บทความพิเศษ
เมื่อ ส. ธรรมยศ
จัดระเบียบ ‘ศรีบูรพา’
‘สงครามชีวิต’
จากคำวิจารณ์ของ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ มายังคำวิจารณ์ของ ส.ธรรมยศ ทำให้สถานะและการดำรงอยู่แห่ง “สงครามชีวิต”
ทรงบทบาทและมีความหมายในทางความคิดและการบุกเบิกมากยิ่งขึ้น
ส.ธรรมยศ เขียนและตีพิมพ์หนังสือเรื่อง “ศิลปะแห่งวรรณคดี” ขึ้นเมื่อปี 2480 แต่ก็สะท้อนย้อนกลับไปยังการเกิดขึ้นและการดำรงอยู่ของ “สงครามชีวิต” ได้
ในบทนิพนธ์ “ศิลปะแห่งวรรณคดี” เขาจัดประเภทของวรรณคดีโลกออกเป็น
1 กลุ่มคล้าสซิซิสม 2 กลุ่มบ้าสวาท (Romantism) 3 วรรณคดีกลุ่มปารนาซีสม์ และ ซิมบลลิสม 4 วรรณคดีกลุ่มเรียลลีสติค
เมื่อนิยาม Romantism ว่า “กลุ่มบ้าสวาท” ส.ธรรมยศ ได้แสดงความเห็นเพิ่มเติมในเชิงอรรถว่า “การแปลคำ Romantism ว่า ‘กลุ่มบ้าสวาท’ นี้ออกจะค่อนข้างหนักไปหน่อย Coloured term ไปหน่อย
หมายถึงคำกลางๆ ของกลุ่มวรรณคดีที่สำคัญนี่น่าจะเป็น ‘คลั่งสวาท’
ซึ่งก็ยังดูหนักไปอีก ท่านหม่อมเจ้าวรรณฯ ทรงประทานว่า ‘นิยายพิศวาส’ ซึ่งผู้เขียนรู้สึกวับหวามใจอย่างไรพิกล”
นั่นคือ การโยงระหว่าง พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ ที่ ชมัยภร แสงกระจ่าง ให้ความเห็นต่อการเกิดและการเกิดขึ้นของนวนิยายเรื่อง “สงครามชีวิต” อย่างสำคัญ กับ ความเห็นของ ส.ธรรมยศ
โดย ส.ธรรมยศ กล่าวถึง “สงครามชีวิต” ในมุม Romantism ใน “ศิลปะแห่งวรรณคดี” อย่างน่าสนใจ
โปรดอ่าน
นิยาม ส. ธรรมยศ
คำประพันธ์ ร้อยแก้ว
กําเนิดของคำประพันธ์ร้อยแก้วอยู่ในสมัยของเรานี้เอง กะเวลาประมาณ 10 ปีเห็นจะได้ในความมีระเบียบเรียบร้อย
เป็นภาษาพูดธรรมดา เขียนธรรมดา แต่ค่อนข้างหยิบหย่งในการเน้นความรู้สึก
หรือไม่มี impressive ทั้งคำและความ เนื่องจากขาดการใช้เครื่องหมายวรรคตอน
แต่การประพันธ์ของเราในภาษาร้อยแก้ว
ใครจะพูดอย่างไรก็ตาม เท่าที่นับเข้าอยู่ในขีดขั้นของศิลปะแห่งวรรณคดีเรามีกันอย่างอ่อนแอมาก
และในการจัดระดับในกลุ่ม Romantism นี้ นักประพันธ์ของเราคนแรกและคนเดียวที่ได้ผ่านงานหลายสิบเล่มมาแล้วก็ได้พุ่งรสของศิลปะของตนขึ้นสู่ขีดวรรณคดีชนิดที่หายากได้
นักประพันธ์ผู้นั้น คือ “ศรีบูรพา” ในเฉพาะเรื่อง “สงครามชีวิต”
ทำไม “สงครามชีวิต”
จึงเป็น กลุ่มบ้าสวาท
เมื่อเขียนเรื่องราวของวรรณคดีทั่วโลกและของสยามเกือบทุกยุคมาแล้วเราก็พบการขีดเขียนที่จำเป็นต่อหลักวิชา
กล่าวถึง “ศรีบูรพา” ทั้งๆ ที่ท่านผู้นี้ยังมีชีวิตอยู่ ยังประพันธ์อยู่
และบางครั้ง ผู้เขียนเคยนั่งเศร้าอยู่ข้างๆ ในภาษาของ “ศรีบูรพา” ใน “สงครามชีวิต” เป็นภาษาของความปวดร้าว นิ่มนวล
ส่อความลึกซึ้งเบื้องหลัง ในทุกๆ ระยะคำพูด ประณีต รุนแรง
คืบความขมขื่นแห่งชีวิตเข้ามาถอนตนเองจากเชิงสวาทบ่อยครั้ง และโถมเข้าโจมตีขนบประเพณีบางประการที่ขวางต่อความรู้สึกอันได้คว่ำต่ำลง
แทบบาทน้อยของหญิงแบบอย่างคนหนึ่งชื่อ “เพลิน”
ผู้เขียนได้พบปราชญ์แห่งชีวิตชนิดหนึ่งของ “ศรีบูรพา” ใน “สงครามชีวิต” ที่ส่อศิลปินผู้บริสุทธิ์ในการก่อสถูปแห่งความพิศวาสขึ้นถนอมมัน
ปรึกษากับผู้รู้บางคน ซึ่งแม้แต่จะเป็นชนชั้นสูงสักหน่อยและไม่ลำเอียงที่จะย้ำว่า เป็นความหมายสูงในขั้น “ผู้นำ” ของการประพันธ์ไทยประเภทนี้ และเฉพาะเรื่องนี้เรื่องเดียว
แม้แต่เวลาจะผ่านพ้นไปและรสของความไพเราะของเชิงประพันธ์ของ “ศรีบูรพา” ใน “สงครามชีวิต” ที่ได้หลั่งความหมดหวังออกมาเป็นอักขระก็ดี คำบรรยายประกาศความเจ็บในก้อนหัวใจให้คู่สวาทมองเห็น-ให้เข้าใจ ให้ซึ้งในแผลระบมของสวาทสัมพันธ์
ซึ่งทุกๆ ครั้งที่ได้เปิดเผยออกมาด้วยพฤติการณ์อันคิดครึ่งหนึ่งของสตรีคู่สวรรค์จะปวดร้าวสักเพียงใด
และเรื่องเดียวที่เยี่ยมยิ่งสำหรับนักประพันธ์ผู้นี้เป็นแบบอย่างที่นักรัก รักที่จะเลียนตาม
และในคำเดียว
“สงครามชีวิต” เป็นวรรณคดีชนิด Romantism ประเภทสองเล่มแรกที่เขียนด้วยภาษาร้อยแก้วของสยาม
มุมมอง “วรรณไวทยากร”
กับ ทิศทาง ส. ธรรมยศ
อย่าว่าแต่ ส.ธรรมยศ จะบังเกิดความวับหวามใจเมื่อเห็น ม.จ.วรรณไวทยากร วรวรรณ นิยาม Romantism ว่าเป็น “นิยายพิศวาส” เลย
เชื่อว่า “ศรีบูรพา” ก็ตกอยู่ในสภาวะนะจังงัง
เมื่อเห็น ส.ธรรมยศ กวาดเอา “สงครามชีวิต” เข้าไปอยู่ในกลุ่มเป้าหมาย ก็คงจะยิ่งกว่า “วับหวาม” ใจ
ระหว่าง “นิยายพิศวาส” กับ “คลั่งสวาท”
ความน่าสนใจเป็นอย่างสูงมิได้อยู่ที่ว่า “สงครามชีวิต” เป็นเงาสะท้อนแห่ง “นิยายพิศวาส” หรือฉายภาพแห่งอาการ “คลั่งสวาท” ออกมาอย่างเป็นที่ประจักษ์ในบทสรุปของ ส.ธรรมยศ
หากอยู่ที่พื้นฐานแห่งการแสดงความเห็นไม่ว่าของ ม.จ.วรรณไวทยากร วรวรรณ ไม่ว่าของ ส.ธรรมยศ
เนื่องจาก 2 ท่านนี้ล้วนเป็น “นักเรียนนอก”
ขณะที่คนหนึ่งฝึกปรือวิทยายุทธ์มาจากวัฒนธรรมยุโรป อีกคนหนึ่งฝึกปรือวิทยายุทธ์จากไซ่ง่อน
เป็นไซ่ง่อนในยุคที่เป็นอาณานิคมของฝรั่งเศส
การได้มาซึ่งความรู้อันเป็นพื้นฐานของความคิดจึงสัมพันธ์ยึดโยงอยู่กับวัฒนธรรมความคิดในแบบตะวันตก
กระนั้น ที่ไม่ควรมองข้ามก็คือสถานะและการดำรงอยู่แห่ง “สงครามชีวิต”
สถานะ แห่ง สงครามชีวิต
สถานะ แห่ง “ศรีบูรพา”
ถามว่าระหว่างนวนิยายเรื่อง “ลูกผู้ชาย” ซึ่งตีพิมพ์เมื่อปี 2471 กับนวนิยายเรื่อง “ปราบพยศ” ซึ่งตีพิมพ์เมื่อปี 2472 และนวนิยายเรื่อง “สงครามชีวิต” ซึ่งตีพิมพ์เมื่อปี 2475
มีความเชื่อมร้อยและสัมพันธ์กันในทางความคิดหรือไม่ อย่างไร
แม้ว่านักวิชาการและนักวิจารณ์จะให้ “ค่า” และ “ความหมาย” ของ “สงครามชีวิต” ค่อนข้างสูงเมื่อเปรียบเทียบกับ “ลูกผู้ชาย” และ “ปราบพยศ”
โดยเฉพาะความหมายในแง่ที่เป็นการย่ำระฆังเพรียกหา “ความเป็นธรรม”
โดยเฉพาะความหมายที่แสดงให้เห็นบาทก้าวต้นๆ ของการเขียนในสกุลที่เรียกว่า “บ้าสวาท” ตามนิยามของ ส.ธรรมยศ
หรือ “จินตนิยม” ตามนิยามของ เสนีย์ เสาวพงศ์ ในภายหลัง
กระนั้น ที่ไม่ควรมองข้ามอย่างเด็ดขาดก็คือ กุหลาบ สายประดิษฐ์ เห็นว่า “ลูกผู้ชาย” เป็นเสมือนบุตรคนหัวปีบนเส้นทางแห่งการประพันธ์
ขณะเดียวกัน เราจะปฏิเสธได้อย่างไรว่า “ลูกผู้ชาย” คือรากที่มาของชื่อแห่ง “คณะสุภาพบุรุษ” และความหมายของความเป็น “สุภาพบุรุษ” ส่วนหนึ่งก็ปรากฏอย่างเป็นรูปธรรมผ่านบทบาทของ โกมล ดุสิตสมิต ในนวนิยายเรื่อง “ปรายพยศ”
เมื่อเผชิญกับนักเรียนจากสหราชอาณาจักร เช่น หลวงมหิทธิ์ธำรง
ยิ่งกว่านั้น เราจะมองข้ามบทบาทและความหมายของบทความเรื่อง “มนุษยภาพ” ของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ ที่ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ “ศรีกรุง” ได้อย่างไร
“มนุษยภาพ” จึงเป็นเส้นไหมแดงร้อยเชื่อมทาง “ความคิด” อย่างสำคัญ
