“สะดวกซื้อ” ที่เหนือสุดของแดนปลาดิบ

บทความพิเศษ | สุภา ปัทมานันท์

ญี่ปุ่นมีร้านสะดวกซื้อ（コンビニ）ที่ช่วยให้ผู้คน “สะดวกซื้อ” ไปทั่ว ตามชุมชนหนาแน่นในเขตเมืองใหญ่ มองไปทางไหนก็พบเจอร้านสะดวกซื้อไม่ยาก แต่ในชนบทห่างไกลบางแห่งอาจต้องขับรถไกลกว่าจะถึงร้านสะดวกซื้อ ถ้าเป็นอย่างนั้นก็ไม่ “สะดวกซื้อ” แล้วกระมัง

ทางตอนเหนือสุดของเกาะฮอกไกโด ที่เมืองวักคะไน（稚内市）ในวันที่อากาศแจ่มใสสามารถมองเห็นหมู่เกาะซาฮาริน (Sakhalin) ของรัสเซียอยู่ห่างออกไปเพียง 43 กิโลเมตร ฤดูหนาวปกคลุมด้วยหิมะ ฤดูร้อนสบาย ๆ อุณหภูมิประมาณ 17 องศา

เมืองที่มีประชากรเพียง 2.93 หมื่นคน ยามค่ำคืนที่ลานหน้าศาลาว่าการประจำเมืองเห็นฝูงกวางแวะมาเล็มหญ้า จำนวนประชากรลดลงต่อเนื่องตั้งแต่ปี 1975 ที่มีประชากรสูงสุด 5.5 หมื่นคน คาดว่าภายในปี 2045 ประชากรผู้สูงวัยจะเพิ่มขึ้นเกิน 2 หมื่นคน

เมืองที่มีประชากรเพียงหลักหมื่นคน อยู่ไกลเหนือสุดของญี่ปุ่น ประชากรอาศัยอยู่ตามชายฝั่งทะเลแนวยาว พื้นที่เหลือเป็นธรรมชาติ มีเพียงลอว์สัน（ローソン）หนึ่งในสามแบรนด์ดังร้านสะดวกซื้อของญี่ปุ่นนอกจาก เซเว่น อีเลฟเว่น และ แฟมิลี มาร์ท ที่เปิดร้านสะดวกซื้อที่นี่

ปี 2023 ลอว์สันเปิดร้านสะดวกซื้อที่เมืองนี้พร้อมกัน 4 ร้าน ได้รับการตอบรับอย่างดี ต่อมาปี 2025 เปิดเพิ่มอีก 3 ร้าน รวมเป็น 7 ร้านภายใน 2 ปีและจะเปิดเพิ่มอีก เมืองเหนือสุดของประเทศ ต้องมีอะไรดี ลอว์สันจึงมองเห็นโอกาสรุกเข้ามาครองตลาด

มานาบุ อาซามิ วัย 46 ปี แฟรนไชซี (Franchisee) ผู้บริหารร้านลอว์สันที่เมืองอื่นบนเกาะฮอกไกโดอยู่แล้วรวม 9 แห่ง ได้รับข้อเสนอจากสำนักงานใหญ่ให้เปิดร้านลอว์สันที่เมืองนี้ เขาจึงรับโอกาสนี้ทันที รวมร้านทั้งหมดที่เขาบริหาร 10 แห่ง

บริเวณหน้าร้านมีลานจอดรถสำหรับ 30 คัน ภายในร้านกว้างขวางกว่าร้านที่อยู่ในเมืองใหญ่ ทางเดินระหว่างชั้นวางของห่างกันพอเหมาะมองเห็นสินค้าที่วางเรียงรายได้ง่าย มีมุมที่วางอาหารและขนมของฝากของเมืองนี้ เช่น คัสตาร์ด เค้ก โยเกิร์ต นมสด ของขบเคี้ยวจากหอยเชลล์ ปลา เนื้อกวางตากแห้ง ฯลฯ นอกจากนี้แล้วก็เป็นสินค้าอื่น ๆที่ร้านลอว์สันในเมืองอื่นก็มี แต่เหตุใดที่นี่จึงมียอดขายโดดเด่น

ร้านลอว์สันมี “ครัวร้อน”（まちかど厨房）อยู่ภายในร้าน ซึ่งเริ่มต้นมาตั้งแต่ปี 2011 ที่ร้านนี้ก็เช่นกัน ด้านข้างแคชเชียร์ มีครัวร้อนขนาดใหญ่ที่สามารถมองผ่านช่องกระจกเข้าไปเห็นหม้อหุงข้าวขนาดยักษ์ที่หุงครั้งเดียวปริมาณเท่ากับ 30 หม้อธรรมดา กะทะใบใหญ่สำหรับทอดของทอดต่าง ๆ และอุปกรณ์ครัวอื่น ๆพร้อมสรรพ เห็นพนักงานกำลังขะมักเขม้นประกอบอาหารร้อน ๆใหม่ ๆ อาทิ อาหารกล่อง ไก่ทอดคาราอาเกะที่ขายได้วันละกว่า 100 ชิ้น เป็นสินค้ายอดฮิตชวนน้ำลายสอ ลูกค้าซื้อกันคนละ 5 – 6 ชิ้น ไม่ได้กินคนเดียวแต่เอากลับไปฝากครอบครัว ซึ่งไม่ค่อยพบพฤติกรรมเช่นนี้ในร้านสะดวกซื้อในเมืองใหญ่ ที่นี่จึงเปรียบเหมือนย่อส่วนร้านไก่ทอดเค็นตั๊กกี้ในเมืองใหญ่ ถูกใจลูกค้าวัยมัธยมแวะเข้ามาซื้อไก่ทอดและขนมหวานหลังเลิกเรียนเป็นประจำ

ร้านสะดวกซื้อในชุมชนห่างไกลและประชากรเบาบางเช่นนี้ สามารถสร้างยอดขายได้ดี และอยู่รอดได้ เป็นผลจากการสร้างสินค้าที่ตรงความต้องการของลูกค้าในท้องถิ่นด้วยตัวเอง โดยไม่ต้องทำตามข้อกำหนดของเจ้าของแบรนด์ได้

เหตุใดเมืองเหนือสุดแห่งนี้จึงไม่ใช่เป้าหมายของร้านสะดวกซื้อแบรนด์ใหญ่อีกสองแห่ง? เพราะว่าระยะทางห่างไกลเกินไป สินค้าต่าง ๆ ต้องขนส่งจากศูนย์กระจายสินค้าที่เมืองใหญ่ อาซาฮิกาวา ซึ่งห่างออกไป 240 กิโลเมตรทุกวัน ในฤดูหนาวมีหิมะกองสูง การขนส่งถูกตัดขาดบ่อย ๆ ค่าขนส่งย่อมสูงด้วย

แต่ลอว์สันมีวิธีแก้ไขคือ ร้านที่นี่มีโกดังเก็บของขนาดใหญ่กว่าร้านในเมืองอื่น ๆ ถึง 3 เท่า เผื่อไว้หากเกิดเหตุฉุกเฉิน เกิดภัยพิบัติ สินค้าบนชั้นวางถูกกว้านซื้อ ก็สามารถนำสินค้าในสต๊อกมาวางเพิ่มเติมทันทีและยังมีสต๊อกอาหารสด นำมาประกอบอาหารปรุงสำเร็จได้อีก ตั้งแต่เปิดร้านที่เมืองนี้ก็ยังไม่เคยประสบเหตุไม่คาดฝันเลย

นอกจากอาหารปรุงสำเร็จแล้ว ที่ร้านยังมีไอศครีมซอฟต์ที่ขายดีเป็นเทน้ำเทท่าวันละ 200 โคน เป็นสูตรไอศครีมนมที่ร้านลอว์สันบนเกาะฮอกไกโดอีกกว่า 50 ร้านมีขาย ลูกค้าแทบทุกคนที่เข้ามาซื้อของอย่างอื่น มักมีไอศครีมซอฟต์ติดมือออกไปด้วย สำหรับนักท่องเที่ยวอาจคิดว่ามาถึงฮอกไกโดต้องลองชิมนมโคสดๆจากเต้า แต่สำหรับคนท้องถิ่นที่นี่กลับติดใจในรสชาติของไอศครีมซอฟต์ของลอว์สัน

คนในเขตหนาว ยังติดใจไอศครีมหรือ ? ในชนบทเขตหนาวจัดเกือบตลอดปี บางบ้านไม่มีความจำเป็นต้องมีตู้เย็น หลายคนจึงถูกใจไอศครีมของร้านสะดวกซื้อในฤดูร้อน แต่อีกแง่หนึ่ง วัตถุดิบและขั้นตอนการผลิตไอศครีมในฤดูร้อนให้ถูกสุขอนามัยมีต้นทุนสูงพอควร เจ้าของร้านแบกรับได้ ด้วยยอมรับว่าเป็นสินค้าที่ช่วยเรียกยอดขายนั่นเอง

อีกหนึ่งบริการของร้านลอว์สันที่นี่ คือ มีตู้เอทีเอ็ม 24 ชั่วโมง เป็นที่พึ่งได้เมื่อเลยเวลาทำการของธนาคารที่อยู่ไกลออกไปอีก ไม่ใช่เพื่อประชากรในพื้นที่เท่านั้น แต่ยังอำนวยความสะดวกแก่นักท่องเที่ยวบริเวณโดยรอบซึ่งมีถึงปีละ 5 แสนคนด้วย ในที่ห่างไกลเช่นนี้ “เงินสด” ยังมีความจำเป็นมาก ไม่ใช่บัตรเครดิตหรือการสแกนจ่ายที่ใช้กันในเมืองใหญ่

ที่น่าสนใจคือ ร้านลอว์สันในเมืองนี้ บางร้านมียอดขายสูงกว่าที่คาดการณ์มาก บางร้านมียอดขายเฉลี่ยต่อวันต่อคนเกิน 1 พันเยน เป็นยอดขายที่มาจากประชากรในพื้นที่เพียง 3 หมื่นคนหรือ?

ไม่ใช่เลย… แต่เป็นยอดขายที่มาจากคนต่างถิ่นและเมืองใกล้เคียงมาช่วยอุดหนุนด้วยต่างหาก

พนักงานชายคนหนึ่งต้องขับรถมาทำธุระที่เมืองวัคกะไน ใช้เวลา 1 ชั่วโมงจากเมืองที่ห่างออกไป 70 กิโลเมตร บอกว่าต้องแวะลอว์สันทุกครั้งที่มา

หญิงสาวต่างเมืองคนหนึ่งบอกว่า บางครั้งเห็นโปรโมชั่นสินค้าใหม่ของลอว์สัน ก็ไม่ต้องไปหาซื้อที่ร้านในเมืองใหญ่ที่ไกลออกไปกว่า 100 กิโลเมตร แต่ขับรถมาซื้อที่ร้านนี้ได้ใกล้กว่า และยังใช้บริการ Loppi ของลอว์สันจ่ายค่าสินค้าออนไลน์ จองตั๋วคอนเสิร์ต ซื้อบัตรโดยสาร จ่ายเบี้ยประกันภัย ฯลฯ

ชนบทในญี่ปุ่นไม่ได้สะดวกอย่างที่คิด ร้านสะดวกซื้อจึงมาช่วยให้ชีวิตของผู้คน“สะดวก” ขึ้น ไม่เกี่ยงว่าจะหนาวจัดและอยู่ไกลถึงเหนือสุดก็ตาม…

———————————————–