Biology Beyond Nature | ภาคภูมิ ทรัพยสุนทร
ในปี 2007 ตลาดการถอดรหัสพันธุกรรมคือหนองน้ำอันอุดมสมบูรณ์ที่มีมูลค่าสูงเกือบ 800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ กว่าสามในสี่ของตลาดนี้เป็นการถอดรหัสพันธุกรรมเพื่องานวิจัยที่มีปลาใหญ่ชื่อ Applied Biosystems (ABI) ครอบครองเป็นเจ้าถิ่นมายาวนานกว่าสองทศวรรษ
เครื่องถอดรหัสพันธุกรรม (DNA sequencer) ของ ABI รุ่น 3730xl ที่ใช้เทคนิคเก่าแก่อย่าง Sanger’s Sequencing คือมาตรฐานที่นักวิจัยทั่วโลกยอมรับ
แต่ขนาดตลาดถอดรหัสพันธุกรรมคงจะโตไปได้ไกลกว่านี้มากหากราคาของการอ่านลำดับเบสถูกลงกว่านี้
ถูกระดับที่เอามาใช้ตรวจวิเคราะห์ทางการแพทย์ตามโรงพยาบาลทั่วไปได้
แนวคิดนี้ทำให้หลายบริษัทไบโอเทคหันมามุ่งพัฒนาเทคนิคการอ่านลำดับเบสวิธีใหม่ (Next Generation Sequencing, NGS) ที่จะถูกว่า Sanger’s Sequencing ได้เป็นหมื่นเป็นแสนเท่า
เมื่อหนองน้ำมีแนวโน้มจะเติบโตขึ้น เหล่าสตาร์ตอัพหน้าใหม่ที่เปรียบเสมือนปลาเล็กปลาน้อยเริ่มออกหากิน ส่วนปลาใหญ่ต่างถิ่นก็กระโดดเข้ามาล่าเหยื่อด้วย
ต้นปี 2007 ปลาใหญ่ชื่อ Illumina กระโดดข้ามจากตลาด DNA microarray มาฮุบสตาร์ตอัพปลาเล็กชื่อ Solexa ที่ถือเทคนิค Reverse Terminator Sequencing ด้วยมูลค่าการเข้าซื้อถึง 600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
สองเดือนหลังจากนั้นปลาใหญ่อีกตัวชื่อ Roche กระโดดจากตลาดเภสัชกรรมและการตรวจวิเคราะห์มาฮุบสตาร์ตอัพปลาเล็กอีกเจ้าชื่อ 454 Corporation ที่ถือเทคนิค pyrosequencing ด้วยมูลค่าเข้าซื้อ 150 กว่าล้านดอลลาร์สหรัฐ
ส่วน ABI เจ้าถิ่นก็เตรียมรับมือด้วยการไปฮุบสตาร์ตอัพชื่อ Agencourt Personal Genomics มา 120 กว่าล้านดอลลาร์สหรัฐ ตั้งแต่ปีก่อน พัฒนาเป็นเทคนิค SOLiD sequencing ออกมาขายช่วงปลายปีเดียวกันนี้
ปี 2007 จึงเปรียบเสมือนจุดเริ่มต้นของศึกใหญ่ที่ยืดเยื้อไปอีกหลายปีระหว่างสามปลาใหญ่แห่งวงการ DNA sequencing อันได้แก้ Illumina, Roche และ ABI
Cr. ณฤภรณ์ โสดา
Roche ในฐานะบริษัทเก่าแก่อายุกว่าร้อยปีด้านเภสัชกรรมและการตรวจวิเคราะห์คือปลาตัวใหญ่ที่สุด มูลค่าตลาด ณ ปี 2007 อยู่ที่ราว 1.5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ พนักงานรวมเกือบ 80,000 คน ยอดขายเฉพาะแผนกตรวจวิเคราะห์อยู่ที่เกือบ 8,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
หนึ่งในสินค้าขายดีก็คือเครื่อง PCR ที่ซื้อเทคโนโลยีมาจาก Cetus Corporation นั่นเอง
การซื้อกิจการ 454 Corporation ยังทำให้ Roche ได้เป็นเจ้าของ NGS ขายดีตัวแรกที่ได้ออกสู่ตลาด ถ้าทุกอย่างเป็นไปตามแผน Roche ก็จะเป็นปลายักษ์ที่กินรวบตั้งแต่งานตรวจวิเคราะห์ทางการแพทย์สารพัดอย่างที่ลงลึกถึงระดับจีโนมและครอบคลุมขึ้นมาจนถึงการผลิตยามารักษาซึ่ง Roche ก็เป็นหนึ่งในผู้นำตลาดมาช้านาน
ทีม Roche/454 ประกาศศักดาด้วยการถอดรหัสพันธุกรรมของ James Watson เสร็จภายในสองเดือน ที่ต้นทุนประมาณ 2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ นับเป็นจีโนมส่วนบุคคลจีโนมแรกที่ถอดรหัสด้วย NGS (ก่อนหน้านั้นคือจีโนมของ Craig Venter ถอดรหัสด้วย Sanger’s Sequencing ของ ABI)
Cr. ณฤภรณ์ โสดา
ABI ที่เคยเป็นปลาใหญ่หนึ่งเดียวในตลาดการถอดรหัสพันธุกรรม มีมูลค่าตลาด ณ ปี 2007 อยู่ราว 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ พนักงานราว 5,000 คน ยอดขายประมาณ 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
เมื่อเทียบกับ Roche แล้วก็ดูเล็กไปถนัด
แต่ ABI ก็มีทั้งเครื่อง Sanger’s Sequencing ที่ทุกคนคุ้นเคย
และยังมี SOLiD sequencing เป็นแพลตฟอร์มใหม่ในตระกูล NGS
SOLiD อ่านลำดับเบสทีละสองตัวผ่านชิ้นดีเอ็นเอสำรวจ (probe) และเอนไซม์เชื่อมต่อดีเอ็นเอ (ligation)
แม้วิธีการอ่านและแปลผลจะดูยุ่งยากกว่า NGS ร่วมสมัยตัวอื่น แต่ระดับความแม่นยำที่ 99.94% ถือว่าไม่เป็นที่สองรองใครในวงการ
ตัดภาพมาที่ Illumina มูลค่าบริษัทอยู่ที่ราว 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ กับจำนวนพนักงานราว 1,000 คน ยอดขายที่ประมาณ 300 กว่าล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ ปี 2007 ดูแบบนี้แล้ว Illumina เล็กว่าทั้ง ABI และ Roche เป็นสิบเป็นร้อยเท่า
แต่ว่าก็กำลังโตแบบพรวดพราดจนทั้งวงการต้องหันมามอง
ยอดขายโตขึ้นมาเกือบห้าเท่าจากไม่ถึงสองปีก่อน จำนวนพนักงานก็เพิ่มขึ้นมาเกือบเท่าในปีที่ผ่านมา และยึดส่วนแบ่งตลาดไปได้กว่า 10% ภายในปีเดียว ก้าวกระโดดยาวๆ นี้มาจากอภิมหาดีลที่ทำให้ได้ DNA sequencer ของ Solexa มาอยู่ในมือ
ทั้งความเข้มแข็งของเทคโนโลยี กลยุทธ์ที่เน้นโตเร็ว มีระบบนิเวศการให้บริการที่ครบวงจร ยึดหัวหาดตามศูนย์จีโนมขนาดใหญ่ให้ได้ก่อนใครเพื่อน พอยึดแล้วลูกค้าก็ใช้งานจนคุ้นมือ ไม่อยากเปลี่ยนไปใช้ NGS ของเจ้าอื่นอีก กำไรต่อเครื่อง DNA sequencer ไม่ได้เยอะมาก แต่ขายน้ำยา ขายค่าบริการ กินไปได้ยาวๆ
ด้วยวิธีนี้ Illumina จึงพลิกกลับมานำเกมการแข่งขันในวงการ NGS
