หนึ่งเดือนหลัง 11 ตุลาคม: เสียงคนธรรมดายังรอเข้าห้องประชุม

คอลัมน์ ฝนไม่ถึงดิน
ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี

• พ.ร.บ.ประกันสังคม ฉบับ ครม.ไม่ออกนอกระบบ เพิ่มอำนาจ รมต. ลดอำนาจตัวแทน
• อ่าน รับรองผลเลือกตั้งประกันสังคมกับระยะเวลาอันแสนนาน
• อ่าน ก่อนจะถึงการรับรองผลการเลือกตั้ง ปริศนากระบวนการสรรหาที่ปรึกษาบอร์ดใหม่ก่อนเข้าสู่ตำแหน่ง
• อ่าน ชัยชนะของคนธรรมดา : เลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569
• อ่าน 11 ตุลาคม 2569 เลือกตั้งประกันสังคม ปราการสุดท้ายของการปฏิรูปแนวหน้าของการปฏิวัติสังคมไทย
• อ่าน ใครกลัวการเลือกตั้งประกันสังคม?
• อ่าน ความแตกต่างของการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2566 และ 2569
• อ่าน พวกเขาตัดได้แค่ต้นไม้หนึ่งต้น แต่ไม่อาจหยุดยั้งฤดูใบไม้ผลิ นิติสงครามการเลือกตั้งประกันสังคม
• อ่าน คืนอำนาจให้ผู้ประกันตน : บันทึกจากห้องพิจารณาคดีถึงคำพิพากษาศาลปกครอง
• อ่านบทความทั้งหมดของ ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี คลิกที่นี่

…

วันนี้ครบ 1 เดือนพอดีหลังวันเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 11 ตุลาคม 2569

ผมนั่งทบทวนอยู่นานว่าควรเขียนอะไร

จะเขียนขอบคุณก็ดูเหมือนจะเล็กเกินไปสำหรับสิ่งที่ผู้ประกันตนหลายแสนคนมอบให้

จะเขียนรายงานผลงานก็เร็วเกินไป เพราะบอร์ดชุดใหม่ยังไม่ได้นั่งประชุมกันจริงจังสักครั้ง

สุดท้ายผมคิดว่าสิ่งที่ซื่อตรงที่สุดคือเล่าว่า 30 วันที่ผ่านมาเกิดอะไรขึ้น และเรากำลังรออะไรอยู่

ก่อนจะมีวันที่ 11 ตุลาคม การเลือกตั้งครั้งนี้เกือบไม่ได้เกิดขึ้นตามกำหนด การเลือกตั้งที่ควรจัดในวันที่ 27 กันยายน 2569 ถูกเลื่อนออกไป และพวกเราต้องฟ้องศาลปกครองในคดีดำที่ 1725/2569 จนศาลมีคำสั่งทุเลาการบังคับและพิพากษาเพิกถอนการเลื่อนนั้น

ผมเล่าเรื่องนี้ซ้ำเพราะอยากให้จำกันไว้ว่า สิทธิในการเลือกตัวแทนของผู้ประกันตนไม่เคยได้มาง่าย และไม่เคยปลอดภัยถาวร มันต้องถูกปกป้องทุกครั้งที่มีคนพยายามขยับกติกาเพื่อลดน้ำหนักเสียงของผู้จ่ายเงินสมทบ

คืนวันที่ 11 ตุลาคม ทีมประกันสังคมก้าวหน้าทั้ง 14 คนได้รับความไว้วางใจ

เป็นคืนที่ผมไม่ได้รู้สึกดีใจแบบโล่งอก แต่รู้สึกหนักขึ้นกว่าเดิม

เพราะเที่ยวนี้คนเลือกเรารู้แล้วว่าวาระที่ผ่านมาเราทำอะไรได้ และทำอะไรไม่ได้ เขาเห็นสิทธิทันตกรรมที่ขยายขึ้นจนครอบคลุมการถอนฟันคุด

เห็นเงินสงเคราะห์บุตรที่ขึ้นจาก 800 เป็น 1,000 บาทต่อเดือน

เห็นสัดส่วนการจัดซื้อจัดจ้างความเสี่ยงสูงที่ลดจากราว 11% เหลือ 1.59%

และเห็นสูตรบำนาญ CARE ที่ผ่านมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 14 กรกฎาคม 2569 ซึ่งจะทำให้ผู้รับบำนาญราว 570,000 ถึง 600,000 คนได้เงินมากขึ้น

เขาเห็นด้วยว่าเรื่องการลงทุนที่ไม่โปร่งใสบางเรื่องเราหยุดได้ บางเรื่องเรายังต้องตามต่อ

การได้รับเลือกซ้ำจึงเป็นทั้งคำชมและคำทวงถามไปพร้อมกัน

ทีมเรามาจากคนละจักรวาล มีแรงงานโรงงานที่ทุนชีวิตมีเพียงร่างกาย มีผู้ประกอบการที่ดูแลธุรกิจหลายร้อยล้าน มีคนที่เกิดในศตวรรษที่ 21 และคนที่ใช้ชีวิตมาเกินค่อนศตวรรษ มีคนทำร้านอาหารใหญ่กลางกรุงเทพฯ และเชียงใหม่ และมีคนที่กินมาม่าทุกสิ้นเดือน

1 เดือนที่ผ่านมาทำให้ผมยิ่งเห็นว่าความต่างนี้คือทรัพยากรที่สำคัญที่สุดของเรา

เวลาคุยเรื่องเงินสมทบ คนที่เป็นนายจ้างในทีมจะถามว่าธุรกิจเล็กจะรับไหวไหม

คนที่เป็นลูกจ้างจะถามว่าเงินที่หักไปทุกเดือนกลับมาหาเขาจริงหรือเปล่า

เราไม่ได้เลือกฝั่งใดฝั่งหนึ่งแล้วปิดหูอีกฝั่ง เราพยายามหาคำตอบที่ทั้งสองคนกลับบ้านไปแล้วยังนอนหลับได้

แต่ต้องพูดตรงๆ ว่า 1 เดือนนี้ไม่ได้ราบรื่น

วันที่ 21 ตุลาคม ทีมเราเดินทางไปกระทรวงแรงงานเพื่อพบรัฐมนตรีจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ เราไปถามเรื่องง่ายที่สุดในระบอบที่ปกติ คือเมื่อไรจะรับรองผลการเลือกตั้ง เมื่อไรบอร์ดชุดใหม่จะได้ประชุมนัดแรก และสิทธิประโยชน์ที่ค้างอยู่จะเดินหน้าอย่างไร

เราขอให้มีการประชุมนัดแรกภายในเดือนพฤศจิกายน และเรายังตั้งคำถามถึงกระบวนการสรรหาที่ปรึกษาที่เรามองว่าอาจขัดต่อกฎหมายและเจตนารมณ์ของกฎหมาย
เพราะถ้าโครงสร้างที่ปรึกษาถูกออกแบบให้เสียงของตัวแทนที่มาจากการเลือกตั้งเบาลง การเลือกตั้งที่ผู้ประกันตนออกไปใช้สิทธิก็จะกลายเป็นพิธีกรรมที่ไม่มีความหมาย

วันถัดมา 22 ตุลาคม เรานำข้อเสนอปฏิรูปประกันสังคมระยะยาวไปพูดคุยกับพรรคการเมืองต่างๆ เหตุผลง่ายมาก กองทุนที่มีผู้ประกันตนหลายสิบล้านคนไม่ควรถูกปฏิรูปตามวาระของพรรคใดพรรคหนึ่ง และไม่ควรถูกแช่แข็งเพราะการเมืองเปลี่ยนขั้ว

ถ้าเราจะสร้างระบบที่อยู่ได้อีก 30 ปี เราต้องการฉันทมติที่ใหญ่กว่าทีมของเราเอง

มีหลายนโยบายที่รอเราอยู่

ทั้ง Gap Month หรือสิทธิพักงานชั่วคราวเพื่อรักษาการจ้างงาน

การขยายเงินเด็กระยะแรก

บำนาญเกษียณก่อนวัยด้วยเหตุสุขภาพสำหรับคนที่ร่างกายไปต่อไม่ไหวก่อนอายุ 55 ปี

และบำนาญไฮบริดที่ให้คนเลือกรับเงินได้ยืดหยุ่นกว่าเดิม

ผมตั้งใจเขียนให้ละเอียดตั้งแต่ตอนนี้ เพราะไม่อยากให้นโยบายเหล่านี้เป็นแค่ป้ายหาเสียงที่ถูกลืมหลังเลือกตั้ง

ผมอยากให้ผู้ประกันตนถือมันไว้ในมือเหมือนใบสัญญา แล้วใช้มันทวงถามพวกเราได้ทุกครั้งที่ประชุม

นโยบายทั้งหมดนี้ยืนอยู่บนหลักเดียวกันที่ผมพูดมาตลอด คือสิทธิประโยชน์ การบริหาร และการลงทุนล้วนสัมพันธ์กัน ปี 2567 กองทุนจ่ายสิทธิประโยชน์ใน 7 กรณีรวมกันราว 135,586 ล้านบาท คิดเป็นประมาณ 58% ของเงินสมทบ

ทุกบาทที่รั่วไหลไปกับการจัดซื้อที่ไม่จำเป็น ทุกบาทที่สูญไปกับการลงทุนที่ตรวจสอบไม่ได้ คือเงินที่ควรกลายเป็นค่ารักษา ค่าเลี้ยงดูลูก หรือบำนาญของใครสักคน

เวลามีคนบอกว่ากองทุนจะไม่ยั่งยืนถ้าเพิ่มสิทธิประโยชน์ ผมอยากชวนถามต่ออีกขั้นว่า แล้วกองทุนจะยั่งยืนได้อย่างไรถ้าคนที่จ่ายเงินเข้ามาไม่เห็นว่ามันคุ้มค่าที่จะอยู่ในระบบ

ผมยังจำคำถามที่ไร้สาระที่สุดในห้องเรียนได้ “ในมุมผู้บริหาร เราจะแก้เรื่องนี้อย่างไร”

แล้วคำตอบก็วนอยู่ที่การตัดค่าแรง ตัดสวัสดิการ เพิ่มชั่วโมงทำงาน

1 เดือนหลังเลือกตั้งทำให้ผมเห็นว่าคำถามแบบนี้ไม่ได้อยู่แค่ในมหาวิทยาลัย มันอยู่ในห้องประชุมจริง อยู่ในเอกสารนโยบายจริง และอยู่ในความคิดของคนที่มีอำนาจตัดสินใจจริง

หน้าที่ของเราในอีก 2 ปีข้างหน้า คือการนำอีกคำถามหนึ่งเข้าไปวางบนโต๊ะทุกครั้ง ในมุมของคนที่ได้ค่าแรงขั้นต่ำ คนที่เงินเกษียณไม่พอ คนที่กลัวถูกเลิกจ้าง คนที่มีพ่อแม่หรือลูกป่วยเรื้อรัง เราคิดถึงพวกเขามากพอหรือยัง

ผมรู้ว่ามีคนกลัวการที่เราจะพาเสียงของคนธรรมดาเข้าห้องประชุม ความกลัวนั้นเข้าใจได้ เพราะห้องประชุมนั้นคุ้นเคยกับความเงียบของผู้ประกันตนมาหลายสิบปี แต่ความเงียบนั้นจบไปแล้วตั้งแต่ปลายปี 2566 และวันที่ 11 ตุลาคมที่ผ่านมา ผู้ประกันตนได้ยืนยันอีกครั้งว่าเขาไม่ต้องการกลับไปเงียบอีก

สิ่งที่ผมขอจากทุกคนในวันครบรอบ 1 เดือนนี้มีเพียงอย่างเดียว อย่าปล่อยให้พวกเราทำงานอย่างโดดเดี่ยว

ช่วยกันจับตาว่าการประชุมนัดแรกจะเกิดขึ้นเมื่อไร

ช่วยกันถามว่ากระบวนการสรรหาที่ปรึกษาโปร่งใสหรือไม่

ช่วยกันทวงนโยบายที่เราสัญญาไว้ทีละข้อ

อำนาจของตัวแทนผู้ประกันตนไม่ได้มาจากตำแหน่งในบอร์ด มันมาจากการที่คนนับล้านคนยังยืนอยู่ข้างหลังและยังส่งเสียงอยู่