ภาพ: AP
กาแฟดำ | สุทธิชัย หยุ่น
ตื่นเช้าวันหนึ่งเมื่อสัปดาห์ก่อน เปิดมือถือก็เจอแจ้งเตือน : White House releases 2025 National Security Strategy (NSS)
เกิดอาการ “บ้านหมุน” ขึ้นมาฉับพลัน
อ่านไปไม่กี่หน้าก็เริ่มตระหนักว่านี่ไม่ใช่แค่ “บ้านหมุน” หากแต่กลายเป็น “โลกป่วน” อีกรอบ!
ผมเปิด PDF หนา 33 หน้า หน้าตาเหมือนบทสรุป MCU Multiverse แต่จริงๆ เป็น NSS 2025 ของสหรัฐ
เจ้า NSS คือ “ยุทธศาสตร์ความมั่นคงของสหรัฐอเมริกา 2025”
อ่านไปไม่ถึงหน้า 2 ก็เริ่มคิดแล้วว่า
“ประเทศไทยอยู่ตรงไหนในจักรวาลที่ลุงทรัมป์กำลังจะสร้างเนี่ย?”
เพราะไม่มันใช่แค่ Make America Great Again แล้ว
มันคือ America First เวอร์ชั่นสุดขั้วที่มองไม่เห็นแม้เงาของประเทศไทย
อ่านต่อไปอีกไม่กี่หน้าก็พอสรุปได้อย่างน่าตกใจว่า เป้าหมายหลักของ “ยุทธศาสตร์ของทรัมป์ล่าสุดที่เป็นลายลักษณ์อักษรนี่คือ : ลุงแซมกลับมาแล้วแน่ๆ
…แล้วเราล่ะ?
1.อ่านหัวข้อแรก…รู้เลยว่านี่ไม่ใช่รายงานธรรมดา แต่เป็นประกาศภารกิจ “ฟื้นฟูความยิ่งใหญ่” ของอภิมหาอำนาจมะกัน
สามเป้าหมายใหญ่ของลุงทรัมป์แบบไม่พูดพล่ามทำเพลงคือ
– ความปลอดภัยก่อน (แต่อยู่ฝั่งเขา ไม่ใช่ฝั่งเรา)
ปกป้องแผ่นดินอเมริกันจากศัตรูทุกสารทิศ
ผมอ่านแล้วเริ่มคิดว่า บ้านเราน่าจะโดนโยงเข้าประเด็น “เส้นทางเดินเรือ” มากกว่าความปลอดภัยอะไรของเขา
– ปิดพรมแดนแน่นหนาแบบใครไม่เข้าเกณฑ์ “สหรัฐต้องมาก่อน” ก็ไม่ต้องโผล่มาให้เห็น
– เศรษฐกิจต้องกลับมาผงาด
Reindustrialization – โรงงานอเมริกันต้องกลับมา
… ซึ่งสำหรับเอเชียมันคือการสูญเสีย
2.เสาหลักยุทธศาสตร์ : อเมริกาโหมด ‘อันตรายแต่เท่’
– กองทัพยิ่งใหญ่เกรียงไกรที่สุดในจักรวาล
เขาใช้คำว่า dangerous military … อ่านแล้วผมสะดุ้งกาแฟแทบหก
Golden Dome ก็มา-โล่พลังงานรุ่นใหม่สไตล์ Avengers ชัดๆ
– Energy Dominance : ลาก่อน Net Zero เขาต้องทรงอิทธิพลที่สุดในด้านพลังงานด้วย
ลุงพูดชัดมากว่า “Net Zero ทำลายเศรษฐกิจ”
งานนี้ไทยเราที่กำลังปั้น EV, Solar, Green Transition ก็มีอาการ “เอ้า…แล้วเราจะขายให้ใคร?”
– ผลิตอาวุธเองให้หมด
สาย supply chain ไทย-อาเซียนร้องพร้อมกัน
“เอ้าาาา กลับบ้านกันหมดเลยเหรอ!?”
3.เอเชียอยู่ตรงไหน?
คำตอบ : อยู่ในส่วนของบท ‘เราจะไม่ยอมให้มีมหาอำนาจครอบงำ’
พอเลื่อนไปถึงส่วนที่เกี่ยวกับเอเชีย ผมแทบวางแก้วกาแฟแล้วไปชงโอวัลตินแทน เพราะมันจริงจังกว่าเพื่อน
นโยบายอินโด-แปซิฟิกเต็มไปด้วยคำเท่ๆ เช่น
Freedom of Navigation
Supply Chain Security
Burden Sharing
Fair Trade (แต่หน้าตาเหมือน “จ่ายมานะพวก เราไม่ไหวแล้ว”)
4.เรื่องเทคโนโลยี : ใครใช้มาตรฐานไหน ประกาศตัวตนเลยจ้า ทุกคนต้องเลือกข้างแล้วนะ
คำตอบของเอกสารคือ
“ถ้าอยากอยู่วงการอเมริกัน คุณต้องเล่นตามกฎอเมริกันนะจ๊ะ”
อาเซียนอย่างเรา…ที่ปกติใช้วิธีไผ่ลู่ลม
ตอนนี้ลมแรง 2 ฝั่ง
กิ่งไผ่เริ่มสั่น
ผมก็พลอยสั่นหวั่นไหวไปด้วย…
5.ภาพใหญ่สำหรับเอเชีย : เลือกข้างยัง?
สหรัฐไม่ยอมแบ่งเค้กกับจีน
จีนไม่ยอมแพ้
ถ้าเปรียบเอเชียเป็นโต๊ะแบ่งเค้ก
และเค้กก้อนนั้นคือ…ห่วงโซ่อุปทานของเรา การส่งออกของเรา ความมั่นคงของเรา ชีวิตความเป็นอยู่ของเรานี่แหละ
6.ความเสี่ยง 4 ประการที่ทำให้ผมต้องวางกาแฟไปดื่มน้ำเปล่าแทน
A. ถูกบังคับเลือกข้าง
“ไผ่ลู่ลม” ของไทยอาจกลายเป็น “ไผ่ถูกดึงสองฝั่งจนแตก”
B. สงครามตัวแทน
สนามรบอยู่เอเชีย ไม่ใช่อเมริกา…
C. ความไม่แน่นอนของร่มเงาความมั่นคง
จ่ายไม่ไหว? ขัดใจลุง?
อาจโดนถอนกำลังได้เลยนะครับ
D. เศรษฐกิจตัวใครตัวมัน
เอเชียที่เคยเป็นฐานผลิตเพื่อส่งออกไปสหรัฐ อาจโดนตัดห่วงโซ่ฉับพลัน
สหรัฐกำลังเปลี่ยนโหมดจาก “พี่ใหญ่ใจดี” เป็น “ผู้คุ้มกันแบบมีค่าต๋ง”
จีนกำลังรอจังหวะเข้าไปเติมช่องว่างทุกครั้งที่อเมริกากดดันพันธมิตร
เอเชีย-รวมถึงไทย-กำลังจะเจอแรงบีบหนักสุดตั้งแต่สงครามเย็น
“Decoupling” คือคำสาปใหม่ที่จะทำให้เค้กเศรษฐกิจภูมิภาคนี้เละเทะถ้าไม่ระวัง
ยุทธศาสตร์สหรัฐ ปี 2025 คือคำประกาศว่า
“ใครอยากอยู่ในทีมลุง ต้องจ่าย ต้องตามกติกา และต้องพร้อมเจ็บไปด้วยกัน”
พอตั้งหลักได้ ผมก็เรียบเรียงคำถามชุดใหม่
1. สหรัฐจะแบ่งโลกกับจีนไหม? เพราะมีคำว่า Sphere of Influence หรือ “เขตอิทธิพล” ที่ทรัมป์ยืนยันว่าโลกตะวันตก (Western Hemisphere) ต้องอยู่ใต้ร่มของมะกัน
แล้วเอเชียล่ะ เฮียจะมาแสดงความเป็นพี่ใหญ่แบบเดิมไหม?
คำตอบคือในเอเชียลุงแซมไม่แบ่งอิทธิพลกับจีนเพราะไม่มีนโยบาย “คนละครึ่งพลัส”
แต่เฮียสี จิ้นผิง จะเป็นใหญ่ในแถบนี้ก็ไม่ได้
สหรัฐใน NSS 2025 มาสไตล์ใหม่-ท่าทีคือแบบว่า “ไม่แบ่ง ไม่ถอย ไม่ต่อราคา!”
พูดง่ายๆ คือ ไม่ได้จะนั่งคุยแบ่งเขตอิทธิพลกับจีนสวยๆ แต่จะทำแบบ “บีบพื้นที่จีนให้แคบลงเรื่อยๆ” แนวย้ำนักย้ำหนาคือ “ไม่รับอิทธิพลจีนเด็ดขาด”
ในเอกสารเขียนชัดแบบไม่อ้อมค้อมว่า ต้อง “ป้องกันไม่ให้มหาอำนาจที่เป็นปฏิปักษ์ครอบงำอินโด-แปซิฟิก”
อ่านแล้วชัดเจนเหมือนลุงแซมประกาศว่า
“ค่ายนี้ของฉัน ใครแทรกมาลุงไม่ให้เล่นด้วย!”
ลุงแซมไม่ได้เป็นตำรวจโลกใจดีอีกต่อไป
หมดสมัย “พี่ดูแลให้นะน้องไม่ต้องห่วง”
ตอนนี้เข้าสู่โหมดใหม่ : ผู้คุ้มครองที่เก็บค่าต๋ง
ประเทศเอเชียที่อยากอยู่ใต้ร่มเงาสหรัฐ ต้องพร้อมทั้งซื้ออาวุธ
ยอมปรับกติกาการค้า
สนับสนุนนโยบายสหรัฐแบบไม่งอแง
แล้วผลลัพธ์มันคืออะไร?
เอเชียถูกผ่ากลางแบบไฮเทคที่สุดในประวัติศาสตร์
ไม่ได้ผ่าด้วยแผนที่
แต่ผ่าด้วยเทคโนโลยี + ห่วงโซ่อุปทาน
ค่ายใช้เทคโนโลยีสหรัฐ อยู่ฝั่งหนึ่ง
ค่ายพึ่งจีน…อีกฝั่งหนึ่ง
ใครเลือกไม่ถูกก็โดนดึงแขนซ้ายที แขนขวาที
A. การถูกบีบให้เลือกข้าง
ยุทธศาสตร์ “America First” บวกมาตรการภาษี
ทำให้สูตรดั้งเดิมของอาเซียน-“ไผ่ลู่ลม”-ใช้ยากมาก
สหรัฐอาจใช้ ภาษี การห้ามเข้าถึงเทคโนโลยี บีบให้ประเทศต่างๆ ต้องหันหลังให้ Supply Chain ของจีน
B. ความเสี่ยงสงครามตัวแทน
หรือ “สนามรบอยู่บ้านเรา ลุงแซมอยู่บ้านลุงแซม”
NSS 2025 เขียนชัดมากเรื่อง Peace through Strength “สันติภาพผ่านความเข้มแข็ง” (เร่งสร้างแสนยานุภาพทางทหารสุดเหวี่ยงเพื่อไม่ต้องทำสงคราม!)
เอกสารใช้คำว่าทำกองทัพให้ lethal แบบถึงลูกถึงคน (ภารกิจหลักคือสังหารลูกเดียว)
ผลลัพธ์คือทุกประเทศแข่งกันเพิ่มงบฯ ทหารอย่างบ้าคลั่ง มีโอกาสตั้งแต่ทะเลจีนใต้ถึงไต้หวันลุกเป็นไฟได้ตลอดเวลา และถ้าไฟไหม้?
บ้านเอเชียไหม้ ไม่ใช่บ้านอเมริกา
C. ความไม่แน่นอนของร่มเงาความมั่นคง
หรือ “ร่มที่ถืออยู่ อาจพับเมื่อไหร่ก็ได้”
นโยบาย Burden Sharing “แบ่งเบาภาระ” ทำให้พันธมิตรอย่างญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ฟิลิปปินส์ รู้สึกเหมือนกำลังผ่อนบ้านอยู่ แล้วธนาคารบอกว่า “เดือนนี้ดอกขึ้นอีกแล้วนะจ๊ะ”
ถ้าจ่ายไม่ไหว?
สหรัฐอาจถอนกำลังได้ทันที
เปิดทางให้จีนเดินเข้ามายิ้มหวาน แล้วบอก
“ให้พี่ดูแลไหมคนดี?”
D. เศรษฐกิจแบบตัวใครตัวมัน
สหรัฐจะ Re-shore ดึงฐานผลิตกลับบ้าน
เอเชียก็จะกลายเป็น โรงงานร้าง ตลาดหด FDI ไหลออก
ง่ายๆ คือ เศรษฐกิจเราอาจเป็นฝั่งโดนเทก่อนเพื่อน
ภายใต้ NSS 2025 สหรัฐกำลังสื่อว่า “อยากให้เราคุ้มครอง? จ่ายมาก่อน และต้องเล่นตามกติกาเรา”
จีนเองก็ไม่ยอมแพ้
รีบเจาะตลาดเอเชียเลยทันที โดยเฉพาะประเทศที่รู้สึกว่าโดนลุงแซมตีตัวออกห่าง
เอเชียทั้งภูมิภาค ตอนนี้อยู่ในภาวะกึ่งๆ ละครน้ำเน่า
นาย A บอกให้เลือกข้าง
นาย B ก็บอกให้เลือกเขา
แต่ถ้าเลือกผิด…บ้านพัง!
สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคืออะไร?
ไม่ใช่สหรัฐกับจีนตกลงแบ่งเค้กกัน
แต่คือภาพที่ทั้งสองฝั่ง “ดึงเค้กคนละด้าน จนเค้กเละเทะหายไปทั้งก้อน”
แล้วเค้กก้อนนั้นคืออะไร?
เศรษฐกิจและความมั่นคงของเอเชียเรานี่เอง…
(สัปดาห์หน้า แล้วพี่ไทยล่ะ?)
