ย่านคลองถม

มองบ้านมองเมือง | ปริญญา ตรีน้อยใส

หลายคนคงลืมข่าวเพลิงไหม้ คลองถมเซ็นเตอร์ เมื่อเดือนสิงหาคมที่ผ่านมาไปแล้ว โดยไม่ทันรู้สาเหตุอัคคีภัยที่เกิดขึ้น และความเสียหายต่อธุรกิจเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์รถยนต์ ในศูนย์การค้าอย่างไร

เหมือนกับที่ลืมเรื่องราวอื่นๆ อีกมากมายในอดีตที่ผ่านมา

เริ่มตั้งแต่ศูนย์การค้าคลองถมเซ็นเตอร์ เกิดขึ้นตามนโยบายจัดระเบียบสังคมของรัฐบาลที่มาจากการรัฐประหารปี พ.ศ.2557 เพื่อรองรับกิจการค้าย่านคลองถม ที่ทำให้เกิดความแออัด วุ่นวาย และการจราจรติดขัด

ที่ตั้งของคลองถมเซ็นเตอร์นั้น เดิมเป็นที่ตั้งของกองบังคับการกองปราบปราม หรือที่คุ้นเคยกับชื่อเดิมว่า กองปราบสามยอด

ปัจจุบันคือกองบังคับการปฏิบัติการพิเศษ นามพระราชทาน เมื่อปี พ.ศ.2563 รวมทั้งย้ายที่ทำการไปที่ถนนโชคชัย 4 ตั้งแต่ปี พ.ศ.2518

กองบังคับการปราบปราม หรือหน่วยคอมมานโด จัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2499 โดย พล.ต.อ.เผ่า ศรียานนท์ เพื่อทำหน้าที่รักษาความสงบของบ้านเมือง โดยมีที่ทำการเดิมอยู่ริมถนนวรจักร ในพื้นที่ที่เคยเป็นที่ประทับของ นายพลตำรวจเอก นายพลโท พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคำรบ อธิบดีกรมตำรวจภูธรและนครบาลท่านแรก

พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคำรบ พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนวรจักรธรานุภาพ แห่งราชสกุลปราโมช พระราชโอรสในรัชกาลที่ 2 ผู้ทรงจัดซื้อที่ดินผืนใหญ่ ซึ่งในเวลานั้นอยู่นอกกำแพงเมือง เพื่อสร้างที่ประทับ จนสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ.2415

ในบริเวณดังกล่าวเคยมีคลองสายหนึ่ง ที่เริ่มจากคลองมหานาค ทางทิศเหนือ ลงมาทางใต้ ผ่านวัดจักรวรรดิฯ ไปลงแม่น้ำเจ้าพระยา ชาวบ้านจึงเรียกรวมกันว่า คลองมหาจักร

ในเวลาต่อมา ผู้คนโยกย้ายมาอยู่ในบริเวณนี้มากขึ้น ทำให้คลองมหาจักร และคลองอื่นๆ ในสำเพ็งตื้นเขินสกปรกเต็มไปด้วยขยะ จนต้องถมคลอง จึงเป็นที่มาของคำเรียกขานบริเวณนี้ว่า ย่านคลองถม

หลังเกิดเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ย่านสำเพ็ง ในปี พ.ศ.2438 เพื่อลดความแออัดของอาคารบ้านเรือน และความสะดวกในการเข้าระงับเพลิงไหม้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงประกาศตัดถนนสายใหม่ ตามแนวเดิมของคลองมหาจักรที่ถูกถมไปแล้ว และพระราชทานนามถนนนี้ว่า ถนนวรจักร ด้วยแนวถนนตัดผ่านที่ดินของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนวรจักรธรานุภาพ

ต่อมาในปี พ.ศ.2464 หลังเกิดเพลิงไหม้ตำบลตรอกเต้าหู้ ริมถนนเจริญกรุง เพื่อจะได้เข้าระงับเหตุอัคคีภัยได้สะดวก และดับเพลิงทั่วทุกพื้นที่ ในย่านสำเพ็ง พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตัดถนนเพิ่มขึ้นหลายสาย อาทิ ถนนเสือป่า ถนนเยาวราชสุขุม และถนนศรีธรรมาธิราช

รวมทั้งถนนมหาจักร เรียกขานตามนามคลองเดิมที่ถูกถมไป และถนนเจ้าคำรบ ที่เป็นอนุสรณ์แก่พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคำรบ ด้วยทายาทสกุลปราโมชได้ยกที่ดินในย่านคลองถมให้เป็นของพระคลังข้างที่ เพื่อใช้ประโยชน์ทางราชการ คือ กองบังคับการปราบปราม ในตอนแรก และให้เอกชนเช่าประกอบกิจการ ในเวลาต่อมา

เรื่องราวคลองถมเซ็นเตอร์ ในปีปัจจุบัน และย่านคลองถม ในปีอดีตที่ผ่านมา สื่อให้เห็นว่า ธรรมชาติของเมืองที่มีชีวิต ย่อมแปรเปลี่ยนไปตามกาลเวลาและพลเมืองที่อยู่อาศัย มีทั้งการเปลี่ยนแปลงอย่างช้าๆ ยาวนานและต่อเนื่อง จนผู้อยู่อาศัยไม่ทันรู้ตัว หรืออยู่ไม่นานพอเห็นการเปลี่ยนแปลง

ในขณะที่อุบัติภัยรุนแรง อาทิ สงคราม แผ่นดินไหว หรือเหตุเพลิงไหม้ จะทำให้เมืองเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว และไม่เหลือเค้าโครงเดิม

ดังเช่นย่านคลองถม ที่แปรเปลี่ยนหลายครั้ง ด้วยเหตุเพลิงไหม้