ไดอารี่ดาวแดงนักรบนิรนามของขบวนการประชาชน (2)

คอลัมน์ ตุลวิภาคพจนกิจ
ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ

• อ่าน ไดอารี่ดาวแดง : นักรบนิรนามของขบวนการประชาชน (1)
• อ่าน หกตุลา กึ่งศตวรรษ ยังหาทางกลับไม่ถึงบ้านหรือ
• อ่าน เศรษฐกิจการเมืองของระบบทุน ภายใต้ระบอบสฤษดิ์
• อ่าน การเมืองไทยในระบอบสฤษดิ์
• อ่าน การเมืองไทยภายใต้ ‘ระบอบ’ ต่างๆ
• อ่าน ‘ผีใช้ได้ค่ะ’ การเมืองไทยในทฤษฎี ‘ผีนิยม’
• อ่านบทความทั้งหมดของ ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ คลิกที่นี่

…

เมื่อพูดถึงสมาชิกพรรคในเขตงาน อีกคนที่น่าสนใจยิ่งก็คือ สหายนพ ซึ่งเป็นสามีของสหายเพียงที่ผมได้พูดถึงก่อนแล้ว

ทั้งสองคนมาจากสุราษฎร์ธานีทำงานเคลื่อนไหวกับพรรคมาหลายปี จนกระทั่งย้ายมาขยายงานเพิ่มต่อในเขต 2 สงขลา

ลักษณะเด่นของสหายนพคือ เป็นคนที่มีวาทศิลป์โดดเด่นมาก ความสามารถในการพูดและเล่าเรื่องต่างๆ ได้นั้นมีสูงมาก

กล่าวได้ว่า ถ้าคุณนพนั่งอยู่ในวงสนทนาก็จะได้ยินเสียงของเขาเป็นหลักมากกว่าคนอื่น การเล่าที่สอดแทรกไปด้วยเรื่องราวตลกขบขันและมีความย้อนแย้ง คือเป็นตลกที่มีการเมืองแต่พูดแบบคนในพรรค เสียงที่ใช้ก็เป็นสำเนียงคนใต้จึงมีจังหวะจะโคนสูงต่ำเหมือนเสียงดนตรีด้นสดๆ ออกมา

ถึงแม้ผมพูดภาษาใต้ไม่ได้แต่ก็สามารถที่จะฟังเข้าใจได้เกือบหมด มีบางคำและสำนวนที่ต้องถามว่าแปลว่าอะไร

เสียดายที่ผมไม่ได้บันทึกถ้อยคำและข้อความเหล่านั้นไว้ มันจะเป็นข้อมูลเรื่องวรรณกรรมมุขปาฐะท้องถิ่นใต้ที่ยอดเยี่ยมมาก

ความที่มีความสันทัดในทฤษฎีการเมืองการต่อสู้ของประชาชนและมีความรู้ในเรื่องพื้นบ้านดี ทำให้คุณนพเพิ่มเติมเรื่องราวเรื่องเล่าประสบการณ์สูงสุดที่เป็นเรื่องส่วนตัว และโดยทางอ้อมของคนอื่นก็ตามทั้งในหมู่บ้าน ชาวบ้าน หรือสหายที่ไปทำงานมวลชนได้อย่างสนุกสนาน มีข้อคิดข้อเตือนใจ แล้วก็มีด้านที่เป็นความบันเทิงเริงรมย์ในยามว่างจากการทำงานหรือจากการศึกษาเล่าเรียนก็ตาม

อีกด้านหนึ่งซึ่งพวกเราได้ยินมาว่า คุณนพรำโนราได้ แต่ไม่มีโอกาสได้เห็นสักที กระทั่งมีงานสำคัญของเขตงาน เช่น วันเกิดพรรค วันต่อสู้ด้วยเสียงปืนแตกหรือวันที่ 14 ตุลาคม 2516 และ 6 ตุลาคม 2519 ก็ตาม สหายก็พยายามที่จะเรียกร้องคุณนพขอขึ้นไปรำโนราให้ดูหน่อย เพราะถือว่าเป็นศิลปะที่โด่งดังของทางใต้

ทุกคนก็รู้ว่ารำโนรานั้นยากมาก หากว่าสหายนพสามารถรำได้ก็ต้องถือว่าเป็นสุดยอดของงานศิลปะการเมืองของเขตงานเรา

ในที่สุดมีอยู่ครั้งหนึ่งคุณนพก็ไม่สามารถที่จะทานเสียงเรียกร้องจากสหายในเขตงานได้ ในที่สุดแกก็ยอมขึ้นเวที ก็มีการแต่งตัวแบบโนรา มีทั้งชฎา มีทั้งเครื่องนุ่งเท่าที่จะหาได้มากที่สุดในป่า ก็คงยืมจากคนในหมู่บ้านจำนวนหนึ่ง

เมื่อดนตรีเสียงปี่กลองบรรเลงได้ที่ คุณนพเริ่มท่ารำโนราด้วยความตั้งใจอย่างเต็มที่ เห็นได้ว่าใบหน้าเครียดกว่าปกติที่มักมีรอยยิ้มข้างปาก ความพยายามคืนนั้นไม่สำเร็จ

เนื่องจากคงขาดการฝึกฝนการเตรียมพร้อมไม่มากพอ การแสดงครั้งแรกนั้นก็ต้องยุติลงก่อนที่จะรำเสร็จ เพราะว่าผู้แสดงไม่สามารถที่จะแสดงท่าต่อไปได้ ต้องยุติกลางคันแล้วขึ้นต้นใหม่สองสามครั้ง ไม่สามารถต่อไปได้จนจบท่า

ในที่สุดทุกคนก็ยอมรับว่า ควรจะให้คุณนพพักผ่อน อย่าทรมานให้แกต้องทำในสิ่งที่มันเหลือกว่าที่จะทำได้

ผมเอาใจช่วยสุดใจ แต่ก็ต้องเห็นใจว่าการต่อสู้บนเวทีคืนนั้นมันสุดวิสัย เราทุกคนต่างมีข้อจำกัดด้วยกันทั้งนั้น

บทเรียนนี้เป็นภาพประทับใจอันหนึ่งที่ผมไม่ลืม

สหายอีกคนที่เป็นแกนนำในเขตงานด้านการทหารคือ สหายสมชาย ซึ่งย้ายมาร่วมกับพวกเราในระยะต่อมา

ผมก็ไม่ทราบว่าคุณสมชายมีตำแหน่งอะไร เพราะโดยปกติการทหารในเขตมีคุณนิกรรับผิดชอบอยู่ก่อนแล้ว

ก็เดาว่าคุณสมชายคงมาเตรียมจัดตั้งหน่วยทหารสำหรับปฏิบัติการทางทหารต่อไปในอนาคต ดูเผินๆ เหมือนหน้าที่จะทับซ้อนกับของคุณนิกรที่อยู่ก่อน

สังเกตว่าสองคนแทบไม่คุยกันเลย คุณสมชายมีบุคลิกตรงข้ามกับคุณนิกร เป็นคนพูดฉาดฉานทั้งส่วนตัวและในที่ประชุม พูดสำเนียงไทยกลางได้ดีด้วย เขาชอบคุยกับผมในเรื่องและปัญหาต่างๆ ทั้งการเมืองระหว่างประเทศถึงในประเทศ เป็นคนติดตามสถานการณ์การเมืองอย่างใกล้ชิด

จนวันหนึ่งเมื่อทราบว่าผมเคยทำงานกับครูโกมล คีมทอง ในกลุ่มปริทัศน์เสวนาในกรุงเทพฯ ก่อนจะไปเป็นครูสอนโรงเรียนประชาบาลใน ต.บ้านส้อง จ.สุราษฎร์ธานี คุณสมชายบอกว่ามีเรื่องปิดลับจะบอกผม

ข้อความที่เล่าให้ฟังวันนั้นทำให้ผมเย็นเฉียบไปทั้งตัว เพราะไม่คิดว่าจะได้ยินได้ฟังข้อเท็จจริงที่พวกเราในเมืองไม่เคยรับรู้มาก่อนเลย นอกจากข่าวลือต่างๆ นานาเกี่ยวกับการตายของโกมล

คุณสมชายเล่าอย่างช้าๆ มองไปยังลานสนามข้างหน้าที่พัก ว่าวันที่โกมลและคุณรัตนาซึ่งเป็นนิสิตจุฬาฯ แวะไปเยี่ยมโรงเรียนเหมืองห้วยในเขา แล้วพากันเดินลงมาจากควนที่พวกเขาเดินขึ้นไปสำรวจ ก่อนจะเดินทางกลับกรุงเทพฯ โดยไม่รู้ว่าบริเวณนั้นเป็นเขตจรยุทธ์ของเขตงาน พคท.

แต่ที่ไม่คาดคิดคือ ก่อนหน้านั้นกองกำลังเจ้าหน้าที่ได้ขึ้นไปโจมตีหน่วยงานของ พคท. มีการปะทะกัน หลังจากนั้นเมื่อทหารหน่วยลาดตระเวนเห็นโกมลกับรัตนาเดินลงมาจากบริเวณนั้น ก็คิดว่าสองคนเป็นสายให้หรือเป็นฝ่ายเจ้าหน้าที่ จึงตัดสินใจยิงทั้งสองคนตรงจุดเกิดเหตุ

คุณสมชายพยายามอธิบายให้ฟังว่า หากมีจัดตั้งระดับบนที่พอมีวิจารณญาณอยู่ในที่เกิดเหตุ อาจมีการยับยั้งชั่งใจหรือใช้วิธีการอื่นที่ไม่ใช่การสังหารก็เป็นได้

แต่มันสายเสียแล้ว “อิฐก้อนแรก” (คำเปรียบของโกมลเองก่อนนี้เมื่อตัดสินใจไปเป็นครูในโรงเรียนเหมืองห้วยในเขา) ถูกทำลายไปก่อนที่วิจารณญาณจะเข้ามาถึงพื้นที่นั้น

เนื่องจากเขตสงขลาเป็นเขตงานเปิดใหม่ของ พคท.ในภาคใต้ตอนล่าง การเดินทางเข้าออกเขตปฏิบัติงานจึงยังสะดวกและปลอดภัยกว่าของเขตงานตอนบน ยิ่งมีกองกำลังของพรรคคอมมิวนิสต์มลายา (พคม.) ยึดกุมพื้นที่ตามแนวชายแดนอยู่ ทำให้พื้นที่ปลอดกำลังเจ้าหน้าที่กว้างไกลออกไปอีก

ไม่นานก็มีข่าวการมาถึงของคณะลี้ภัยการปราบปรามของรัฐบาลหอยที่จะมายังเขตงานเราอีกระลอก แต่ต้องหาเส้นทางอื่นที่ไม่ใช่เส้นทางเก่า

เส้นทางเดินเข้าป่าไม่ได้มีมากมายให้เลือก ดังนั้น การเดินทางครั้งหลังนี้จึงต้องมุ่งเข้าสู่เขตเขาและป่าลึกที่ชาวบ้านและเจ้าหน้าที่ไม่เคยใช้มาก่อน

โชคดีที่มีกองกำลังจรยุทธ์ของพรรคคอมมิวนิสต์มลายา (พคม.) ที่ได้มาสร้างเขตงานในบริเวณเขาน้ำค้าง ตั้งเขตปฏิบัติงานมาหลายปี ครอบคลุมพื้นที่เส้นทางเขตป่าเขาโดยรอบ การเดินทางครั้งหลังจึงอาศัยเข้าไปพักกับกองกำลังของพรรคคอมมิวนิสต์มลายาระยะหนึ่ง ก่อนที่จะรวบรวมพละกำลังและเสบียงอาหารเพื่อเดินต่อไปให้ถึงเขตจรยุทธ์ของพรรคคอมมิวนิสต์ไทย ใช้เวลานับเดือนกว่าจะเดินทางมาถึง

กลายเป็นตำนานของการเข้าป่าที่ยากลำบากกว่าคณะแรกอย่างมาก หวาดเสียวน่ากลัวและหวาดหวั่นสำหรับคนที่ไม่เคยเดินป่า และเผชิญกับความเป็นความตายข้างหน้า
ในกลุ่มผู้ลี้ภัยหลังนี้ส่วนใหญ่มาจากนักเคลื่อนไหวที่เป็นกรรมกร วันที่คณะหนีภัยจะมาถึง เราถึงได้ข่าวว่าจะมีนักศึกษากรรมกรมาอีกกลุ่มใหญ่ แต่เราไม่รู้ว่ามีใครในนั้นบ้าง เป็นความลับ จึงได้แต่ตั้งหน้าตั้งตาคอย

กระทั่งสัญญาณจากยามว่ากำลังมีคนเข้ามาในค่าย พวกเราก็รีบจัดแถวต้อนรับในลานกีฬา

เมื่อหัวแถวเดินมาถึงพ้นเขตป่าเขา ก็มองเห็นลานกว้างใหญ่และมีคนยืนรอยในแถว เสียงปรบมือต้อนรับก็ดังขึ้น

เมื่อขบวนเคลื่อนขึ้นมาถึงหมด ทุกคนก็มองเห็นทันทีว่ามีใครที่ตนรู้จักบ้าง เสียงตะโกนเรียกชื่อและเสียงหัวเราะของหลายคนก็ดังขึ้น

แล้วภาพของการจับมือโอบกอดซึ่งกันและกันของคนที่มาใหม่กับคนที่อยู่มาก่อนก็ดังจนจับไม่ได้ความ

บรรยากาศของความดีใจตื้นตันใจในความรักความห่วงใยของกันและกันแผ่คลุมไปทั่วบริเวณ

มันเป็นช่วงเวลาแห่งความปลดปล่อยไร้ความกดดันและแรงดึงดูด

พวกเรารู้สึกเหมือนหลุดลอยไปในโลกที่ทุกคนเป็นอิสรเสรีอย่างแท้จริง หรือนี่คือแดนที่เรียกว่าสวรรค์หรือสุขาวดีในวรรณคดี

ผมก็เพ่งมองไปยังแต่ละคนที่เดินผ่านแถวต้อนรับเข้ามา ด้วยความตื่นเต้นและสงสัยว่าจะมีใครที่ผมรู้จักเข้ามาด้วยไหม เดาไม่ออกจริงๆ ในตอนนั้น เพราะคนที่เคลื่อนไหวที่รู้จักนั้นต่างเข้าสู่เขตป่าเขากันหมดแล้ว

เช่น กลุ่มของเสกสรรค์ ปรีดี กับเหวง และคณะก็เดินทางไกลออกไปนอกประเทศก่อนเกิดเหตุการณ์ 6 ตุลาเสียอีกโดยไม่ชวนผมด้วย เพราะเดาว่าผมคงไม่เอาด้วย จึงเดาไม่ออกว่ายังมีใครเหลือในเมืองที่ผมคุ้นเคยอยู่อีก

จนกระทั่งกลุ่มกรรมกรปรากฏขึ้น ทันใดนั้นผมก็ตกตะลึงและประหลาดใจอย่างยิ่ง ที่เห็นแกนนำนักศึกษาและกรรมกรผู้มีบทบาทเป็นที่รู้จักกันดีโผล่หน้าออกมา เขาคือเทียนชัย วงศ์ชัยสุวรรณ หรือต่อมาที่จะรู้จักกันดีในนามปากกาว่า “ยุค ศรีอาริยะ” ซึ่งจะเป็นคนแรกของคนเข้าป่าแล้วออกมาเขียนวิพากษ์วิจารณ์ กระทั่งเปิดโปงความล้มเหลวของ พคท.ในป่าและในยุทธศาสตร์การต่อสู้ที่ใช้มานับทศวรรษ ในวันนั้นเขามาพร้อมกับกลุ่มกรรมกรที่ทำงานร่วมกันมา

เทียนชัยเป็นนักศึกษาธรรมศาสตร์หลังผมหนึ่งปี เขาก่อตั้งกลุ่มอิสระ “ชาติสังคม” ในขณะที่ผม จรัล และพวกตั้งกลุ่มสภาหน้าโดม กลุ่มแกนนำชาติสังคมตอนนั้นเห็นมีอยู่สามคน คือเทียนชัย, สมชาย หอมลออ และสรรพสิทธิ์ คุมพ์ประพันธ์ สองคนหลังไม่ได้เข้าป่าด้วยกันในตอนนั้น

อีกคนที่ผมจำได้เพราะเป็นหนึ่งในผู้นำศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย (ศนท.) ต่อมาเป็นรองเลขาธิการพรรคสังคมนิยมแห่งประเทศไทย คือคุณวิรัตน์ ศักดิ์จิรภาพงษ์ หรือสหายอาทิตย์ เข้ามาพร้อมกับภรรยาที่เพิ่งแต่งงานคือสหายรุ่ง

และคนสุดท้ายในกลุ่มแนวร่วมปัญญาชน คืออาจารย์ธิดา ถาวรเศรษฐ หรือสหายดาว ซึ่งจะมาเป็นหัวหน้าหรือจัดตั้งของกลุ่มที่ผมอยู่นี้

กลุ่มที่สร้างสีสันและความครึกครื้นให้แก่พวกเราก็คือ คณะกรรมกรฮาร่าส่วนใหญ่เป็นเยาวชนหญิงภายใต้การนำของสหายมด (วนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์) จากธรรมศาสตร์ ในขณะที่กลุ่มกรรมกรที่เป็นบุรุษกับแกนนำไฟแรง สหายยุค ซึ่งไม่กี่วันต่อมาเขาจะเริ่มเรียกร้องการฟังข่าวและรายงานข่าวตามที่เขารวบรวมเพื่อเผยแพร่ต่อสมาชิกในค่ายทุกวัน
การท้าทายการนำของพรรคเริ่มขึ้น ก่อนหน้านี้ฝ่ายนักศึกษาที่อยู่ใต้การนำของสหายช่วงซึ่งเป็นผู้นำนักศึกษามอ. (สงขลานครินทร์) มาเข้าร่วมกับเขตงานนี้ ได้ก่อหวอดการวิพากษ์วิจารณ์การนำและการปฏิบัตินโยบายพรรคฯ ในเขตงานที่เขาไม่เห็นด้วยหลายเรื่องก่อนแล้ว

ความขัดแย้งส่วนใหญ่นั้นก็จะครอบคลุมตั้งแต่เรื่องวิธีทำงาน การจัดการความขัดแย้งภายในเขตงานในหน่วยงาน ในเรื่องของชีวิตส่วนตัวไปจนถึงเรื่องการทำงานส่วนรวม และระยะหลังก็เริ่มแพร่กระจายไปยังปัญหาแนวทางนโยบายและยุทธศาสตร์ยุทธวิธีของ พคท. ในการต่อสู้ด้วยกำลังอาวุธในเขตชนบทเพื่อเข้ายึดเมืองในที่สุด

(ยังมีต่อ)