บทความพิเศษ | สิรภพ พุ่มพึ่งพุทธ
520 วันบันทึกของคำจากลา
ในโลกหลังกำแพง (28)
ชีวิตไม่ไร้ความหมาย
“พรุ่งนี้จะได้เยี่ยมญาติแล้ว อย่าเอาแต่ซม คนข้างนอกก็เศร้าไม่ต่างอะไรจากเรา อย่าทำให้เขาเครียดละ เขาเป็นห่วงเราอยู่เหมือนกัน ว่าจะอยู่ได้มั้ย” บั๊กพูดขึ้น พร้อมมืออีกข้างที่ยื่นบางสิ่งมาให้เรา
“อะไรนิ” เราเงยหน้าที่กั้นน้ำตาเอ่ยขึ้นถาม
“หนังสือ เล่มนี้อ่านเป็นเล่มแรกเลย ทนายส่งมาให้ ช่วยได้เยอะเลย ลองอ่านดูก่อนจะไปเยี่ยมญาติ พรุ่งนี้ ยังไงถ้าไม่ทันก็อ่านไปเรื่อยๆ ก็ได้ ขนุนน่าจะอ่านหนังสือเร็วอยู่แล้ว เล่มแค่นี้ไม่เท่าไหร่หรอก” แล้วบั๊กก็โชว์ปกหนังสือให้เราดู
“Man’s Search for Meaning ชีวิตไม่ไร้ความหมาย หรอ?” เราอ่านชื่อปกออกเสียง “แล้วมันเรื่องเกี่ยวกับอะไร”
“ก็เกี่ยวกับชีวิตคนยิวที่ถูกจับในช่วงนาซีอะ เป็นแนวๆ จิตวิทยา ลองอ่านดู ไม่สปอยล์” บั๊กตอบอย่างเร่งรีบ พร้อมดันหนังสือเข้ามือเราในทันทีหลังพูดจบ
เรารับน้ำใจนี้ไว้ด้วยความเต็มใจ “ขอบคุณครับ” เราตอบกลับไปพร้อมเปิดดูบทนำ “จงยกย่องพ่อแม่ของเจ้าตราบเท่าที่เจ้ามีชีวิตอยู่ ณ ดินแดนนั้น” ผู้เขียนกล่าวถึงเหตุที่ตนไม่ยอมละทิ้งบ้านเกิด เพราะเขาไม่อาจปล่อยพ่อแม่ให้ต้องเผชิญหน้าภัยจากฮิตเลอร์ตามลำพังได้ แม้เขาจะหนีไปได้ก็ตาม แต่เขาเลือกที่จะอยู่
“นั่นสินะ ที่เราไม่ออกจากประเทศนี้ไปก็คงเพราะเรื่องนี้ด้วยละมั้ง” เราหวนคิดในใจตามในทันที
ตลอดทั้งคืนหลังสงกรานต์ที่แสนเจ็บปวด แม้ภาพของความรุนแรงตลอดทั้งวันยังไม่จางหายไปจากนัยน์ตาของเรา แต่ตัวหนังสือที่กำลังอ่านท่ามกลางแสงไฟขุ่นครีม ร่วมกับเสียงกรนและเสียงพัดลมที่ผสมปนกัน ถึงยากจะจับจ้อง แต่ท้ายที่สุดภาพเหตุการณ์ความรุนแรงและเรื่องราวของ วิกเตอร์ อี. ฟรังเคิล จิตแพทย์ชาวออสเตรีย ผู้ต้องทนทุกข์และความเจ็บปวดจากการสูญเสีย เริ่มค่อยๆ ฉายในจินตนาการของเราแทนภาพเหล่าผู้คนที่นอนอยู่ตรงหน้าและตัวหนังสือที่บังพวกเขาก็กลายเป็นภาพในค่ายกักกันนาซีไปในทันที
จากคำบรรยายเรื่อง ที่นอนที่เป็นเพียงแค่การเอาเศษผ้ามาย้อมแล้วห่มกันหนาว การทารุณที่ใครเป็นยิวก็จะถูกฆ่าในทันที ที่นอนที่ทุกคนต้องเบียดเสียดเข้าไปเพื่อข่มตาให้ข้ามพ้นวันอันแสนเลวร้าย และการใช้แรงงานหนักกับอาหารที่น้อยนิด ที่ทำให้แต่ละวันความเป็นมนุษย์ของพวกเขาต้องค่อยๆ ถูกลดทอนลงไป
“อย่างน้อยชีวิตเราก็ยังดีกว่าในหนังสือละกันวะ” เราใส่ความเห็น
คํ่าคืนที่เราได้ร่วมเดินทางไปกับเส้นทางความเจ็บปวดของคุณวิกเตอร์ช่างแสนยาวนาน
เวลาเราอ่านหนังสือเหมือนทุกสิ่งรอบกายจะหยุดนิ่งราวกับเวลาไม่ได้ไหลผ่านไปไหน แต่ในจิตนึกคิดของเราจะเดินผ่านราวกับหนังที่กำลังฉาย
เราเห็นพ่อ แม่ที่แก่ชรา และภรรยาพร้อมลูกน้อยในท้อง ต้องเดินเข้าไปยังห้องรมแก๊ส ซึ่งเป็นจุดจบที่ยากจะรับสำหรับชีวิต
เขาแตกสลายและบอบช้ำ ซ้ำยังถูกส่งไปขุดหิน สร้างทางรถไฟ เพื่อแลกเศษขนมปัง
เขาไม่ได้มีโอกาสอาบน้ำ เขาไม่ได้มีโอกาสข่มตาให้หลับ และชีวิตของเขาที่ทุ่มเทให้วิทยานิพนธ์ปริญญาโท ก็ถูกทหารนาซีบังคับให้โยนทิ้งลงกองไฟ พร้อมร่างกายที่เปลือยเปล่าของเขา
“ชีวิตคนเราทำไมต้องเจออะไรแบบนี้ด้วย” เราคิดตามต่อ
เราเริ่มอ่านตอนราวหนึ่งทุ่ม ถ้าจำไม่ผิดวันนั้นน่าจะอ่านได้สักร้อยหน้าจนถึงเที่ยงคืน ก่อนจะอ่านก็ไปคุยเล่นกับพี่เกล้า พี่เอ็ม มาก่อนแล้ว พร้อมบอกว่า “จะอ่านหนังสือ มะกวนกานน้า”
หลังเราจำหน้าหนังสือและปิดพักลง เราเงยหน้ามองรอบๆ อีกครั้ง ภาพควันไฟดำ เสียงค้อนที่กระทบกับเหล็ก หรือกลิ่นอับและเชื้อราในห้องก็ละลายหายไป จากค่ายกักกันชาวยิวกลับกลายเป็นภาพคุกไทยที่เราติดอยู่อีกครั้ง เราได้แต่ถอนหายใจที่ทั้งจะว่า “โชคดี” ก็ใช่ จะว่า “อับโชค” ก็ไม่ผิด เพราะด้านหนึ่งชีวิตความเป็นอยู่ก็ดีกว่าในหนังสือเยอะ แต่ในอีกด้านนี่เราก็อยู่มาจะเดือนแล้ว ประกันไปก็ยังไม่ได้ เราชีวิตยังมีแสงสว่างอยู่จริงๆ ใช่มั้ย
“อย่างน้อย พรุ่งนี้จะได้เยี่ยมญาติแล้ว ครั้งแรกเลยนะที่ไม่ได้เห็นหน้าที่บ้านนานขนาดนี้” เราคิดพร้อมตาที่ค่อยๆ ผ่อนคลายแล้วหลับลง
เช้าวันต่อมาเริ่มต้นด้วยกิจวัตรอันเป็นปกติดังทุกวัน มีแต่เพียงความตื่นเต้นและความคาดหวังที่เปี่ยมล้นว่า “วันนี้แล้วสินะ” วนเวียนในหัวตลอดเวลา ตลอดทั้งวันเรานั่งจับจดแต่กับเสียงประกาศของลำโพงว่าเมื่อไหร่ “จะเป็นตาของเรา” เสียงแล้วเสียงเล่า รอบที่หนึ่งตลอดจนรอบที่สิบ ก็ยังไม่ใช่เสียงที่เราเฝ้าถามหาถึง
“จะถึงตาผมยัง” เราถามพี่ก้องซ้ำแล้วซ้ำเล่า เราย้ำคิดย้ำทำ
จากหนึ่งวันที่แสนยาวนานเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เมื่อเราคิดอะไรวนซ้ำ เวลาก็ยิ่งจะยืน ยิ่งจะยาวขึ้น หนึ่งชั่วโมงแรกของวันช่างแสนทุกข์ทรมาน แม้ในระหว่างรอเราจะเขียนจดหมายบ้าง อ่านหนังสือบ้าง แต่มันไม่อาจกดความหวังเหล่านั้นของเราได้
“ทำไมเขายังไม่เรียกชื่อเรา จะรู้ได้ไงวันนี้จะมีชื่อเรา” เราถามบั๊ก ซึ่งบั๊กก็เดินไปถามให้ที่หน้าแดน ก่อนจะกลับมาบอกว่า ของเรารอบสุดท้าย
ปกติเยี่ยมญาติในเรือนจำจะมีทั้งหมด 15 รอบ รอบละ 20 นาที ในตอนนั้นอะนะ ในตอนนี้ไม่รู้เปลี่ยนยัง แต่หลักๆ เลย ญาติต้องเป็นคนมาจองเยี่ยมหน้าเรือนจำ ศัพท์คุกเรียก “ตีเยี่ยม” แล้วจะต้องดูด้วยว่าคิวเต็มมั้ย ไม่ใช่มาแล้วเยี่ยมได้เลย ถ้ารอบเต็ม ต้องย้ายไปรอบที่ว่าง ถ้าไม่ว่าง ก็ไม่ได้เยี่ยม แค่นั้น ซึ่งในเวลานั้นเราไม่รู้ เราก็ได้แค่กระวนกระวายไม่รู้ว่า พ่อแม่เราต้องลำบากแค่ไหนในการตีเยี่ยมแต่ละครั้ง
เวลาก็ผ่านไปเรื่อยๆ รอบแล้ว รอบเล่า จนถึงบ่ายสองกว่าๆ ความกังวลของเราก็ถึงขีดสุด
“จะมีคนมาเยี่ยมเราจริงๆ ใช่มั้ย ไหนสัญญาแล้วนิว่าจะมา” เราเริ่มน้ำตาคลออีกครั้ง ระหว่างคุยกับพี่ก้อง
ความหวังของเราริบหรี่ ความกลัวเริ่มปกคลุม แต่ไม่ช้าเสียงประกาศใหม่ก็ดังขึ้น
“ผู้ต้องขังรายชื่อดังต่อไปนี้ ออกเยี่ยมญาติรอบสุดท้าย 1. สิรภพ พุ่มพึ่งพุทธ 2. …” รีบเด้งตัวขึ้นทันที ชื่อผมใช่มั้ย มาแล้วใช่มั้ย
“ออกไปหน้าแดนเลย ยังไงก็ขอให้โชคดี” พี่บูมบอกไล่หลัง
“มาไม่ต้องกลัว เดี๋ยวได้เยี่ยมละ บอกแล้วว่ายังไงก็มา” บั๊กพูด พร้อมเดินตามเราออกมา เพราะรอบนี้บั๊กมีชื่อด้วย
“ตรวจค้น” ทันทีที่ก้าวเข้าประตูแดน เราถูกจับตรวจค้นเสื้อผ้าทันที เพราะการไปเยี่ยมญาติไปได้แต่ตัวเปล่าเท่านั้น ก่อนพวกเราจะต้องกล่าวนับยอดรายงานตัว เพื่อให้นำแดนพาเราไปส่งที่แดน 7 ต่อไป
“นี่เป็นครั้งแรกเลยนะที่ได้ไปจุดอื่นนอกจากสถานพยาบาล” เราพูด พร้อมกับมองสองข้างทางสายกลางที่มีกำแพงสูงขนาน ทั้งยังมีท้องฟ้าที่กว้างใหญ่และมวลมหาเมฆรอต้อนรับเรา กับอิสรภาพเล็กๆ ที่ได้มอง
“สิรภพ ใช่มั้ย เครื่อง 3 เซ็นตรงนี้แล้วไปนั่งรอ” หลังเราเดินตามทาง แล้วต้องก้าวเข้าประตูเล็กๆ ที่อยู่ในกำแพงอันเป็นทางเชื่อมกับห้องเยี่ยม เราก็มาถึงเหลือแค่รอรอบ
เราไม่รู้ว่าต้องนั่งรอนานเท่าไร ด้วยความวิตก เท้าก็ค่อยๆ สั่นอย่างกับเจ้าเข้า ปากก็กัดเล็บกินเข้าไปในเนื้อ เราหันซ้ายที ขวาที อย่างน้อยนะ เราไม่รู้จะบรรยายความรู้สึกนี้ยังไงนอกจาก “เรากลัว”
“กริ๊ง กริ๊ง กริ๊ง หมดเวลาๆ รอบ 15 เข้าได้ รอบ 14 ออกมาให้หมด” ผู้ช่วยประจำหน้าห้องเยี่ยมปฏิบัติหน้าที่ เราที่ได้ยินก็ลุกเดินในทันที พลางในใจที่เปี่ยมไปด้วยความกังวล
ทำไมน้ำตามันอยากจะไหลอีกแล้ววะ
