‘ตู้เย็น’ ในเรื่องสั้นไทยร่วมสมัย

บทความพิเศษ | ชาคริต แก้วทันคำ

‘ตู้เย็น’ ในเรื่องสั้นไทยร่วมสมัย

หลังจากติดตามข่าวหนังสือประเภทรวมเรื่องสั้นที่ส่งเข้าประกวดรางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน หรือซีไรต์ ประจำปี 2569 แล้ว พบว่ามีทั้งหมด 71 เล่ม

และในจำนวนนี้มีรวมเรื่องสั้น 3 เล่มที่มีเรื่องสั้นซึ่งตั้งชื่อและกล่าวถึง ‘ตู้เย็น’ ไว้ในหลากหลายมิติ

ผู้วิจารณ์สนใจเรื่องสั้นทั้ง 3 เรื่องนี้ ได้แก่

‘ในตู้เย็น’ ของชิรณะ ในรวมเรื่องสั้น Wish We All Die in Peace ปิตาย

‘ตู้เย็นนำโชค โทรศัพท์มีปีก’ ของวุฒิเดช มนต์ชัยวิศาล ในรวมเรื่องสั้น ทีโพโกล

‘ตู้เย็นแม่’ ของประเสริฐศักดิ์ ปัดมะริด ในรวมเรื่องสั้น สุขสันต์วันหมดอายุ

จะขอวิเคราะห์มุมมองของนักเขียนแต่ละคนที่เลือกนำเสนอ ‘ตู้เย็น’ ในเรื่องสั้นว่าต้องการสะท้อนความหมายหรือสื่อถึงอะไร

‘ในตู้เย็น’ กับประเด็น

ความรุนแรงในครอบครัว

เรื่องสั้นของชิรณะเปิดเรื่องด้วยบทสนทนา มี ‘ฉัน’ เป็นตัวละครหลักและจบแบบหักมุม อีกทั้งยังดำเนินเรื่องด้วยบทสนทนา มีขนาดสั้นแค่ 2 หน้า จึงบรรจุไปด้วยประเด็นแหลมคมได้ แม้ว่าปัญหาความรุนแรงในครอบครัวจะถูกนำเสนอไว้อย่างหลากหลายและเห็นในสื่อโซเชียลแทบทุกวันก็ตาม แต่เรื่องนี้มีมุมมองน่าสนใจ เมื่อถูกเล่าผ่านเสียงของผู้หญิงที่ไม่ยอมจำนนและยังโต้กลับอีกด้วย

เมื่อกับข้าวถูกแช่ในตู้เย็น หลังฉันกลับจากทำงานและต้องทำงานบ้าน สามีเลิกงานมาก็ถาม พอไม่ได้ดังใจก็ลงไม้ลงมือ ต่อมาเขาเข้านอน ฉันจึงโทร.แจ้ง ตร. แต่กลับได้รับคำตอบว่า “เรื่องผัวเมีย เดี๋ยวไปมุดผ้าห่มเล่นกันสักรอบก็ดีกันแล้ว” (น.8)

สุดท้ายเพื่อนบ้านโทร.แจ้ง ตร. เมื่อได้ยินเสียงคนตีกันตอนกลางคืนก่อนเงียบไป พอ ตร.มาถึงที่เกิดเหตุ เห็นฉันนั่งกอดเข่าอยู่หลังตู้เย็น เห็นเลือด จึงถาม “ผัวน้องไปไหน” “เรื่องของผัวเมีย” “ผัวน้องอยู่ไหน” “ไม่ชอบทำอาหารสด ก็เลยเก็บไว้ในตู้เย็น” (น.9)

จากเรื่องย่อข้างต้นไปสู่ตอนจบ นักอ่านอาจคาดหมายได้ว่าเกิดเหตุฆาตกรรมขึ้น หลังจากก่อนหน้า ตร.เข้าใจว่าเป็นเรื่องของผัวเมีย ทั้งๆ ที่เป็นความรุนแรงในครอบครัวที่ไม่ควรมองข้ามหรือเห็นเป็นเรื่องเล็กน้อย น่าล้อเล่นแต่อย่างใด

ทั้งนี้ ความรุนแรงจากการที่ ตร.กล่าวว่า “เดี๋ยวไปมุดผ้าห่มเล่นกันสักรอบก็ดีกันแล้ว” นั้น สื่อแนวคิดชายเป็นใหญ่ที่ใช้คำพูดดูถูกเพศหญิงให้ต้องสยบยอมหรืออยู่ใต้อำนาจของเพศชาย

แต่เมื่อความรุนแรงถูกความรุนแรงแก้ปัญหาโดยขาดความช่วยเหลือ ตัวกลาง หรือผู้ระงับเหตุ เพราะเป็นเรื่องผัวเมีย สามีจึงกลายเป็นศพที่ถูกแช่ในตู้เย็นเสียเอง

ผู้วิจารณ์มองว่า การโต้กลับระบบชายเป็นใหญ่ทั้งด้วยคำพูดตอบ ตร. และการฆ่าสามีจึงเป็นการแสดงออกทั้ง ‘เสียง’ และ ‘การกระทำ’ ของผู้หญิงที่ต้องการปกป้องสิทธิ ร่างกาย และชีวิต กระทั่งศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เพราะผู้หญิงแม้จะมีบทบาทเป็นภรรยา แต่ ‘ฉัน’ ก็ทำงานเป็นช้างเท้าหน้าคู่กัน กลับต้องมาทำงานบ้านและรองรับอารมณ์ในเรื่องอาหารการกินที่ถูกกำหนดว่าผู้หญิงต้องจัดการฝ่ายเดียว จึงสะท้อนความไม่เท่าเทียมทางเพศในยุคปัจจุบัน

นอกจากนี้ ‘ตู้เย็น’ ยังถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือต่อสู้เรื่องพื้นที่ เมื่อผู้หญิงต้องรับผิดชอบเกี่ยวกับอาหารงานครัว พอบอกว่ามันอยู่ในตู้เย็น เขากลับไม่ชอบอาหารสำเร็จรูป เมื่อชอบของสดๆ จึงกลายเป็นศพถูกแช่เย็นเสียเลย

สุดท้าย การเงยหน้าและส่งยิ้มให้ ตร. นอกจากจะแสดงความกล้าในการจัดการและยอมรับผิดแล้ว ยังสะท้อนได้อีกว่า ‘ฉัน’ ไม่ต้องการตกเป็นเหยื่อหรือยอมรับความรุนแรงในครอบครัวที่อาจเกิดขึ้นซ้ำในอนาคต

ดังนั้น การโต้กลับระบบชายเป็นใหญ่ในยุคปัจจุบัน ตอกย้ำว่าผู้หญิงไม่จำเป็นต้องตกเป็นเหยื่อหรือถูกกระทำแต่เพียงฝ่ายเดียวเสมอไป

‘ตู้เย็นนำโชค โทรศัพท์มีปีก’

กับความเป็นชายขอบ

เรื่องสั้นของวุฒิเดชเล่าเรื่องด้วยสรรพนามบุรุษที่ 3 แบบเรียบง่าย ไม่หวือหวา ประหนึ่งบันทึกเหตุการณ์ปกติในชีวิตประจำวัน โดยมีฉากอยู่ที่ ‘ทีโพโกล’ หมู่บ้านของชาวปกาเกอะญอ

ความน่าสนใจในเรื่องสั้นนี้คือเสน่ห์ที่นักเขียนนำเสนอวิถีคน ‘ชายขอบ’ ด้วยสายตาคนในที่รู้เห็นเหตุการณ์ความปกติที่ไม่ปกติ เพราะเรื่องราวเล็กๆ ในชีวิตมนุษย์เต็มไปด้วยความซับซ้อน

เรื่องมีอยู่ว่า ธิดาได้รับตู้เย็นชิงโชคหลังเรียนจบ เธอนำมันกลับบ้าน บ้านในหมู่บ้านที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึงด้วยติดข้อ กม. ต่อมาเธอแต่งงานมีครอบครัว จึงนำตู้เย็นไปด้วย แต่ไฟฟ้าก็ยังไม่มาถึง สิ่งที่โผล่แทนคือเสาสัญญาณมือถือ เธอจึงซื้อโทรศัพท์และชาร์จแบตจากโซลาร์เซลล์ ทว่าสัญญาณไม่ค่อยมี นอกจากพื้นที่บนหลังตู้เย็น

ความแตกหักเกิดขึ้นในครอบครัว เมื่อสามีของธิดาจับผิด หลังเธอติดโทรศัพท์และแอบชาร์จแบต จึงขว้างมันทิ้งในเช้าวันหนึ่ง

แม้จะดูเป็นเรื่องราวเล็กๆ ที่เกิดขึ้นในครอบครัวหนึ่ง และอาจสามัญธรรมดาในสายตาคนทั่วไป ทว่าเรื่องนี้มีความสมจริงที่สะท้อนความปกติก็จริง กระนั้นกลับเชื่อมโยงไปถึงเรื่องสิทธิ์และการตั้งคำถามต่อสังคมได้อย่างมีชั้นเชิง

“สามีไม่มีสิทธิ์ทิ้งโทรศัพท์มือถือของเธอ […] คิดถึงกระแสไฟฟ้าจะเข้าหมู่บ้านนานนับสิบปีแต่ก็ไม่มีอะไรเกิดขึ้น คิดแล้วทำให้เธอเจ็บปวด ปลากระป๋องที่คนบนดอยซื้อเสียภาษีเท่ากับคนอื่นในประเทศนี้ แล้วทำไมไฟฟ้ามีแต่ในเมือง ทำไมคนบนดอยไม่มีสิทธิ์ใช้ไฟฟ้า นี่ใช่ไหมความอยุติธรรม” (น.16-17)

ข้อความข้างต้นนับเป็นเสียงเล็กๆ ของคนชายขอบที่สั่นสะเทือนความรู้สึกนักอ่านได้ ถึงความไม่ยุติธรรมเรื่องการมีไฟฟ้าใช้ สาธารณูปโภคของรัฐบางอย่างยังกระจายไปไม่ทั่วถึง ทั้งๆ ที่เธอก็เป็นพลเมืองคนหนึ่ง เสียภาษีทางอ้อมให้รัฐ แต่กลับขาดแคลนสิ่งจำเป็นพื้นฐานที่คนในเมืองมีใช้อย่างเหลือเฟือ มันจึงเป็นความเจ็บปวดที่ถ่ายทอดออกมาอย่างซื่อตรงจากคนชายขอบที่รู้สึกว่าพวกเธอไม่ได้รับความยุติธรรมได้อย่างทรงพลัง

แล้วทำไมสามีของธิดาจึงจับผิดและขว้างโทรศัพท์ทิ้ง นอกจากความสงสัยว่าภรรยาติดหรืออาจคุยกับชายอื่น หากพิจารณารูปลักษณ์ของโทรศัพท์ มันอาจเปรียบได้กับอวัยวะเพศชายในทางจิตวิเคราะห์ที่กลายมาเป็นสัญญะสั่นคลอนความเป็นชาย เมื่อถูกขว้างทิ้ง ยังสื่อถึงความรุนแรงในครอบครัวและการจำกัดเสรีภาพของธิดาที่อยากรู้เห็นโลกภายนอกอีกด้วย

นอกจากนี้หากพิจารณาชื่อเรื่องแล้ว ผู้วิจารณ์มองว่ามันสื่อถึงความขันขื่นจากจินตนาการไร้เดียงสาของคนชายขอบ เมื่อปีกคือเสรีภาพ แต่กลับถูกพราก เพราะสามีในเรื่องไม่ยุ่งและไม่ชอบมัน เหมือนเขายังติดอยู่ในโลกล้าหลัง ไม่เปิดรับโลกทัศน์ใหม่ๆ ที่โลกได้เปลี่ยนแปลงและเคลื่อนไหลไปทุกวินาที

ความเชื่อมโยงของทั้ง 2 เรื่องสั้นนี้ ล้วนต่างนำเสนอประเด็นเรื่องสิทธิที่ถูกระบบชายเป็นใหญ่กดทับ ไม่ยอมรับฟัง หรือเสียงนั้นไม่เคยดังพอ กระทั่ง กม.และผู้บังคับใช้ กม.ที่ถูกนำมาใช้เป็นข้ออ้างแล้วเพิกเฉย ปล่อยปละละเลยอยู่กับความคิดล้าหลัง

แต่การนำตู้เย็นมาใช้เป็นสัญญะในสองเรื่องสั้นดังกล่าว มันกลับถูกใช้ผิดวัตถุประสงค์ เพราะใช้แช่ศพ (หมดรัก) และที่วางเพื่อหาสัญญาณ (ความอยากรู้อยากเห็นโลกภายนอก) ซึ่งต่างสะท้อนความเข้าใจในความสัมพันธ์ของคนในครอบครัวที่ ‘ฉัน’ และ ‘เธอ’ ต่างไม่ได้รับจากสามี

อย่างไรก็ตาม ยังมีความน่าสนใจที่ไม่อาจมองข้ามได้ หากสังเกตจากชื่อเรื่องสั้นทั้งสองแล้ว มันล้วนสะท้อนถึงอำนาจบางอย่างอยู่ด้วย ทั้งเป็นของนำโชคที่ไม่ยอมขาย แม้ไม่มีไฟฟ้าใช้ และสิ่งที่ซ่อนหรือแช่อยู่ในนั้น ซึ่งผู้วิจารณ์เห็นว่ามีประเด็นแฝงการเมืองเรื่องผู้หญิงให้ตีความลงลึกได้อีกด้วย

‘ตู้เย็นแม่’

กับพื้นที่แห่งความทรงจำ

เรื่องสั้นของประเสริฐศักดิ์มีองค์ประกอบความเป็นเรื่องสั้นแนวขนบสมจริง โดดเด่นด้านการบรรยายและถ่ายทอดอารมณ์ของตัวละครให้นักอ่านสามารถรู้สึกร่วมได้

เมื่อแม่มีตู้เย็นในบ้านถึง 4 หลัง แต่ละหลังแช่ข้าวของทั้งของสด ของหวาน ผัก ผลไม้ เครื่องปรุง และความทรงจำของคนในครอบครัวที่เกี่ยวข้องกับอาหาร หลังแม่ตาย ลูกทั้งสามจึงนัดมาที่บ้านหลังนั้นเพื่อละลายน้ำแข็งและกำจัดของที่แช่และหมดอายุทิ้ง การรื้อค้นตู้เย็นแต่ละหลังจึงนำมาซึ่งเรื่องราวดราม่าในอดีต ผิดจากฉันที่เหมือนไม่มีอะไรให้ยึดโยงกับแม่ด้วยเรื่องอาหารเช่นเดียวกับพ่อและพี่อีกสองคน ทำให้ฉันไม่ชอบบ้านหลังนี้ หนีจากมัน ไม่อยากได้ไว้

ผู้วิจารณ์มองว่า เรื่องสั้นนี้นำเสนอความสัมพันธ์ในครอบครัวที่มีจุดเชื่อมโยงคือตู้เย็นและแม่ในความทรงจำของแต่ละคน และตู้เย็นนี้ยังเป็นพื้นที่หวงห้ามของผู้หญิงที่รับผิดชอบดูแลเรื่องอาหารการกินที่สื่อถึงความมั่งคั่งและความอบอุ่นได้อีกด้วย

แต่ทว่ามีแค่ ‘ถุงแตงกวา’ ของฉันเพียงสิ่งเดียวเท่านั้นที่หลงเหลือไว้ในสุดและไม่สามารถนำออกจากตู้เย็นได้ เมื่อมันคือสัญญะของทรงจำเจ็บปวดที่ยังติดค้างอยู่ ไม่หายไป ไม่ถูกนำออกหรือเอาไปทิ้งเหมือนข้าวของของคนอื่น จึงเป็นความสำนึกผิดที่ยังไม่คลี่คลาย เพราะ “อะไรที่เข้าไปอยู่ในตู้เย็นแม่แล้ว มันจะอยู่ในนี้ชั่วนิรันดร์” (น.181) สะท้อนได้ว่า ความตายของใครสักคนได้ทิ้งร่องรอยบาดแผลใดไว้บ้าง กระทั่งคนคนนั้นได้ทำความเข้าใจและยอมรับกับความตายที่เกิดขึ้น เพื่อดำเนินชีวิตตัวเองต่อไปได้หรือยัง

ทั้งนี้ มีประเด็นสำคัญคือความหมายของ ‘บ้าน’ ในความรู้สึกของสามพี่น้อง หลังจากนัดมาพบกันอีกครั้ง มันไม่ใช่แค่โครงสร้างอาคาร แต่คือพื้นที่ทางจิตวิญญาณ ตัวตน และสถานที่แห่งความปลอดภัย

ผลจากการอ่านเรื่องสั้นทั้ง 3 เรื่องดังกล่าว ทำให้ผู้วิจารณ์เห็นความเชื่อมโยงที่นักเขียนแต่ละคนต่างใช้ ‘ตู้เย็น’ สื่อความหมายถึงความสัมพันธ์ในครอบครัวในมิติแตกต่าง

ทั้งระดับปัจเจกที่เป็นสิ่งของวัตถุบรรจุความทรงจำ ไปจนถึงเครื่องมือที่แสดงให้เห็นถึงสิทธิและพื้นที่ของผู้หญิงกับความรุนแรงในครอบครัว

ซึ่งสะท้อนและเสียดสีสังคมปัจจุบันอันเต็มไปด้วยความซับซ้อนและรายละเอียดของแต่ละชีวิตประจำวันได้อย่างหลากหลาย

เมื่อทุกคนต่างต้องการความเท่าเทียม (ทางเพศ) และเรียกร้องถามหาความยุติธรรม

เอกสารอ้างอิง

ชิรณะ (นามแฝง). (2569). “ในตู้เย็น”. ใน Wish We All Die in Peace ปิตาย. กรุงเทพฯ: ชายน์, 8-9.

ประเสริฐศักดิ์ ปัดมะริด. (2569). “ตู้เย็นแม่”. ใน สุขสันต์วันหมดอายุ. กรุงเทพฯ: ชายน์, 151-181.

วุฒิเดช มนต์ชัยวิศาล. (2568). “ตู้เย็นนำโชค โทรศัพท์มีปีก”. ใน ทีโพโกล. พิมพ์ครั้งที่ 2. กู๊ดเฮดฯ, 9-17.