ประวัติศาสตร์ ปัญหาชนชาติของลาว ถาโถมโค่นล้มพรรคคอมมิวนิสต์

ที่มา มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับวันที่ 27 ก.ค. – 2 ส.ค. 2550 บทความพิเศษ โดย ภูมิ พิทยา ในเรื่อง ปัญหาชนชาติและศาสนา (2)

ลาวเป็นประเทศหนึ่งที่มีสัดส่วนชนชาติส่วนน้อยสูงมาก ตามประกาศของทางการระบุว่าลาวมีชนชาติส่วนน้อย 46 ชนชาติ จำนวนพลเมืองชนชาติส่วนน้อยมีประมาณ 45% ของพลเมืองทั้งปะเทศ

ลาวได้จัดชนชาติต่างๆ เป็น 3 กลุ่มใหญ่ โดยใช้ชาติพันธุ์และระดับความสูงของพื้นที่ในการตั้งหลักแหล่งเป็นเกณฑ์ กลุ่มแรกเป็นเชื้อสายไทย-ลาวที่ชอบอยู่ตามที่ราบริมน้ำ ได้แก่ ลาว ผู้ไทย ไทยลื้อ ฯลฯ เรียกว่า “ลาวลุ่ม” กลุ่มที่สองเป็นตระกูลมอญ-เขมรที่อาศัยอยู่ตามที่ดอนหรือเขตป่าเขา ซึ่งได้แก่ ขมุ ละว้า ถิ่น ฯลฯ เรียกว่า “ลาวเทิง” ส่วนกลุ่มที่สามเป็นพวกชาวเขาเช่น ม้ง เย้า อีก้อ ฯลฯ เรียกว่า “ลาวสูง”

ในอดีตลาวเป็นประเทศหนึ่งที่ตกเป็นสมรภูมิของการต่อสู้ต่างลัทธิการเมือง กลุ่มการเมืองต่างๆ ในลาวถูกแบ่งเป็นฝ่ายขวา ฝ่ายกลางและฝ่ายซ้าย ต่างฝ่ายต่างทุ่มกำลังเข้าห้ำหั่นกันนานถึง 20 ปี โดยมีประเทศมหาอำนาจและเพื่อนบ้านทั้งสหรัฐอเมริกา สหภาพโซเวียต จีน เวียดนามและไทยคอยหนุนหลัง การต่อสู้ทางการเมืองในลาวได้ดึงเอาชนกลุ่มน้อยเข้าไปเกี่ยวข้องด้วย และกลุ่มที่มีบทบาทสำคัญที่สุดจนสร้างปัญหาเรื้อรังให้ลาวมาถึงทุกวันนี้ก็คือชาวม้ง

ชาวม้งทั่วโลกมีประมาณ 10 ล้านคน ในจำนวนนี้ 85% อาศัยอยู่ในจีน ที่เหลือกระจายอยู่ใน 10 กว่าประเทศ ประเทศที่มีชาวม้งมากอันดับต้นๆ ได้แก่ เวียดนาม (0.8 ล้านคน) ลาว (0.3 ล้านคน) สหรัฐอเมริกา (0.18 ล้านคน) และไทย (0.12 ล้านคน)

ชาวม้งเป็นพวกที่มีอุปนิสัยขยัน อดทน กล้าหาญ ซื่อสัตย์ เชี่ยวชาญภูมิประเทศและการสู้รบในเขตป่าเขา และยังมีประเพณีไม่ยอมอ่อนข้อให้ผู้ที่มีอำนาจเหนือกว่า จึงมักถูกชักจูงให้เข้าร่วมขบวนการต่อสู้ทางการเมืองของภูมิภาคนี้ ชาวม้งที่มีบทบาทสำคัญทางการเมืองในแถบนี้ได้แก่ชาวม้งในเวียดนาม ไทยและลาว

ชาวม้งในเวียดนามได้เข้าร่วมกองทัพเวียดมินห์และเวียดนามเหนือ มีบทบาทโดดเด่นทั้งในสงครามต่อต้านฝรั่งเศสและสงครามรวมชาติ จนได้รับการยกย่องอย่างสูงจากทางการเวียดนาม

ชาวม้งในประเทศไทยก็มีบทบาทสำคัญไม่ยิ่งหย่อนกว่ากัน ชาวม้งในไทยได้เข้าร่วมกับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) ในการต่อสู้กับรัฐบาลนานถึง 15 ปี โดยเป็นมวลชนในเขตฐานที่มั่นและเป็นกำลังหลักในกองทัพปลดแอกของ พคท. ใน 8 จังหวัดภาคเหนือ

ส่วนในลาว บทบาทของชาวม้งยิ่งโดดเด่นกว่าสองประเทศข้างต้น ชาวม้งได้เข้าร่วมกับทั้งสองฝ่าย คือเป็นทั้งส่วนหนึ่งในกองกำลังแนวลาวรักชาติของฝ่ายคอมมิวนิสต์กับเป็นกองกำลังรบพิเศษที่จัดตั้งโดยซีไอเอ ซึ่งถือเป็นกำลังหลักของลาวฝ่ายขวาที่ใช้ต่อกรกับฝ่ายคอมมิวนิสต์

เหตุที่ชาวม้งในลาวแตกเป็นสองฝ่าย เป็นเพราะความบาดหมางจากการแย่งชิงความเป็นใหญ่ของผู้นำชาวม้งสองตระกูล คือตระกูลลีเฟิง กับตระกูลลอเปียยาว

ในสมัยอาณานิคม ตระกูลลีเฟิงได้รับความไว้วางใจจากฝรั่งเศสให้เป็นผู้นำชาวม้ง ตระกูลลอเปียยาวจึงหันไปร่วมมือกับฝ่ายต่อต้านฝรั่งเศส ภายหลังเมื่อฝรั่งเศสถูกขับออกจากอินโดจีน สหรัฐอเมริกาได้เข้ามาแทนที่ ตระกูลลีเฟิงยังให้ความร่วมมือกับรัฐบาลฝ่ายขวาที่มีสหรัฐอเมริกาหนุนหลัง โทบี้ ลีเฟิง ผู้นำของตระกูลนี้ได้เข้าร่วมรัฐบาลฝ่ายขวา

ส่วนตระกูลลอเปียยาวได้เข้าร่วมแนวลาวรักชาติที่มีพรรคประชาชนปฏิวัติลาวเป็นแกนนำ ไฟด่าง ลอเปียยาว ผู้นำของตระกูลนี้ได้รับแต่งตั้งเป็นรองประธานของแนวลาวรักชาติ

ในสมรภูมิอินโดจีน สหรัฐอเมริกาได้เข้าร่วมสงครามโดยตรงที่เวียดนาม ส่วนในลาวเป็นการทำสงครามตัวแทนผ่านลาวฝ่ายขวา สหรัฐต้องผิดหวังกับความไร้สมรรถภาพของทหารลาวฝ่ายขวา จึงหันมาใช้วิธีรับสมัครชาวม้งที่สนับสนุนตระกูลลีเฟิงมาเป็นทหารหน่วยรบพิเศษ โดยมี นายพลวัง เปา เป็นผู้บัญชาการ กองกำลังชาวม้งหน่วยนี้จัดตั้งเมื่อปี 1961 มีกำลังพลประมาณ 30,000 คน ต่อมาก็ได้กลายเป็นกองกำลังสำคัญที่สุดหน่วยหนึ่งในการสู้รบกับฝ่ายคอมมิวนิสต์

สหรัฐอเมริกาถอนตัวออกจากอินโดจีนในปี 1973 ในลาวมีการจัดตั้งรัฐบาลผสม 3 ฝ่ายขึ้นปกครองประเทศ เมื่อถึงกลางปี 1975 ชัยชนะของฝ่ายคอมมิวนิสต์ในกัมพูชาและเวียดนามได้กระตุ้นให้พรรคประชาชนปฏิวัติลาวเร่งดำเนินการยึดอำนาจ บรรดาผู้นำฝ่ายขวาทั้งอดีตและปัจจุบันต่างทิ้งบ้านช่องข้ามแม่น้ำโขงหนีเข้าไทย ชาวม้งฝ่ายขวาส่วนหนึ่งได้หนีตาม นายพลวัง เปา เข้าไทย แต่ส่วนใหญ่ยังอยู่ที่เดิมและเฝ้าจับตาสถานการณ์ด้วยความกังวล โดยไม่รู้ว่าชะตากรรมในอนาคตจะเป็นอย่างใด

พรรคประชาชนปฏิวัติลาวได้ยึดอำนาจปกครองประเทศ บังคับเจ้ามหาชีวิตสละราชสมบัติ แล้วตั้งสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวขึ้นเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 1975 จากนั้นก็เริ่มกระบวนการเช็คบิลฝ่ายตรงข้าม รัฐบาลคอมมิวนิสต์ได้กวาดจับชาวลาวที่เคยเกี่ยวข้องกับรัฐบาลเก่าและชาวม้งที่เคยเป็นทหารหน่วยรบพิเศษไปเข้าค่ายสัมมนา รวมทั้ง โทบี้ ลีเฟิง ที่ถูกส่งไปค่ายสัมมนาที่ซำเหนือและเสียชีวิตที่นั่น และยังบีบคั้นกดดันครอบครัวของชาวลาวและชาวม้งเหล่านี้ต่างๆ นานา ชาวม้งและชาวลาวกลุ่มอื่นๆ จึงแห่กันหนีเข้าไทย

คลื่นผู้ลี้ภัยจากลาวถาโถมเข้าสู่ไทยต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี ประเมินกันว่าช่วงนั้นมีชาวลาวหนีเข้าไทยประมาณ 1 ล้านคน ซึ่งเท่ากับ 1 ใน 4 ของพลเมืองทั้งประเทศลาว

ชาวม้งที่หนีเข้าไทยได้รับความช่วยเหลือจากสหประชาชาติและประเทศตะวันตกให้ไปตั้งรกรากในประเทศที่ 3 จนเกือบหมด สหรัฐอเมริกาเป็นประเทศที่รับชาวม้งมากที่สุด นอกนั้นก็มีฝรั่งเศส อังกฤษ เยอรมนี แคนาดา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ อาร์เจนตินาและกิอานาของฝรั่งเศส ชาวม้งจึงแปลงสภาพจากชนกลุ่มน้อยข้ามชาติที่อาศัยอยู่ใน 5 ประเทศของทวีปเอเชียมาเป็นชนกลุ่มน้อยข้ามทวีปที่กระจายอยู่ใน 5 ทวีปใหญ่ของโลก

ชาวม้งในสหรัฐอเมริกาจำนวนไม่น้อยยังเกาะกลุ่มกับ นายพลวัง เปา เมื่อตั้งหลักแหล่งมั่นคงแล้ว พวกเขาได้จัดตั้งกลุ่มการเมืองทำการเคลื่อนไหวเพื่อล้มรัฐบาลคอมมิวนิสต์ลาว โดยประสานกับชาวม้งที่ยังอยู่ในลาวและกลุ่มลาวฝ่ายขวานอกประเทศที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกัน

ชาวม้งได้ก่อเหตุรุนแรงในลาวเช่นวางระเบิดและซุ่มโจมตีรถยนต์บนทางหลวงบ่อยครั้ง แม้ระดับความถี่ในการก่อเหตุและระดับความรุนแรงจะไม่มากนัก แต่ก็มีข่าวให้ได้ยินบ่อยๆ จนถึงทุกวันนี้

เป็นที่น่าสังเกตว่า การก่อเหตุรุนแรงของชาวม้งในลาวมิได้มีจุดประสงค์เพื่อแยกดินแดนไปตั้งเป็นประเทศใหม่ หากแต่ต้องการโค่นล้มหรือบั่นทอนเสถียรภาพของรัฐบาลคอมมิวนิสต์ลาว ซึ่งเป็นจุดหมายเดียวกันกับกลุ่มลาวฝ่ายขวาที่ยังทำการเคลื่อนไหว การที่กลุ่มการเมืองที่พ่ายแพ้อย่างเด็ดขาดยังตามราวีฝ่ายชนะแบบไม่ยอมเลิกรายาวนานถึง 30 ปีเช่นในกรณีของลาวนั้น เป็นเรื่องที่ไม่ค่อยพบเห็นในประเทศอื่น

เหตุผลที่พวกเขาทำเช่นนั้นคงเป็นเพราะความเจ็บปวดที่ไม่มีวันลืมจากการกระทำของฝ่ายคอมมิวนิสต์ในอดีต และการที่รัฐบาลลาวยังไม่มีท่าทีปรองดองหรือสมานฉันท์กับพวกเขา ซึ่งเห็นได้จากกรณีการสังหารชาวลาวที่เกี่ยวข้องกับฝ่ายขวาใน จ.หนองคาย และ จ.อุบลราชธานีของไทยเมื่อเร็วๆ นี้ ที่หลายฝ่ายเชื่อว่ารัฐบาลลาวเป็นผู้อยู่เบื้องหลัง

หากเป็นเช่นนั้นจริง เหตุการณ์ความรุนแรงในลาวคงไม่ยุติลงง่ายๆ รัฐบาลลาวคงต้องเผชิญกับปัญหาความมั่นคงที่ยืดเยื้อยาวนานนี้อีกต่อไปอย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง