ก่อนจะถึงการรับรองผลการเลือกตั้ง ปริศนากระบวนการสรรหาที่ปรึกษาบอร์ดใหม่ก่อนเข้าสู่ตำแหน่ง

24.10.2026

คอลัมน์ ฝนไม่ถึงดิน
โดย ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี

เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 บอร์ดประกันสังคมชุดรักษาการประชุมครั้งที่ 13/2569 ซึ่งเป็นการประชุมครั้งสุดท้ายของคณะกรรมการชุดที่ 14

วาระหนึ่งขอขยายระยะเวลาสรรหาผู้ทรงคุณวุฒิเป็นที่ปรึกษาบอร์ด 7 คน

ที่ประชุมลงมติ 10 ต่อ 6 เสียงให้ขยาย

ผมอยู่ในฝ่ายที่ไม่เห็นด้วย

เรื่องนี้ดูเหมือนเป็นการเลื่อนกำหนดเวลาไม่กี่สัปดาห์ แต่ผมเห็นว่าควรอธิบายให้ละเอียด

เพราะอำนาจในองค์กรสาธารณะมักเดินทางผ่านกลไกเล็กๆ แบบนี้

เริ่มจากดูว่าที่ปรึกษาทำหน้าที่อะไร

ที่ปรึกษา 7 คนจะนั่งทำงานร่วมกับกรรมการ 21 คน รวมเป็น 28 คน

ในห้องประชุม ไม่มีสิทธิ์ออกเสียงลงมติ แต่ได้รับค่าตอบแทนและมีบทบาทสำคัญในการกำหนดวาระการประชุม

ผู้ที่เขียนวาระมีอิทธิพลต่อสิ่งที่บอร์ดได้พูดถึง และต่อสิ่งที่บอร์ดไม่เคยได้พูดถึง

กรรมการที่ผู้ประกันตนเลือกมาจึงต้องทำงานทุกเดือนกับคนที่เข้ามาด้วยกระบวนการซึ่งพวกเขาไม่ได้อยู่ในนั้น

ลำดับเหตุการณ์ทำให้ผมกังวล กระบวนการสรรหาเริ่มประชุมตั้งแต่วันที่ 22 กันยายน ซึ่งเป็นเวลาอีก 5 วันก่อนวันเลือกตั้งตามกำหนดเดิมคือ 27 กันยายน

ต่อมาการเลือกตั้งเลื่อนมาเป็นวันที่ 11 ตุลาคม แต่กระบวนการสรรหายังเดินหน้าตามเดิม

คณะกรรมการสรรหาแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน โดยสำนักงานประกันสังคมเสนอรายชื่อให้รัฐมนตรีลงนาม

เมื่อผมสอบถามกรรมการที่เคยอยู่ในบอร์ดชุดก่อนหน้า พบว่าในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2566 การแต่งตั้งและสรรหาที่ปรึกษาเกิดขึ้นหลังจากบอร์ดชุดใหม่เข้ารับหน้าที่แล้ว

ครั้งนี้ลำดับกลับกัน บอร์ดที่จะต้องใช้งานที่ปรึกษากลุ่มนี้ยังไม่ได้รับการรับรองผลด้วยซ้ำ

ข้อกังวลนี้มีมิติทางกฎหมายด้วย ตามระเบียบ บอร์ดเป็นผู้แต่งตั้งที่ปรึกษา เจตนารมณ์ของระเบียบจึงคือให้ผู้ที่จะทำงานร่วมกันเป็นผู้เลือกคนที่จะมานั่งข้างตนเอง

เมื่อกระบวนการสรรหาเดินไปก่อนที่บอร์ดชุดนั้นจะมีตัวตนอย่างเป็นทางการ ผมจึงเห็นว่ากระบวนการดังกล่าวอาจขัดต่อกฎหมายและเจตนารมณ์ของกฎหมาย พ.ร.บ.ประกันสังคม มาตรา 8/1 ที่มีเจตนารมณ์ของกฎหมายชัดเจนว่าด้วยที่ปรึกษามีหน้าที่และภารกิจในการสนับสนุนคณะกรรมการ

แม้คุณจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ ชี้แจงว่าขั้นตอนขณะนี้เป็นเพียงการตั้งคณะกรรมการสรรหา ยังไม่ถึงการเลือกตัวบุคคล ที่ปรึกษาชุดเดิมหมดวาระตามกรอบกฎหมาย กระทรวงจึงต้องดำเนินการตามระยะเวลา หากนิ่งเฉยอาจเข้าข่ายละเว้นการปฏิบัติหน้าที่

อำนาจตั้งกรรมการสรรหาเป็นของรัฐมนตรีโดยตรง และเมื่อคัดเลือกรายชื่อเสร็จ รายชื่อทั้งหมดจะเข้าสู่บอร์ดชุดใหม่เพื่อพิจารณาเห็นชอบ หากบอร์ดไม่เห็นชอบ รายชื่อก็ตกไปและเริ่มใหม่

รัฐมนตรียังย้ำว่ากรรมการสรรหามาจากหลายภาคส่วน และการบริหารกองทุนต้องยึดหลักไตรภาคีเพื่อให้เกิดการถ่วงดุล

คำอธิบายชุดนี้มีน้ำหนักในแง่ที่ว่ากรอบเวลาตามกฎหมายมีอยู่จริง และบอร์ดชุดใหม่ยังมีด่านสุดท้ายในมือ

ผมมีข้อสังเกตต่อด่านสุดท้ายนั้น จากประสบการณ์ในบอร์ดประกันสังคมมา 2 ปี 8 เดือน การไม่เห็นชอบแล้วส่งกลับไปเริ่มใหม่ยากกว่าที่ฟังดู

เมื่อเรื่องผ่านกลไกราชการมาแล้ว เหตุผลและข้อกฎหมายจะทับซ้อนกันเป็นชั้นๆ จนการปฏิเสธมีต้นทุนสูงขึ้นทุกขั้น

ยิ่งกระบวนการเดินไปไกลก่อนที่ผู้ใช้งานจะเข้ามา การย้อนกลับก็ยิ่งยาก

ด้วยเหตุนี้ผมจึงเสนอให้แก้ที่ต้นทาง เมื่อเวลาที่เหลื่อมกันมีเพียงหลักสัปดาห์ การสรรหาที่ล่าช้าไป 1 สัปดาห์ไม่สร้างความเสียหายต่อกองทุน เพียงต้องยืนยันอย่างเป็นทางการว่ามีบอร์ดชุดใหม่แล้ว

กลไกที่ทำให้ทุกอย่างลงตัวได้เร็วอยู่ที่การรับรองผลเลือกตั้ง คณะกรรมการดำเนินการเลือกตั้งระดับจังหวัด 77 แห่งต้องส่งผลนับคะแนนจากหน่วยเลือกตั้ง 5,233 หน่วย รวมกว่า 1 ล้านคะแนน เข้ามายังส่วนกลาง ซึ่งครบกำหนดในวันที่ 19 ตุลาคม จากนั้นจึงมีขั้นตอนรับรองผล รอการคัดค้าน 7 วัน และเสนอรัฐมนตรีลงนามแต่งตั้ง ผลคะแนนครบ 100% ไม่มีข้อร้องเรียน หากรับรองได้เร็วและทันกระบวนการสรรหา ข้อสงสัยของประชาชนก็จบลงเอง

แต่ถ้าการรับรองยืดออกไปขณะที่การสรรหาวิ่งไปข้างหน้า จนมีที่ปรึกษา 7 คนนั่งประกบนายจ้าง 7 คน ลูกจ้าง 7 คน และรัฐ 7 คน คำถามก็จะเกิดขึ้นเองว่าเหตุใดจึงต้องเร่งรีบถึงเพียงนั้น

ผมพยายามไม่สรุปไปไกลกว่าข้อเท็จจริง ผลของการกระทำในสัปดาห์ต่อๆ ไปจะเป็นคำตอบ

ทั้งหมดนำไปสู่ข้อโต้แย้งเชิงหลักการ ผู้ประกันตนกว่า 1 ล้านคะแนนไปใช้สิทธิ์เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม เพื่อมอบอำนาจให้ตัวแทนกำหนดทิศทางกองทุนที่เป็นเงินออมวัยชราของพวกเขา

อำนาจนี้ไม่ได้เริ่มทำงานเมื่อใบรับรองผลมาถึงมือ

ความชอบธรรมเกิดขึ้นตั้งแต่ประชาชนลงคะแนน

ช่วงรอยต่อจึงต้องใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ

ผู้รักษาการควรประคับประคองงานประจำและตัดสินเรื่องที่รอไม่ได้ ส่วนการวางโครงสร้างที่ผูกมัดกรรมการชุดใหม่ ควรรอให้ผู้ที่ต้องรับผลมาตัดสินเอง
หลักไตรภาคีที่รัฐมนตรียกขึ้นมาก็ควรเข้าใจให้ตรงกัน

ไตรภาคีคือการที่รัฐ นายจ้าง และลูกจ้างมีน้ำหนักเสียงเท่ากันในบอร์ด

ส่วนผู้ทรงคุณวุฒิคือผู้เชี่ยวชาญที่ให้คำแนะนำทางวิชาการและสนับสนุนการบริหารงาน

หากอธิบายบทบาทที่ปรึกษาเป็นกลไกคานอำนาจ ตำแหน่งที่ควรเป็นผู้ช่วยด้านวิชาการก็จะกลายเป็นเวทีต่อรองอำนาจ ซึ่งไม่เป็นผลดีกับฝ่ายใดเลย

เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม ผมนำทีมประกันสังคมก้าวหน้า ซึ่งเป็นตัวแทนผู้ประกันตนและนายจ้างที่ได้รับความไว้วางใจจากประชาชนกว่า 1 ล้านคน ไปพบรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานเพื่อวางภาพปัญหาให้ตรงกัน

นอกจากประเด็นกระบวนการสรรหาที่อาจขัดต่อกฎหมาย ผมย้ำว่าเราไม่ควรปล่อยให้เงื่อนไขที่ไม่จำเป็นพัฒนาไปเป็นความขัดแย้งระหว่างรัฐมนตรีกับคณะกรรมการ เพราะทั้งสองฝ่ายมาจากการเลือกตั้งและมีเป้าหมายเดียวกันคือประโยชน์ของผู้ประกันตนและผู้ประกอบการ

ผู้แทนฝั่งนายจ้างของทีมเราได้คะแนนสูงสุดถึง 95% เช่นกัน ผู้ประกอบการมากกว่า 8,000 สถานประกอบการลงคะแนนเสียงเพื่อเป็นตัวแทน การทำงานร่วมกันของฝั่งแรงงานและฝั่งผู้ประกอบการจึงสะท้อนว่าสวัสดิการที่มีคุณภาพของคนส่วนใหญ่เป็นผลประโยชน์ร่วมของทั้งสองฝ่าย

ผมยังขอให้ติดตามการประกาศใช้สิทธิประโยชน์ที่ค้างคา และสร้างความร่วมมือต่อการพัฒนาสิทธิประโยชน์ในอนาคต เพื่อไม่ให้เกิดคอขวดในกระทรวง

รวมถึงเร่งรัดการรับรองคณะกรรมการชุดใหม่ตามกรอบเวลา เพื่อให้ประชุมนัดแรกได้ในเดือนพฤศจิกายน

ผมขอบคุณรัฐมนตรีที่เปิดโต๊ะสนทนา และหวังว่าเราจะสนทนากันใน “หน้ากระดาษเดียวกัน” เพื่อประโยชน์ของคนส่วนใหญ่ วันที่ 22 ตุลาคม ทีมจะนำข้อเสนอปฏิรูปประกันสังคมไปเสนอต่อพรรคการเมืองอื่นๆ เพื่อสร้างฉันทมติการปฏิรูประยะยาว

เพราะกองทุนที่ดูแลเงินออมวัยชราของคนส่วนใหญ่ควรมีทิศทางที่มั่นคงไม่ว่าใครจะเป็นรัฐบาล