มหาวิทยาลัยกับอุตสาหกรรม

โดย โสรัจจ์ หงศ์ลดารมภ์

• มหาวิทยาลัยกับปัญญาประดิษฐ์
• แตกตื่น
• ฆราวาสปฏิบัติธรรม
• เส้นบางๆ ระหว่างการใช้เอไอที่ดีกับไม่ดี
• ‘จริยธรรมกับธุรกิจ’
• เราไม่จำเป็นต้องมีกฎหมายเอไอ
• อ่าน บทความทั้งหมดของ โสรัจจ์ หงศ์ลดารมภ์

…

หัวข้อบทความของผมในรอบนี้ ก็ยังวนเวียนอยู่ภายในรั้วมหาวิทยาลัย

ในรอบหลายวันที่ผ่านมา การสนทนาของผู้คนบนโลกออนไลน์คงหนีไม่พ้นเรื่องที่บริษัท ซีพีแรม จำกัด ได้ขึ้นทะเบียนกะเพราสายพันธุ์ใหม่สี่สายพันธุ์ ตามเงื่อนไขในพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พื้ช พ.ศ.2542 โดยหลักๆ ก็คือว่า ผู้ที่พัฒนาสายพันธุ์พืชใหม่ มีสิทธิ์ใน “ส่วนขยายพันธุ์” ของพันธุ์พืชใหม่แต่เพียงผู้เดียว (มาตรา 33) โดยมีข้อยกเว้นบางประการ เช่น คนอื่นอาจนำเอาส่วนขยายพันธุ์ (ส่วนใหญ่ก็คือเมล็ด) ไปศึกษาวิจัยได้ แต่เอาไปทำเป็นการค้าไม่ได้ และมีบทกำหนดโทษผู้ที่ฝ่าฝืน

ในบทความนี้ ประเด็นหลักของผมไม่ใช่การเข้าไปร่วมถกเถียงเรื่องกะเพรา เพราะคิดว่าน่าจะชัดเจนแล้ว คือตามกฎหมาย บริษัท ซีพีแรมเป็นเจ้าของสิทธิ์ในสายพันธุ์ใหม่ทั้งสี่นี้ และทั้งหมดที่เหลือก็เป็นไปตามกฎหมายฉบับนี้

แต่ประเด็นหลักคือ บริษัทได้วิจัยเพื่อพัฒนาสายพันธุ์ทั้งสี่นี้ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งทำให้เรื่องนี้เป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจมาก เกี่ยวกับการทำงานร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับภาคอุตสาหกรรม

การทำงานร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับภาคอุตสาหกรรมมีประโยชน์มากๆ ทั้งแก่มหาวิทยาลัยเอง ภาคอุตสาหกรรมนั้นเอง และต่อสังคมโดยรวม

ในสหรัฐเรื่องนี้มีมานานแล้ว และก็เป็นที่มาของความมั่งคั่งและความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของสหรัฐ

ตัวอย่างของการร่วมมือกันที่เห็นได้ชัด และได้กลายเป็นประวัติศาสตร์ไปก็คือย่านซิลิคอน แวลลีย์ของสหรัฐ ย่านนี้มีมหาวิทยาลัยสำคัญสองแห่ง คือสแตนฟอร์ดกับมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนียที่เบิร์กลีย์ และนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยสองแห่งนี้ก็ได้ให้ความรู้ความสามารถแก่ภาคอุตสาหกรรม โดยอาจารย์ของสแตนฟอร์ดได้สนับสนุนให้ลูกศิษย์ของตน ได้แก่ บิล ฮิวเลตต์ กับเดวิด แพคการ์ด ออกไปตั้งบริษัท ตั้งแต่ยุคก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ผลิตภัณฑ์แรกๆ ของบริษัทก็ไม่ใช่เรื่องของเทคโนโลยีสารสนเทศ แต่เป็นเครื่องมือตรวจสอบเสียง และได้พัฒนามาเป็นบริษัทที่ผลิตพรินเตอร์กับคอมพิวเตอร์มาให้เราได้ใช้กันทุกวันนี้

นอกจากนี้ สแตนฟอร์ดยังได้พัฒนา Stanford Industrial Park เพื่อบ่มเพาะอุตสาหกรรมสมัยใหม่ โดยอาศัยความรู้ความชำนาญจากมหาวิทยาลัยที่ป้อนเข้าไป ซึ่งได้กลายเป็นต้นแบบของการพัฒนา “นิคมอุตสาหกรรม” ในประเทศต่างๆ ในเวลาต่อมา

จะเห็นได้ว่ารูปแบบการพัฒนาของซิลิคอน แวลลีย์ คือการมีความรู้ความชำนาญที่ได้พัฒนาขึ้นในมหาวิทยาลัย ไปต่อยอดและพัฒนาออกมาเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับตลาด ซึ่งเป็นงานของอุตสาหกรรม

ตัวอย่างที่ดีมาจากมหาวิทยาลัยของผมเอง ในราวไม่กี่ปีหลังจากสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง

อาจารย์มหาวิทยาลัยอินเดียน่าสองคน คือ โจเซฟ มูเลอร์ กับวิลเลียม เนเบอร์กอล ได้พัฒนาวิธีใส่สารฟลูออไรด์เข้าไปในยาสีฟัน ก่อนหน้านั้นนักวิทยาศาสตร์รู้กันแล้วว่าสารฟลูออไรด์มีฤทธิ์ต้านฟันผุ และมีโปรแกรมใส่สารนี้ไปในน้ำประปา แต่ยังคิดหาวิธีใส่ไปในยาสีฟันไม่ได้ จนกระทั่งมูเลอร์กับเนเบอร์กอลได้คิดค้นวิธีทำเช่นนี้ได้ ต่อมาผลิตภัณฑ์นี้ได้รับการรับรองจากทันตแพทยสมาคมของสหรัฐ และหลังจากนั้นบริษัทยักษ์ใหญ่ด้านผลิตภัณฑ์อุปโภคบริโภค คือพรอคเตอร์ แอนด์ แกมเบิล หรือพีแอนด์จี ก็ได้ซื้อสิทธิ์ในวิธีการนี้ เอาไปผลิตเป็นอุตสาหกรรม

ผลงานในห้องแล็บของมูเลอร์กับเนเบอร์กอลเลยกลายเป็นยาสีฟันฟลูออไรด์ยี่ห้อแรกของโลก คือยาสีฟันเครส ต่อมาบริษัทอื่นๆ ก็ผสมฟลูออไรด์ลงไป จนกลายมาเป็นมาตรฐานในปัจจุบัน

มหาวิทยาลัยอินเดียนาได้จดสิทธิบัตรการคิดค้นวิธีใส่ฟลูออไรด์เข้าไปในยาสีฟัน แล้วก็ขายสิทธิ์นี้ให้แก่บริษัทพีแอนด์จี บริษัทพีแอนด์จีได้สนับสนุนให้มูเลอร์กับเนเบอร์กอลวิจัยคิดค้นเรื่องนี้มาตั้งแต่ปี ค.ศ.1950 และในปี 1956 ก็ได้นำผลิตภัณฑ์ใหม่ออกวางตลาด มหาวิทยาลัยอินเดียนาขายสิทธิ์ให้แก่บริษัทในปี 1958 ได้รับสิทธิ์จากสิทธิบัตรจนถึงปี 1975 ซึ่งเป็นปีที่สิทธิบัตรหมดอายุ

ข้อดีของเรื่องนี้อย่างหนึ่งคือ เรารู้หมดว่าเกิดอะไรขึ้น เรารู้ว่าคนคิดค้นยาสีฟันสูตรใหม่นี้ชื่ออะไร และทีมงานมีใครบ้าง การขายสิทธิบัตรเกิดขึ้นเมื่อใด และหมดอายุเมื่อใด วิธีการในการผลิตยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เป็นอย่างไร ความรู้นี้เผยแพร่ออกไปเป็นความรู้ทางวิทยาศาสตร์ แต่บริษัทอื่นๆ จะทำแบบเดียวกันเพื่อผลิตยาสีฟันผสมฟลูออไรด์แบบเดียวกันมาแข่งไม่ได้ เพราะสิทธิบัตรห้ามอยู่จนถึงปีที่หมดอายุ คือ 1975

บริษัทอื่นๆ แม้จะเลียนแบบวิธีเดียวกับพีแอนด์จีไม่ได้ แต่เนื่องจากความรู้ต่างๆ เผยแพร่ออกมา นักวิทยาศาสตร์ในบริษัทอื่นๆ ก็ศึกษาวิธีการนี้ และคิดหาวิธีผสมฟลูออไรด์แบบอื่นๆ ออกมา ยาสีฟันคอลเกตก็คิดวิธีผสมฟลูออไรด์แบบของตนเองขึ้นมา ซึ่งได้รับการยอมรับจากทันตแพทยสมาคมของสหรัฐเช่นเดียวกัน

เรื่องนี้เป็นบทเรียนที่ดีแก่การทำงานร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับภาคอุตสาหกรรมในประเทศไทย การที่มหาวิทยาลัยอินเดียนาได้รับรายได้จากสิทธิบัตรเป็นเวลาถึงเกือบยี่สิบปี เป็นตัวอย่างอันดีที่แสดงว่าการร่วมมือกันนี้เป็นการร่วมมือกันอย่างแท้จริง ไม่ใช่ว่ามีฝ่ายหนึ่งไปจ้างอีกฝ่ายหนึ่งเป็นลูกน้องมาทำงานให้ แล้วก็ไม่บอกว่าแผนการใช้ประโยชน์จากผลิตภัณฑ์ใหม่ที่เกิดขึ้นต่อไปจะเป็นอย่างไร

มหาวิทยาลัยของไทยควรจะตระหนักให้มาก เพราะเป็นหัวใจของการร่วมมือกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับอุตสาหกรรม เรื่องในสหรัฐจะเปลี่ยนไปมาก ถ้าอาจารย์ของอินเดียนาเกิดผันตัวเองไปเป็นผู้รับจ้างของบริษัท และรับเงินเข้ากระเป๋าตัวเอง โดยมหาวิทยาลัยที่ตัวเองทำงานอยู่ไม่ได้อะไรที่เป็นรูปธรรมมาพัฒนามหาวิทยาลัยเลย