bg-single

เด็กต้องการมากกว่าแค่คำขวัญ

11.01.2026

โดย ณิชา พิทยาพงศกร

เข้าใกล้วันเด็กทีไร ฉันมักเห็นเพื่อนฝูงลงรูปถ่ายวัยเด็กในโซเชียลมีเดียกัน หลายคนคงนึกถึงความทรงจำที่อบอุ่นวัยเด็ก แต่สำหรับคนไม่น้อย ความทรงจำวัยเด็กอาจไม่ได้เต็มไปด้วยความรู้สึกดีๆ เช่นนั้น

เนื่องในวันเด็กนี้ ฉันเลยอยากชวนคุณผู้อ่านกลับไปทบทวนวัยเด็กของตัวเอง ว่าก่อนคุณอายุ 18 ปี คุณเคยเจอประสบการณ์ใดบ้างใน 10 ข้อนี้ โดยรวมแล้ว คุณตอบว่า “ใช่” ไปกี่ข้อ

1. ผู้ปกครองหรือผู้ใหญ่ในบ้านเคยด่าคุณ ดูถูกคุณ หรือทำให้คุณรู้สึกกลัวว่าจะถูกทำร้ายบ่อยครั้งหรือไม่

2. ผู้ปกครองหรือผู้ใหญ่ในบ้านเคยผลักคุณ ตบคุณ ตีคุณจนมีรอยช้ำหรือบาดเจ็บหรือไม่

3. ผู้ใหญ่หรือคนที่โตกว่าคุณอย่างน้อย 5 ปี เคยสัมผัสหรือลูบคลำคุณในทางเพศ หรือบังคับให้คุณสัมผัสร่างกายของพวกเขาในทางเพศหรือไม่

4. คุณเคยรู้สึกบ่อยๆ ว่าไม่มีใครในครอบครัวรักหรือรู้สึกว่าคุณสำคัญหรือไม่

5. คุณเคยรู้สึกบ่อยๆ ว่าไม่มีอาหารเพียงพอกิน ต้องใส่เสื้อผ้าสกปรก หรือไม่มีใครปกป้องคุณหรือไม่

6. ผู้ปกครองของคุณเคยหย่าหรือแยกทางกันหรือไม่

7. แม่ (หรือแม่เลี้ยง) ของคุณ เคยถูกผลัก จับ ตบ ขว้างของใส่ หรือถูกทำร้ายร่างกายบ่อยครั้งหรือไม่

8. คุณเคยอยู่กับคนที่มีปัญหาการดื่มเหล้าหรือติดยาเสพติดหรือไม่

9. มีคนในครอบครัวที่เป็นโรคซึมเศร้า มีปัญหาสุขภาพจิต หรือเคยพยายามฆ่าตัวตายหรือไม่

10. มีคนในครอบครัวเคยถูกจำคุกหรือไม่
คำถามเหล่านี้เรียกว่า ACE Questionnaire หรือแบบสอบถามประสบการณ์เลวร้ายในวัยเด็ก (Adverse Childhood Experiences) ไม่ว่าคุณจะได้คะแนนเท่าไร ฉันอยากให้คุณถือมันไว้ในใจก่อน เราจะมาดูกันว่า ที่มาของคำถามเหล่านี้มาจากไหน


จุดกำเนิดของ ACE : จากงานวิจัยลดความอ้วนสู่ความเข้าใจบาดแผลวัยเยาว์

ในปี 1985 ดร.วินเซนต์ เฟลิตติ แพทย์ผู้บุกเบิกโปรแกรมลดน้ำหนักที่โรงพยาบาล Kaiser Permanente ซานดิเอโก พบกับปรากฏการณ์ประหลาด คนไข้ของเขาหลายคนที่ลดน้ำหนักได้มากกลับออกจากโปรแกรมกลางคัน โดยเฉพาะคนไข้ที่อ้วนมากที่สุดและลดน้ำหนักได้มากที่สุด มักจะเลิกเมื่อเข้าใกล้น้ำหนักเป้าหมาย

เขาพยายามซักถามประวัติไปเรื่อยๆ จนกระทั่งไปเจอข้อเท็จจริงที่น่าตกใจว่า คนไข้เหล่านี้ประมาณครึ่งหนึ่ง เคยถูกล่วงละเมิดทางเพศในวัยเด็ก เมื่อลองสอบประวัติคนไข้อื่นๆ ที่ลดน้ำหนักไม่ลงเช่นกัน ก็พบว่าเคยมีประสบการณ์คล้ายคลึงกัน เขาเริ่มสงสัยว่า เหตุการณ์รุนแรงที่เกิดขึ้นก่อนวัย 18 ปี อาจมีส่วนในการกำหนดชีวิตของคนได้มากกว่าที่คิด

ปี 1990 เมื่อเฟลิตติไปนำเสนอข้อค้นพบนี้ที่งานประชุมเรื่องโรคอ้วน เพื่อนร่วมงานส่วนใหญ่ไม่เชื่อ บ้างก็กล่าวหาว่าเป็นเรื่องแต่ง แต่มีนักระบาดวิทยาคนหนึ่งจากศูนย์ควบคุมโรคและป้องกันโรคแห่งชาติสหรัฐ (CDC) ที่สะดุดใจกับข้อมูล และเสนอให้เฟลิตติทำการศึกษาขนาดใหญ่ เรื่อง ACE ร่วมกันกับ CDC

พวกเขาพัฒนาคำถาม 10 ข้อขึ้นมา เพื่อสำรวจว่ามีคนมากน้อยแค่ไหนที่มีประสบการณ์บาดแผลวัยเด็ก ระหว่างปี 1995-1997 มีคนกว่า 17,000 คนได้ทำแบบประเมินนี้

ยิ่งถูกเท่าไร ยิ่งเสี่ยงเท่านั้น

ผลการสำรวจออกมาน่าตกใจ เพราะความทุกข์ในวัยเด็กชุกกว่าที่คิด มีผู้ใหญ่ถึงเกือบสองในสามคน (64%) ที่เคยประสบ ACE อย่างน้อย 1 ข้อ และ 1 ใน 6 คน (17%) ตอบว่าใช่มากกว่า 4 ข้อ ที่น่าสนใจคือ สถานะทางเศรษฐกิจหรือพื้นเพของครอบครัวไม่ได้เป็นเครื่องรับประกันว่าจะปลอดภัยจากบาดแผลวัยเด็ก เพราะผู้เข้าร่วมการศึกษาส่วนใหญ่เป็นคนชนชั้นกลาง ผิวขาว 74% จบการศึกษาระดับมหาวิทยาลัย มีงานทำและมีประกันสุขภาพที่ดี ผลการสำรวจนี้ยังทำให้นักวิจัยค้นพบความสัมพันธ์ระหว่างบาดแผลวัยเด็กกับความเสี่ยงด้านสุขภาพตอนโต

คนที่มี ACE score 4 ข้อขึ้นไป มีความเสี่ยงพยายามฆ่าตัวตายสูงขึ้น 12 เท่า เสี่ยงติดเหล้าสูงขึ้น 7 เท่า และเสี่ยงใช้ยาเสพติดสูงขึ้น 10 เท่า คนที่มี ACE score 6 ข้อขึ้นไป มีอายุขัยสั้นลงเกือบ 20 ปี นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงสูงต่อโรคหัวใจ มะเร็ง โรคปอด โรคตับ โรคอ้วน และโรคเบาหวาน

ทำไมบาดแผลวัยเด็กจึงส่งผลระยะยาว?

งานวิจัยด้านประสาทวิทยาอธิบายว่า เมื่อเด็กอยู่ในสภาพแวดล้อมที่คุกคามหรือไม่ปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง ระบบตอบสนองความเครียดของร่างกายจะทำงานหนักเกินไป (toxic stress) การสัมผัสกับฮอร์โมนความเครียดระดับสูงเป็นเวลานานส่งผลต่อพัฒนาการของสมอง โดยเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมอารมณ์และการตัดสินใจ สมองของเด็กเหล่านี้ถูก ‘โปรแกรม’ ให้อยู่ในภาวะเตรียมพร้อมรับมือกับอันตรายตลอดเวลา ทำให้ยากที่จะกลับสู่สภาวะสงบได้

แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น นี่ไม่ใช่คำตัดสินชีวิต หากคุณตอบถูกหลายข้อแต่ยังเติบโตมาได้อย่างดี นั่นแปลว่าคุณอาจมีปัจจัยป้องกันที่ช่วยให้ก้าวผ่านมาได้ ไม่ว่าจะเป็นใครสักคนในครอบครัวที่รักคุณ ครูที่เข้าใจ หรือเพื่อนที่ไว้ใจได้ แต่หากคุณกำลังรู้สึกติดหล่มในชีวิต มีเจ็บป่วยทางกายและทางใจที่หาสาเหตุไม่ได้

นี่อาจเกิดจากบาดแผลวัยเด็กที่ยังไม่ลบเลือนก็เป็นได้


สถานการณ์ในไทย

ฉันยังไม่พบว่ามีการสำรวจ ACE ในวงกว้างในไทย แต่จากที่เคยได้พูดคุย เก็บข้อมูลจากเด็กๆ บางพื้นที่ แล้วทาบกับแบบสอบถามนี้ในใจ ก็ต้องตกใจว่า หากเด็กๆ หลายคนนั่งทำแบบทดสอบนี้ พวกเขาคงตอบว่าใช่ไปเกินครึ่ง นอกจากเด็กๆ ไม่รู้ คุณครูหลายคนก็ไม่รู้ด้วยว่ากำลังทำงานกับเด็กที่มีบาดแผล และพ่อแม่ที่เคยมีบาดแผลในวัยเด็กเอง หากไม่เคยได้รับการเยียวยา ก็มักไม่รู้ตัวว่ากำลังส่งต่อความทุกข์นั้นให้ลูก ผ่านพฤติกรรมที่พวกเขาเรียนรู้มาจากการเลี้ยงดูในอดีต แต่วงจรนี้สามารถตัดได้

ขณะนี้ในต่างประเทศมีการสร้างความรับรู้ มีการอบรมให้นักการศึกษา คนที่ทำงานกับเด็กและเยาวชน ตระหนักรู้ว่าเด็กๆ ที่เราทำงานด้วยอาจมีแผลใจ (trauma) ติดตัวมา และครูจะรับมืออย่างไร โดยไม่เพิ่มความรุนแรงให้บาดแผลเก่า และนำไปสู่การเยียวยา (trauma-informed care) แต่ก็ยังไม่เห็นว่ามีการพูดถึงเรื่องนี้ในแวดวงการศึกษาไทย

สำหรับพ่อแม่ในต่างประเทศ มีการสนับสนุนในหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นโปรแกรมเยี่ยมบ้านสำหรับครอบครัวเปราะบาง การสำรวจความเครียดของพ่อแม่เพื่อให้ความช่วยเหลือทันท่วงที และในประเทศไทยเริ่มมีการทดลองโมเดลที่น่าสนใจ เช่น การดูแลเด็กโดยใช้ชุมชนนำ (เครือข่ายครอบครัวยิ้ม) หรือการแจกกล่องแรกเกิดและเยี่ยมบ้านครอบครัวเปราะบาง แต่ยังทำในพื้นที่จำกัด


คงจะดีไม่น้อย หากมีการใช้แบบสำรวจ ACE ในประเทศไทย และมีข้อมูลสถิติที่ทำให้รู้ว่า สถานการณ์ความเครียดของเด็กและเยาวชนเป็นอย่างไร มีแนวโน้มดีขึ้นหรือแย่ลงเมื่อเทียบกับคนแต่ละรุ่น และควรมีการสำรวจสถานการณ์ความรุนแรงในครัวเรือนอย่างต่อเนื่องเป็นประจำ หากเรามีข้อมูลเหล่านี้ เราอาจบรรเทาสถานการณ์ในบางครอบครัวก่อนที่มันจะกลายเป็นบาดแผล เด็กที่ได้รับความรุนแรงแล้วอาจเข้าสู่กระบวนการเยียวยาได้เร็วขึ้น พ่อแม่ หรือปู่ย่าตายายที่เป็นผู้ดูแล คงได้รับการสนับสนุนให้ดูแลเลี้ยงดูลูกด้วยจิตวิทยาเชิงบวกมากขึ้น อาจเกิดโมเดลนวัตกรรมทางสังคมใหม่ๆ สำหรับเด็กกำพร้า เด็กในครอบครัวที่พ่อแม่ติดยาเสพติด หรืออยู่ในเรือนจำ หรือในครอบครัวเปราะบางที่พ่อแม่มีความเครียดสูงและเสี่ยงที่จะเลี้ยงดูด้วยความรุนแรง

คำขวัญก็ดี แต่ไม่ควรมีแค่คำขวัญ

กลายเป็นธรรมเนียมไปแล้วว่า ทุกปี นายกฯ ก็จะมอบคำขวัญวันเด็กให้กับเด็กๆ และสื่อก็จะรายงานว่าคำขวัญปีนี้คืออะไร แต่ฉันรู้สึกว่านี่เป็นของขวัญที่เล็กน้อยเกินไป และล้าสมัยเหลือเกินในโลกที่คำคมหาง่ายเพียงไถฟีด และหากเด็กต้องการคำขวัญจริง จะให้เอไอเสนอมาให้ทีละเป็นร้อยคำขวัญก็ยังได้ สิ่งที่เด็กต้องการมากกว่า น่าจะเป็นความทรงจำที่ดีในวัยเยาว์ ความอบอุ่นในบ้านและความใส่ใจที่โรงเรียน ซึ่งทำให้เขาพร้อมเติบโตไปอย่างมั่นคงทั้งกายและใจ

ของขวัญที่รัฐบาลจะมอบให้เด็กได้ คือนโยบายที่สนับสนุนครอบครัวให้ดูแลพวกเขาได้อย่างดี ครูและเจ้าหน้ารัฐที่เข้าใจว่าเด็กๆ เผชิญอะไรและมีทักษะการทำงานกับเด็กที่บอบช้ำ และระบบสาธารณสุขที่พร้อมดูแลสุขภาพจิตคนทุกวัยอย่างทั่วถึง และฉันก็อยากเห็นสื่อมวลชนลุกขึ้นมานำเสนอว่า สถานการณ์เด็กและเยาวชนไทยมีพัฒนาการหรือถดถอยลงอย่างไร ยิ่งใกล้เลือกตั้งเช่นนี้ ก็ยิ่งควรวิเคราะห์เจาะลึกด้วยว่า พรรคการเมืองแต่ละพรรคมีนโยบายในด้านนี้อย่างไร

เพราะความเจ็บป่วยทางกายและใจที่ผู้ใหญ่หลายคนกำลังเผชิญอยู่วันนี้ อาจมีที่มาจากบาดแผลในอดีต หากเราบรรเทาทุกข์ของผู้ใหญ่ในปัจจุบัน ควบคู่กับป้องกันบาดแผลในอนาคต เราอาจตัดวงจรอุบาทว์ของการสร้างบาดแผลข้ามรุ่นได้ ไม่ต้องส่งมอบวัยเด็กที่เจ็บปวดให้คนรุ่นต่อไป

แต่จะทำทั้งหมดนี้ได้ แค่คำขวัญวันเด็กคงไม่พอ



เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต

ชาวไร่คนสุดท้ายของโลก (2)
การ์ตูน สะดุดยิ้ม by พล
เครือข่ายค้าปลีกญี่ปุ่น
ไม่เมาไม่เลิกรา (1)
หลายองค์กรระดับโลกยกเลิก ‘ท่านั่งยองๆ เท้าชิด มือปิดหู’ ในการรับมือฟ้าผ่า
นั่งรถเข็น…ไปญี่ปุ่น (4) ทานซูชิที่ญี่ปุ่น
ทาวน์เฮาส์ ทางเลือกใหม่
การ์ตูน อรุณ วัชระสวัสดิ์
นางสีดา กับพระราม สัญลักษณ์แห่งการช่วงชิงความอุดมสมบูรณ์ ในมหากาพย์รามายณะ
การ์ตูน san_d1196
วิกฤต ‘บูลลี่ออนไลน์’ โจทย์ใหญ่-สกัดภัยไซเบอร์
กอดหน่อย อ่อยแล้วนะ : ภารกิจสร้างหุ่นยนต์เบย์แม็กซ์