ประวัติศาสตร์ธุรกิจถอดรหัสจีโนม (13)

Biology Beyond Nature | ภาคภูมิ ทรัพย์สุนทร

Wang Jian ยังคงรักษาความสัมพันธ์อันดีกับบรรดาผู้บุกเบิกวงการจีโนมฟากสหรัฐ เขาให้เครดิตปรมาจารย์เหล่านี้กับหลายไอเดียยอดเยี่ยมที่กลายมาเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของ BGI

หนึ่งในนั้นคืองานถอดรหัสจีโนมคนเอเชีย

Jian เล่าว่า เงินทุนวิจัยยังคงหายากเหมือนเดิม แหล่งทุนยังมองไม่เห็นประโยชน์ชัดเจน คิดว่าจีโนมมนุษย์ทั้งหลายก็คงไม่ได้ต่างกันขนาดนั้น

ช่วงเวลานั้นเองที่ Jian ได้พบกับผู้บริหารของ Solexa สตาร์ตอัพถอดรหัสจีโนมหน้าใหม่ในขณะนั้น และได้ของยืมเครื่อง DNA sequencer มาใช่ก่อน 5-6 เครื่องสัญญาจะจ่ายเงินคืนให้ในอีกสักสองสามปี

ไม่นานหลังจากนั้น Solexa ก็ถูกขายกิจการต่อให้ Illumina ส่วนฝั่ง BGI ก็เดินหน้าถอดรหัสจีโนมคนเอเชียสำเร็จตีพิมพ์ในวารสาร Nature ตอนปี 2008

“เซินเจิ้นไม่เคยมีงานวิจัยระดับโลกเป็นเรื่องเป็นราวออกมาแบบนี้ ทั้งนายกเทศมนตรีและประธานาธิบดี (หูจินเทา) ประทับใจมาก อัดฉีดทุนวิจัยลงมาให้ BGI อีก 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีสี่ปีรวด” Jian เล่า นั่นคืออีกหนึ่งจุดเปลี่ยนสำคัญที่ปูทางสู่ความเป็นบริษัทเบอร์ใหญ่ในวงการไบโอเทค

BGI ขยายกิจการออกไปในหลายประเทศรวมทั้งในยุโรปและอเมริกาเหนือ

ขอบเขตงานมีตั้งแต่บริการถอดรหัสจีโนม ธนาคารชีวภาพ ชุดตัวโรคระบาด วินิจฉัยโรคพันธุกรรมทารกในครรภ์ ฯลฯ

รายได้จากบริการและการขายผลิตภัณฑ์เหล่านี้ค่อยๆ กลายมาเป็นรายได้หลักแทนเงินอัดฉีดจากฟากรัฐบาล

ปี 2010 BGI สั่งซื้อเครื่อง DNA sequencer จากรุ่น HiSeq 2000 จาก Illumina รวดเดียว 128 เครื่องมูลค่าเฉียดร้อยล้านดอลลาร์สหรัฐ

ทำให้ BGI กลายเป็นศูนย์จีโนมที่ใหญ่ที่สุดในโลกขณะนั้น

แม้จะเป็นลูกค้ารายใหญ่ที่ผูกสัมพันธ์กันมาตั้งแต่ยุค Solexa แต่ BGI กับ Illumina ก็ยังคุมเชิงกันอย่างระแวดระวัง

สำหรับ Illumina จีนคือตลาดอนาคตขนาดมหึมาสำหรับงานวิเคราะห์วินิจฉัยจีโนมทางการแพทย์

น่าสนใจเกินกว่าที่จะหารายได้เพียงขายเครื่อง DNA sequencer ให้บริษัทอื่นอย่าง BGI ฟันกำไรค่าบริการส่วนใหญ่ไป ดังนั้น ฝั่ง Illumina ก็เริ่มวางข้อจำกัดต่างๆ ในการนำเครื่องบริษัทไปใช้กับงานฝั่งนี้ ฟาก BGI เองก็มองว่าการที่ Illumina แทบจากผูกขาดเครื่อง DNA sequencer น้ำยา และค่าบริการอยู่ทำ BGI คุมต้นทุนยาก Illumina จะขึ้นราคา

หรือตั้งกติกาอะไรมาบีบก็ต้องตามเขา

โอกาสมาถึงเมื่อ Complete Genomics (CGI) สตาร์ตอัพสัญชาติอเมริกันอีกเจ้ากำลังตกที่นั่งลำบาก

CGI ถือเทคโนโลยี nanoball sequencing เป็นการอ่านลำดับเบสแบบสั้น (short read) ด้วยระบบแสงเช่นเดียวกับ Illumina

แต่ว่าขั้นตอนการก๊อบปี้ดีเอ็นเอก่อนอ่านลำดับเบสนั้นเป็นการก๊อบปี้ออกมาเป็นดีเอ็นเอสายยาวจากต้นแบบโดยตรง (linear amplification) ไม่ได้ก๊อบปี้เป็นทอดๆ แบบทวีคูณ ทำให้ลดปัญหาการอ่านลำดับเบสพลาดจากการกลายสะสมระหว่างก๊อบปี้

CGI ตั้งบริษัทมาตั้งแต่ปี 2005 ซุ่มเงียบอยู่สามปีกว่าจนเทคโนโลยีพร้อม ตีพิมพ์การถอดรหัสจีโนมมนุษย์สำเร็จด้วยเทคโนโลยี nanoball sequencing ตอนปี 2009 ในวารสาร Science

ทางบริษัทไม่ได้ตั้งใจจะขายเครื่อง DNA sequencer แต่ว่าขายเป็นบริการถอดรหัสพันธุกรรม ตั้งราคาไว้ที่ $5000 ต่อจีโนม ถูกกว่าราคาตลาดช่วงนั้นถึงราวสิบเท่า

นอกจาก DNA sequencer แล้ว CGI ยังมีระบบฐานข้อมูลขนาดใหญ่พร้อมรองรับข้อมูลคลังข้อมูลจีโนมมนุษย์ไม่ต่ำกว่าพันจีโนม

CGI เข้าตลาดหุ้นไปตอนปี 2010 ระดมทุนไปห้าสิบกว่าล้านดอลลาร์สหรัฐ และกลายเป็นบริษัทรับถอดรหัสจีโนมสเกลใหญ่แห่งแรกของโลก

แต่สองปีผ่านไป CGI ก็เริ่มประสบปัญหา ทั้งต้นทุนที่บานปลายและการแข่งขันที่ดุเดือดขึ้นเรื่อยๆ จากขาใหญ่ในวงการอย่าง Illumina, Invitrogen และ Roche อย่างที่เราอ่านไปเมื่อหลายตอนก่อน

BGI ที่กำลังสยายปีกออกไปทั่วโลกเห็นจังหวะดีก็เลยเสนอตัวเข้าซื้อกิจการ CGI ในราคาสูงถึง 117.6 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ฝั่ง Illumina มองเกมออกว่า BGI กำลังหาทางปลดแอกเป็นเจ้าของเทคโนโลยี DNA sequencer เสียเองก็เลยตัดสินใจเกทับ ยื่นขอเสนอซื้อ CGI ในราคา 124.3 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

นอกจากนี้ยังออกมาเตือนทางการสหรัฐถึงอันตรายของการปล่อยเทคโนโลยีถอดรหัสพันธุกรรมขั้นสูงสู่มือบริษัทต่างชาติ

Jay Flatley ผู้บริหารของ Illumina เปรียบเทียบว่าเหมือนการ “ขายสูตรโคคาโคล่าให้จีน”

แต่สุดท้ายแล้วดีลฝั่ง BGI ก็ผ่าน CGI ตัดสินใจไม่เลือก Illumina แม้จะให้ราคาสูงกว่าเพราะเกรงเรื่องกฎหมายต่อต้านการผูกขาด

เมื่อได้ CGI มาอยู่ในสังกัด BGI ก็สามารถคุมธุรกิจถอดรหัสพันธุกรรมของตัวเองได้ตั้งแต่ต้นถึงปลายน้ำ เครื่อง Illumina ของบริษัทยังคงได้ใช้อยู่ แต่ก็มีตัวเลือกมากขึ้นและเปิดโอกาสการพัฒนา DNA sequencer ของตัวเองออกมาขายบ้าง

พอเข้าปี 2015 BGI ก็ประกาศพร้อมชนคู่ค้าเก่าด้วยการเตรียมเปิดตัว Revolocity ระบบถอดรหัสพันธุกรรมอัตโนมัติขนาดยักษ์ 1,500 ตารางฟุต 12 ล้านดอลลาร์สหรัฐที่สามารถนำเข้าตัวอย่างมนุษย์อย่างเลือดหรือน้ำลาย และอ่านรหัสจีโนมทั้งหรือการแสดงออกยีนทั้งหมดออกมาได้ในคราวเดียว

นักวิเคราะห์มองว่า Revolocity จะมาเป็นคู่แข่งโดยตรงกับ HiSeq X เครื่องถอดรหัสพันธุกรรมรุ่นใหญ่กำลังสูงที่ Illumina แทบจะผูกขาดเป็นเจ้าเดียวในขณะนั้น

ศึกธุรกิจถอดรหัสจีโนมช่วงหลัง 2015 ไปจะเป็นอย่างไร ติดตามต่อตอนหน้า