช้เวลาเดินทางไม่นาน แต่เซซาโว่เป็นหน่วยพิทักษ์ป่า ซึ่งอยู่ในพื้นที่ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก สภาพเส้นทางค่อนข้างทุรกันดาร โดยเฉพาะหากเป็นช่วงฤดูฝนไม่มีใครบอกได้ว่าจะต้องใช้เวลาเท่าไร
เรื่องปกติที่จะพบเจอคือ รถติดหล่ม รถพัง บางครั้งต้องรอให้ระดับน้ำในลำห้วยลดระดับเพื่อข้ามไป
คนทำงานในป่าทุ่งใหญ่เข้าใจดีว่า สิ่งนี้มันมากับงานที่พวกเขาทำ
อีกนั่นแหละ ไม่ว่าจะเตรียมพร้อมเท่าใด แต่ธรรมชาติก็สอนว่า บางครั้งการฝืนเอาชนะอาจสร้างปัญหามากกว่าการรออย่างเข้าใจ
คนที่นี่เรียกหน่วยนี้ว่า “ลูกไม้แดง” ตามความหมายในภาษากะเหรี่ยง
แต่คนทั่วไปคุ้นกับว่า เซซาโว่ มากกว่า
จากหน่วยเดินทวนลำน้ำขึ้นไปสัก 500 เมตร มีลานเรียบๆ ใต้ดงไผ่ บริเวณนี้ถูกเรียกว่า “แคมป์เมตตา” เพราะที่นี่เคยใช้เป็นแคมป์ของคณะล่าสัตว์ ในเดือนเมษายน พ.ศ.2516 เมตตา คือชื่อนักแสดงสาวที่ร่วมคณะมาด้วย
“เป็นคณะของผู้มีอิทธิพล และไม่ยอมให้จับ ขู่กดดันเราสารพัด”
เย็น การดี หนึ่งในเจ้าหน้าที่จากกองอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมป่าไม้ ซึ่งเดินทางเข้าไปเพื่อจับกุมและพยายามผลักดันให้คณะล่าสัตว์ออกจากพื้นที่ เล่าให้ฟัง
“ที่แคมป์ มีเนื้อกวาง เนื้อกระทิงรมควันแขวนเป็นราว”
การล่าสัตว์ในป่าทุ่งใหญ่ถูกเปิดเผยเมื่อเฮลิคอปเตอร์ที่คณะล่าสัตว์ใช้ตกแถวทุ่งนาจังหวัดนครปฐม ท่ามกลางชิ้นส่วนเฮลิคอปเตอร์ มีซากเสือดาว เขากระทิง และชิ้นส่วนสัตว์ป่ามากมาย
เหตุการณ์นั้นเป็นจุดเริ่มต้นเรื่องราวใหญ่โต การพยายามปกปิดข่าวและคดีที่ไม่คืบหน้าทำให้เกิดความตื่นตัวทางสังคม เป็นหนึ่งในชนวนเหตุสำคัญที่นำไปสู่เหตุการณ์มหาวิปโยค 14 ตุลาคม 2516
ชื่อเซซาโว่โด่งดังและเลือนหายไปตามกาลเวลา
ชื่อป่าทุ่งใหญ่นเรศวรกลับมาโด่งดังอีกครั้ง เมื่อมีเจ้าสัวไร้สติเข้าไปยิงเสือดำแถวห้วยปะชิ เดือนกุมภาพันธ์ 2561
หน่วยลูกไม้แดง เป็นจุดพักของคนเดินทางและชุดลาดตระเวน ที่นี่ในช่วงฤดูหนาวสภาพอากาศเย็นยะเยือก ส่วนใหญ่อุณหภูมิสูงไม่เกิน 10 องศาเซลเซียส
ครั้งที่ทำงานในป่าทุ่งใหญ่ ผมใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ที่ลูกไม้แดง เพราะอยู่ไม่ไกลจากพื้นที่ซึ่งผมใช้รอสัตว์มากนัก รวมทั้งสนิทสนมคุ้นเคยดีกับคนในหน่วย
ผมนึกถึงช่วงเวลาที่นี่บ่อยๆ นอกจากคนและเหตุการณ์ต่างๆ
ผมนึกถึงแมวตัวหนึ่ง
ไม่เพียงในช่วงฤดูหนาวที่เราจะถูกห่มคลุมด้วยสภาพอากาศเย็นๆ ในฤดูฝน เราก็อยู่ในสภาพความเย็นยะเยือก
ฤดูฝน สายฝนโปรย ระดับน้ำในห้วยขึ้นสูงส่งเสียงอื้ออึง
กองไฟซึ่งไม่เคยดับ ปกติจะอยู่ตรงกลางระหว่างแคร่ไม้ไผ่ใกล้ลำห้วย ถูกย้ายเข้ามาไว้ใต้หลังคาข้างโต้ะยาวของครัว มีที่นั่งสองฟาก กองไฟนี้เราใช้เป็นที่พักทำความอบอุ่นแก่ร่างกายหลังจากอาบน้ำในห้วยก่อนวิ่งไปบ้านพัก
ควันไฟม้วนตลบไป-มา เปลวไฟไหวเอน ความร้อนจากกองไฟช่วยไล่ความชื้นไปได้บ้าง
ค่ำหนึ่ง หลังออกเดินทางจากสำนักงานเขตตั้งแต่เช้า ผมถึงที่นี่ตอนท้องฟ้ามืด หลังอาบน้ำ ใส่เสื้อกันหนาวกินข้าวและนั่งคุยกันข้างกองไฟ ความเมื่อยล้าจากการขับรถบนทางกันดารหายไป
“เสือดำมันหมอบอยู่ใต้นั้นแหละครับ” ชายกลางคน ชาวบ้านจะแก เชื้อชาติกะเหรี่ยงสัญชาติไทย เพื่อนๆ เรียกเขาว่า ไมเคิล ชี้ไปใต้ชั้นวางของในครัว
“ผมเดินเข้าไป จะเปิดดูหม้อข้าว มองไม่เห็น เสือเลยตะปบและกัดด้วย” ไมเคิลถลกขากางเกงให้ ดูรอยจุดเล็กๆ ที่ขา ในครัวนี้จะมีข้าวและกับข้าวเสมอไว้สำหรับคนเดินทางที่แวะพัก
“แผลไม่ลึกหรอกครับ มันคงไม่ได้จะเอาจริง แค่จะหนีเท่านั้น”
สองวันก่อน ไมเคิลเดินลงมาที่ครัวเพื่อจะกินข้าว เสือดำตัวหนึ่งหลบอยู่ในครัว เมื่อเขาเดินมาถึง เสือใช้ตีนทั้งสองข้างตะปบและกัดที่ขา ก่อนกระโจนหนีไป ไมเคิลได้รับบาดแผลเล็กๆ
ไมเคิลบาดเจ็บเล็กน้อย แต่ค่ำนั้นมีชีวิตหนึ่งโชคไม่ดีอย่างนั้น
เส้นทางอันเป็นหล่มลึก ลื่นไถลในการเดินทางมาถึงที่นี่ไม่น่าหนักใจนัก แต่สิ่งซึ่งทำให้ผม “ซึม” คือข่าวร้ายที่รับรู้
“ไอ้หมอกไปแล้วนะครับ” ชายหนุ่มผิวคล้ำ ผอมสูง มีสมญาว่าเสือผอม บอกเพิ่มเติม
“มันโดนเสือดำเล่นงานครับ” เขาพูดเสียงเครือ ในดวงตามีหยดน้ำตา
“ไอ้หมอก” แมวตัวผู้สีตุ่นๆ ตัวโต คล้ายเป็นสมาชิกของหน่วย
แม้ว่าตามจริงมันจะอยู่ในฐานะของผู้หลบหนีเข้าเมือง เพราะตามกฎระเบียบมันไม่มีสิทธิ์อยู่ในป่าหรอก
“ไอ้หมอกไม่เคยยุ่งกับสัตว์เล็กสัตว์น้อยหรือตัวอะไรเลย” เสือผอมรับรองความประพฤติ เขาประวิงเวลาที่ต้องนำแมวผู้เปรียบเสมือนเพื่อนรักออกไปไว้ข้างนอก
ไอ้หมอก มีชื่อที่เขียนไว้บนกระดาน ใต้ชื่อกำลังพลคนอื่นๆ ว่า “หมอก สิงห์สเปรย์”
ผมคือผู้ตั้งนามสกุลให้มัน จากนิสัยการชอบพ่นฉี่ใส่สิ่งของโดยเฉพาะอุปกรณ์ต่างๆ ของผม
“เสือไม่ได้กินเจ้าหมอกหรอกครับ” ไมเคิลบอก
“ซากมันอยู่ตรงนั้น” เขาชี้ไปข้างๆ ครัว
ทุกคนรู้ดีว่า หมอก สิงห์สเปรย์ ค่อนข้างถือตัว นอกจากเสือผอมมันไม่ฟังใคร ไม่เข้ามาเคล้าเคลีย มักแสดงความเป็นเจ้าของสถานที่ด้วยการตะกุยเสา และจะแสดงเช่นนี้ให้คนดูเมื่อเสือผอมสั่ง ดูเหมือนว่านอกจากเสือผอม ไอ้หมอกจะไม่รักใคร
แต่ทุกคนรักมัน
เสือดำอ่อนล้าตัวหนึ่งเข้ามาถึงในครัว ไอ้หมอกคงคิดแบบเจ้าถิ่นที่โดนบุกรุก จึงเข้าปะทะและความรู้สึกว่าขนาดร่างกายของมันกับผู้บุกรุกไม่ต่างกัน
บนกระดานที่เขียนชื่อกำลังพล ชื่อ หมอก สิงห์สเปรย์ ถูกลบไปแล้ว แต่ยังมองเห็นจางๆ
เจ้าหมอกแมวตัวหนึ่งอยู่ในที่ซึ่งมีกฎห้ามสัตว์เลี้ยงอยู่ มันอาจเป็นเพียงแมวธรรมดา แต่สำหรับผม มันเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำในป่า เป็นชีวิตเล็กๆ ที่เคยอยู่ตรงนั้น ท่ามกลางผู้คนและเรื่องราวที่ผ่านเข้ามา
ผมไม่รู้ว่าในวินาทีสุดท้ายของชีวิต มันรับรู้อะไรบ้าง และคงไม่มีใครตอบได้ว่าเสือดำรู้สึกอย่างไรที่พบกับเจ้าหมอก และมีความหมายอย่างไร
แต่ที่รู้คือ มันคงคิดว่าเจ้าหมอกมีศักดิ์ศรีพอที่จะลงมือ
สําหรับคนที่รู้จักเคยพบเจ้าหมอก
การตายของมันไม่เป็นแค่เพียงเรื่องของแมวถูกเสือกัด เพราะบางชีวิตแม้จะอยู่กับเราเพียงช่วงเวลาสั้นๆ แต่กลับอยู่ในความทรงจำได้นาน
การจากไปของเจ้าหมอกทำให้ผมรู้ว่า บางชีวิตไม่จำเป็นต้องเป็นสัตว์หายาก ครั้งหนึ่งมันเคยอยู่ที่ลูกไม้แดง ผมผูกพันกับมัน แค่นี้ก็พอเพียงที่จะทำให้เจ้าหมอกมีความหมาย
ความทรงจำก็เป็นวิธีที่ชีวิตหนึ่งยังคงอยู่กับเรา แม้ว่าเรื่องราวและชีวิตนั้นจะจากเราไปนานแล้ว
