จริงหรือ เรากำลังอยู่ท่ามกลาง ‘สงครามโลก’?

กาแฟดำ | สุทธิชัย หยุ่น

คนที่อ่านหนังสือและฟังการแสดงความเป็นของ “กูรู” คนนี้คงได้ความคิดและแนวทางวิเคราะห์ที่น่าตื่นตาตื่นใจไม่น้อย

ยิ่งเกิดสงครามอิหร่าน แกยิ่งพิเคราะห์ด้วยสายตาของนักลงทุนผสมกับผู้จับตาความเป็นไปของภูมิรัฐศาสตร์เชิงลึกอย่างน่าสนใจ

Ray Dalio คือใคร? และทำไมโลกควรฟัง (แต่ไม่ควรเชื่อทั้งหมด)”?

ในโลกของการเงินและภูมิรัฐศาสตร์ น่าจะมีไม่กี่คนที่สามารถเชื่อมโยง “ตลาดการเงิน” เข้ากับ “โครงสร้างอำนาจโลก” ได้อย่างเป็นระบบและต่อเนื่องยาวนาน

หนึ่งในนั้นคือเรย์ ดาลิโอ ผู้ก่อตั้งกองทุนเฮดจ์ฟันด์ที่ครั้งหนึ่งใหญ่ที่สุดในโลกอย่าง Bridgewater Associates

แกใช้เวลากว่าครึ่งศตวรรษในการศึกษาวัฏจักรเศรษฐกิจ การเมือง และประวัติศาสตร์ของมหาอำนาจตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 จนถึงวันนี้

ที่น่าแปลกคือแกไม่ใช่นักวิชาการมหาวิทยาลัย ไม่ใช่นักการทูต และไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ในความหมายดั้งเดิม

แกคือนักลงทุนที่ “จำเป็นต้องเข้าใจโลก” เพื่อเอาตัวรอดในตลาดการเงินระดับโลก

และนั่นคือจุดที่ทำให้มุมมองของเขาแตกต่างจากนักวิเคราะห์ทั่วไป จนบ่อยครั้งทำให้ได้แนวทางที่ไม่ซ้ำซาก แต่ก็เสี่ยงกับการโน้มเอียงไปในทางที่โยงกับ “กำไร-ขาดทุน” มากเกินไป

เพราะสำหรับเรย์ ความเข้าใจผิดไม่ได้หมายถึงแค่ความผิดพลาดทางทฤษฎี แต่หมายถึง “การสูญเสียเงินจริง” ในระดับมหาศาล

มันหมายความว่าการประเมินผิดพลาดอาจหมายถึงการล้มครืนของธุรกิจในทุกระดับได้

เดิมพันจึงสูงกว่าอาจารย์มหาวิทยาลัยหรือนักการทูตประจำสำนักต่างๆ

ผมติดตามแกก็ด้วยเหตุผลนี้

ตลอดเส้นทางกว่า 50 ปี เรย์บอกว่าแกพัฒนาวิธีคิดที่เขาเรียกว่า “Principles” ซึ่งเป็นชุดหลักการในการวิเคราะห์โลกอย่างเป็นระบบ

หนึ่งในผลงานที่มีอิทธิพลมากที่สุดคือหนังสือ Principles for Dealing with the Changing World Order ซึ่งพยายามอธิบายว่าเหตุใดมหาอำนาจจึงขึ้นและลงตามวัฏจักร

และโลกเปลี่ยนผ่านระเบียบอย่างไรจากจักรวรรดิดัตช์ สู่จักรวรรดิอังกฤษ และมาสู่การครอบงำของสหรัฐหลังสงครามโลกครั้งที่สอง

มีเพื่อนถามผมว่าทำไมเราต้องฟังเรย์ ดาลิโอ?

คำตอบไม่ได้อยู่ที่แกประเมินอะไรถูกต้องหรือแม่นยำเสมอแต่บ่อยครั้งแกมองไกลกว่าคนส่วนใหญ่

และกล้าตั้งคำถามในระดับโครงสร้างที่นักวิเคราะห์รายวันมักหลีกเลี่ยง

ตัวอย่างเช่น ก่อนวิกฤตการเงินโลกปี 2008 เรย์เป็นหนึ่งในไม่กี่คนที่เตือนถึงความเปราะบางของระบบหนี้และฟองสบู่เครดิตที่กำลังสะสม

ซึ่งท้ายที่สุดก็ระเบิดออกมาเป็น “วิกฤตการเงินระดับโลก” ที่สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงและกว้างขวางเกินกว่าที่เหล่า “ผู้เชี่ยวชาญมืออาชีพ” จะกล้าคาดคะแน

แนวทางการวิเคราะห์ครั้งนั้นไม่ได้มาจากการเดาข่าวรายวัน แต่เกิดจากการมองเห็น “pattern” ของวัฏจักรหนี้ที่เคยเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในประวัติศาสตร์

ความจริงเรย์ไม่ใช่ “นักพยากรณ์ที่ไม่เคยพลาด”

แกเคยมีช่วงเวลาที่ประเมินสถานการณ์พลาดอย่างรุนแรง เช่น ในช่วงต้นทศวรรษ 1980 แกเคยเชื่อว่าเศรษฐกิจสหรัฐจะเข้าสู่ภาวะถดถอยรุนแรง แต่กลับเกิดการฟื้นตัวอย่างแข็งแกร่ง

ส่งผลให้กองทุนของแกเกือบล้มละลาย

ทำให้แกเข็ดไปเลย…และด้วยประสบการณ์ครั้งนั้นกลายเป็นบทเรียนสำคัญที่ทำให้เขาปรับปรุงวิธีคิด เน้นการใช้ข้อมูลและการกระจายความเสี่ยงมากขึ้น

นี่คือเหตุผลที่ควรฟังเรย์ – ไม่ใช่เพราะแก “ถูกเสมอ” แต่เพราะแก “เรียนรู้จากความผิดพลาด” และพยายามสร้างกรอบคิดที่ลดอคติของมนุษย์ในการมองโลก

แต่การฟังไม่ได้หมายถึงการเชื่อทั้งหมด เพราะกรอบ Big Cycle ของแก แม้จะน่าสนใจก็มีแนวโน้มที่จะทำให้ผู้อ่านมองโลกในเชิง “ทุกอย่างกำหนดไว้แล้วเพราะมีแบบแผนซ้ำๆ กันมาก่อน”…มากเกินไป

ราวกับว่าประวัติศาสตร์กำลังจะซ้ำรอยโดยไม่มีทางเลือกอื่น

บทความล่าสุดของเรย์เสนอแนวคิดที่กระทบความเชื่อพื้นฐานของคนจำนวนมากด้วยการประกาศว่า “เรากำลังอยู่ในสงครามโลกแล้ว” แม้จะไม่มีการประกาศสงครามอย่างเป็นทางการ

ความจริง ผมก็แอบคิดของผมว่าเรากำลังอยู่ในสภาวะที่อาจจะไม่ใช่ “สงครามโลก” ในความหมายเดิม

แต่เรากำลังอยู่ในสภาพ “สงครามทั่วโลก” ที่มีรูปแบบใหม่ที่ไม่อาจจะนำไปเปรียบเทียบกับสงครามโลกครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 ที่ผ่านมา

เพราะกติกามันได้เปลี่ยนไปแล้วอย่างมีนัยสำคัญ

แนวคิดนี้ไม่ได้ตั้งอยู่บนภาพของกองทัพเผชิญหน้ากันโดยตรงแบบ WWII แต่เป็นภาพของความขัดแย้งที่กระจายตัว เชื่อมโยงกัน และดำเนินไปในหลายมิติพร้อมกัน

เรย์มองว่าสงครามในปัจจุบันไม่ใช่เหตุการณ์เดี่ยว แต่เป็น “ระบบ” ที่เชื่อมโยงกัน เช่น ความขัดแย้งในยุโรปตะวันออก ตะวันออกกลาง และเอเชีย ล้วนมีผลกระทบต่อกันผ่านเครือข่ายของพันธมิตร การค้า และพลังงาน

การทำความเข้าใจโลกในแบบนี้ต้องอาศัยการ “ยกระดับสายตา” จากข่าวรายวันไปสู่ภาพรวมระยะยาว ซึ่งเป็นสิ่งที่เรย์พยายามผลักดัน

แต่มันมีคำถามตามมาว่าการมองโลกผ่านเลนส์ของ “วัฏจักรใหญ่” อาจทำให้เรามองข้ามความไม่แน่นอนและความเป็นไปได้ใหม่ๆ หรือไม่?

โลกในศตวรรษที่ 21 ไม่ใช่โลกเดียวกับศตวรรษที่ 20 อีกต่อไป ข้อนี้ย่อมได้รับการยืนยันแล้วหลายชั้น

เพราะระดับของการพึ่งพาอาศัยกันทางเศรษฐกิจ เทคโนโลยีดิจิทัล และความเร็วของข้อมูล ล้วนเปลี่ยนกติกาเกมอย่างมีนัยสำคัญ

การนำแบบจำลองจากอดีตมาใช้โดยตรงจึงอาจมีข้อจำกัด

พูดอีกนัยหนึ่ง ตำรารัฐศาสตร์, ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและกฎหมายนานาชาติมีอันต้องถูกฉีกทิ้งไปหมดเลย

ดังนั้น Ray Dalio ในสายตาของผมก็คือ “นักเล่าเรื่องของโครงสร้างโลก” ที่มีพลังในการอธิบายภาพใหญ่

แต่เราจำเป็นต้องใช้วิจารณญาณในการแยกแยะว่าอะไรคือ “ความนัยที่ลุ่มลึก”

และอะไรคือการเหมารวมจากอดีตที่อาจไม่สอดคล้องกับปัจจุบัน

เพราะในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรง ความสามารถในการตั้งคำถามอาจสำคัญพอๆ กับความสามารถในการหาคำตอบ

พอติดตามอ่านความเห็นของเรย์และเรื่องราวที่กำลังเกิดขึ้นรอบโลกก็ทำให้ต้องมานั่งพิเคราะห์หลายประเด็นให้ลึกซึ้งด้วยคำถามยากๆ ที่อาจจะยังไม่มีคำตอบ…แต่ก็ต้องตั้งเป็นคำถามที่เป็นโจทย์ยากที่ต้องพยายามหาคำตอบให้ได้

กระบวนการพยายามหาคำตอบชุดต่างๆ นี่แหละคือความท้าทายที่ทำให้เราหยุดอ่านหยุดศึกษาและหยุดถกแถลงไม่ได้ เช่นคำถามที่ว่านี่เป็นปรากฏการณ์ของระเบียบโลกใหม่หรือจุดจบจักรวรรดิ?

สภาพปัจจุบันคือ “สงครามทั่วโลก” ที่เริ่มขึ้นแล้วใช่หรือไม่

ถ้าใช่ทำไมตลาดหรือสังคมโลกในส่วนรวมจึงยังมองไม่เห็น

ท่ามกลางความขัดแย้งที่ปะทุขึ้นรายวัน ตั้งแต่สมรภูมิในยูเครน การสู้รบในกาซา ไปจนถึงวิกฤตความมั่นคงในทะเลแดง หลายคนอาจมองว่าเป็นเพียงเหตุการณ์ที่กระจัดกระจายและแยกส่วนกัน

แต่หากเรากางแผนที่ภูมิรัฐศาสตร์และวิเคราะห์ผ่านเลนส์ของ “Big Cycle” เราจะพบความจริงที่น่ากังวลว่า สิ่งเหล่านี้คือฟันเฟืองของภาพใหญ่ที่กำลังเคลื่อนที่ไปพร้อมกัน

เรย์อ้างว่าเรากำลังอยู่ในช่วงเวลาที่อันตรายที่สุดของวัฏจักรระเบียบโลก

มันอันตรายเพราะคนทั้งโลกยังมองอย่างแยกส่วน…สงครามยูเครนกับสงครามอิหร่านแม้จะอยู่คนละจุดของโลก แต่มีความเชื่อมโยงกันอย่างเหลือเชื่อ

พอเห็นประธานาธิบดีเซเลนสกีของยูเครนบินมาตะวันออกกลาง เสนอช่วยถ่ายทอดเทคโนโลยีระบบต่อต้านโดรนของอิหร่านมาช่วยรบที่สมรภูมิตะวันออกกลาง…ก็เห็นภาพเลยว่าไม่มีอะไรที่ไม่เชื่อมต่อกันในโลกอันวุ่นวายวันนี้อีกต่อไป

ก่อนหน้านี้ใครจะเชื่อว่าพอกดปุ่มที่ช่องแคบฮอร์มุซเล็กๆ เท่านั้นโลกสั่งสะท้านพร้อมๆ กันหมด

จึงมีเรื่องที่ต้องพิเคราะห์กันต่ออย่าง “ไร้รอบตะเข็บ” …ต้องอ่านต่อสัปดาห์หน้าครับ