บทสนทนากับอานีส บาสเวดัน

บทความพิเศษ | พิธา ลิ้มเจริญรัตน์

เมื่อไม่กี่สัปดาห์ก่อน ผมมีนัดรับประทานอาหารกลางวันกับคุณอานีส บาสเวดัน ที่ Charles Hotel ในเมืองเคมบริดจ์ รัฐแมสซาชูเซตส์ ช่วงนั้นเป็นฤดูรับปริญญาของมหาวิทยาลัยต่างๆ รอบบอสตันพอดี

Harvard Square เต็มไปด้วยบรรยากาศแห่งการเฉลิมฉลอง ครอบครัวจากทั่วโลกเดินทางมาร่วมแสดงความยินดีกับลูกหลานที่เรียนจบ นักศึกษาสวมครุยเดินถ่ายรูปกันตามมุมต่างๆ ของเมือง

อานีสเดินทางมาสหรัฐเพื่อร่วมแสดงความยินดีกับลูกสาวที่สำเร็จการศึกษา

เราสองคนพบกันครั้งล่าสุดที่กรุงจาการ์ตา เมื่อปีที่แล้ว เวลาเหมือนจะไม่นานแต่โลกเปลี่ยนไปมาก เอเชียเปลี่ยนไปมาก ทั้งไทยและอินโดนีเซียก็เปลี่ยนไปมากเช่นเดียวกัน

ผมรู้จักกับคุณอานีสหลังจากโดนตัดสิทธิ์ทางการเมือง พอเดินทางบ่อยก็มีโอกาสได้เจอนักการเมืองอินโดนีเซียอยู่หลายคน ไม่ว่าจะเป็น อากุส ฮาริมูร์ตี ยูโดโยโน หรือ AHY บุตรชายของอดีตประธานาธิบดีซูซิโล บัมบัง ยูโดโยโน, มาร์ตี นาตาเลกาวา อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศ, ดิโน ปัตตี จาลาล อดีตเอกอัครราชทูตอินโดนีเซียประจำสหรัฐอเมริกา และมูฮัมหมัด ชาติบ บาสรี อดีตรัฐมนตรีคลัง ผู้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในฐานะหนึ่งในนักเศรษฐศาสตร์ที่สำคัญที่สุดของภูมิภาค

ผมรู้สึกดีใจมากที่ได้รู้จักอินโดนีเซียมากขึ้น เพราะอย่างไรอินโดนีเซียกับไทยก็ยังเป็นประเทศอันดับหนึ่ง และอันดับสองของอาเซียน อยู่ ณ ปัจจุบัน

ทุกครั้งที่มีโอกาสพบกัน บทสนทนามักพาผมไปรู้จักอินโดนีเซียในมุมที่ลึกกว่าที่เห็นจากหน้าหนังสือพิมพ์

ประเทศที่มีประชากรมากกว่า 280 ล้านคนแห่งนี้ไม่ใช่เพียงเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียน หากยังเป็นประเทศที่กำลังมีบทบาทเพิ่มขึ้นบนเวทีโลกอย่างต่อเนื่อง

สำหรับคนไทยจำนวนไม่น้อย ชื่อของอานีสอาจไม่คุ้นหูนัก ทั้งที่ในอินโดนีเซียเขาเป็นหนึ่งในนักการเมืองที่มีชื่อเสียงที่สุดของยุคปัจจุบัน

ก่อนเข้าสู่การเมือง เขาเป็นนักวิชาการ เป็นอธิการบดีมหาวิทยาลัย และเป็นผู้ก่อตั้งโครงการ Indonesia Mengajar ที่ส่งบัณฑิตรุ่นใหม่ไปสอนหนังสือในพื้นที่ห่างไกลทั่วประเทศ

ต่อมาได้รับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการและวัฒนธรรม ก่อนจะก้าวขึ้นเป็นผู้ว่าการกรุงจาการ์ตา

ชื่อของเขาเป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติมากขึ้นจากการเลือกตั้งประธานาธิบดีอินโดนีเซียเมื่อปี 2024 ซึ่งถือเป็นหนึ่งในการเลือกตั้งที่ใหญ่ที่สุดในโลก

อานีสได้รับคะแนนเสียงเกือบ 41 ล้านเสียง หรือประมาณหนึ่งในสี่ของคะแนนทั้งหมด แม้จะพ่ายแพ้ให้กับปราโบโว ซูเบียนโต ที่ได้รับคะแนนเสียงกว่า 96 ล้านเสียง

แต่ผลการเลือกตั้งครั้งนั้นก็แสดงให้เห็นว่าเขาสามารถสร้างฐานสนับสนุนขนาดใหญ่ทั่วประเทศได้สำเร็จ

สิ่งที่น่าสนใจ เกี่ยวกับแคมเปญของคุณอานีส นอกจากจำนวนคะแนนเสียงที่ได้ ไม่น้อยเลยทีเดียว หากเป็นวิธีที่เขาสร้างการเคลื่อนไหวทางการเมืองขึ้นมา

คนจำนวนมากที่เข้ามาช่วยงานไม่ใช่นักการเมืองอาชีพ หลายคนเป็นนักศึกษา คนทำงานรุ่นใหม่ หรืออาสาสมัครที่เชื่อว่าตัวเองสามารถมีส่วนร่วมกับอนาคตของประเทศได้

ขบวนการหาเสียงของเขาจึงมีพลังบางอย่างที่น่าสนใจ และทำให้ผมนึกถึงการเมืองรูปแบบใหม่ที่เราเห็นในหลายประเทศทั่วโลก

ในขณะเดียวกัน การพบกันครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่อินโดนีเซียกำลังถูกจับตามองอย่างใกล้ชิดจากนักลงทุนทั่วโลก เป็นข่าวใหญ่พาดหัวหลายสำนักทั่วโลกเลยทีเดียว

เพราะตั้งแต่ต้นปีที่ผ่านมา ค่าเงินรูเปียห์อ่อนค่าลงราว 5-10 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับดอลลาร์สหรัฐในบางช่วง และเคลื่อนไหวใกล้ระดับอ่อนค่าสุดเป็นประวัติการณ์

ขณะที่ตลาดหุ้นอินโดนีเซียปรับตัวลดลงราว 10-15 เปอร์เซ็นต์จากจุดสูงสุดก่อนหน้า ส่งผลให้ธนาคารกลางอินโดนีเซียต้องเข้าแทรกแซงตลาดและปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยเพื่อรักษาเสถียรภาพของค่าเงินและความเชื่อมั่นของนักลงทุน

สำหรับคนที่เคยทำงานในตลาดทุน สิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่การที่ค่าเงินอ่อนหรือดัชนีหุ้นปรับตัวลง เพราะเรื่องเหล่านี้เกิดขึ้นได้เสมอในตลาดเกิดใหม่

สิ่งที่ตลาดกำลังส่งสัญญาณคือคำถามเกี่ยวกับความเชื่อมั่นนักลงทุนจำนวนไม่น้อยกำลังพยายามประเมินว่ารัฐบาลจะสามารถรักษาสมดุลระหว่างโครงการใช้จ่ายขนาดใหญ่ การดึงดูดการลงทุน และวินัยทางการคลังได้หรือไม่

ในโลกการเงิน ความเชื่อมั่นมักเคลื่อนไหวเร็วกว่าตัวเลขเศรษฐกิจจริงเสมอ

ในช่วงเวลาเดียวกัน นักศึกษาจำนวนไม่น้อยเริ่มกลับมาเคลื่อนไหวบนท้องถนนอีกครั้ง เสียงสะท้อนจากมหาวิทยาลัยและภาคประชาสังคมเริ่มดังขึ้นตามลำดับ

บางส่วนแสดงความกังวลเรื่องค่าครองชีพ

บางส่วนตั้งคำถามต่อทิศทางของประเทศ

ภาพเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าอินโดนีเซียกำลังเผชิญวิกฤต

หากสะท้อนว่าความคาดหวังของผู้คนต่ออนาคตของประเทศกำลังเพิ่มสูงขึ้น

ผมถามคุณอานีสว่าหลังจากการเลือกตั้งผ่านไปแล้ว อะไรคือสิ่งที่ทำให้เขายังคงมีกำลังใจทำงานต่อ

เขาไม่ได้ตอบถึงการเลือกตั้งครั้งหน้า ไม่ได้พูดถึงคะแนนนิยม หรือโอกาสทางการเมือง

หากเล่าถึงนักศึกษาที่เขาพบระหว่างการเดินทางไปยังเมืองต่างๆ ของอินโดนีเซีย

เล่าถึงอาสาสมัครที่ยังคงทำงานกับชุมชนของตัวเอง และเล่าถึงคนหนุ่มสาวที่ยังเชื่อว่าพวกเขาสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้ แม้จะไม่ได้มีตำแหน่งทางการเมืองใดๆ ก็ตาม

บทสนทนาของเราจึงค่อนข้างหลากหลาย มีทั้งเรื่องเศรษฐกิจมาเป็นเรื่องผู้คน จากเรื่องนโยบายมาเป็นเรื่องการจัดตั้ง จากเรื่องรัฐบาลมาเป็นเรื่องของชุมชน

เขาเชื่อว่าความเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในทำเนียบรัฐบาลหรือรัฐสภา

หากเกิดขึ้นจากผู้คนที่ลุกขึ้นมาทำบางสิ่งบางอย่างในพื้นที่ของตัวเอง

ก่อนแยกย้ายกันในวันนั้น เรากลับไปคุยเรื่องครอบครัวอีกครั้ง บทสนทนาเริ่มต้นด้วยเรื่องลูกสาว และจบลงด้วยเรื่องลูกสาวเช่นเดิม หัวเราะกันสนุกสนานตามประสาคุณพ่อของลูกสาว ถึงแม้ว่าผมจะตามหลังคุณอานีสอยู่หนึ่งทศวรรษก็ตาม (ลูกสาวเราอายุห่างกัน 10 ปีพอดี)

และนี่คือการสนทนายามบ่าย เป็นการพบกันระหว่าง “The Almost President” กับ “The Almost Prime Minister” ที่ไม่เคยรู้สึกหมดหวัง คำว่า Almost สำหรับเรานั้นแสดงได้ว่าเราได้พยายามอย่างเต็มที่แล้ว คำว่า Almost เป็นของขวัญ คือพลังของผู้คนที่พร้อมจะเชื่อในอนาคตที่ดีกว่าเดิม และพร้อมจะลงมือทำเพื่อให้มันเกิดขึ้นจริง

การเลือกตั้งจบลงได้ ตำแหน่งทางการเมืองเปลี่ยนมือได้ ชัยชนะและความพ่ายแพ้ล้วนเป็นเรื่องชั่วคราว ความหวังต่างหากที่อยู่ได้นานกว่า

I wish you endless courage! ผมลาคุณอานีสแบบนี้ครับ

จนกว่าเราจะได้พบกันใหม่